Luận án Lê Thế Anh: Xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí DNXDGT Việt Nam

BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG ------------------ LÊ THẾ ANH XÂY DỰNG MÔ HÌNH KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG GIAO THÔNG VIỆT NAM Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số : 62 34 04 10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Nguyễn Thị Minh Tâm 2. Nguyễn Đức Thảo Hà Nội, 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu nghiên cứu độc lập của riêng tôi. Các thông tin, số liệu trong luận án phản ánh trung thực và khách quan.

Những kết quả nghiên cứu của luận án này chưa từng công bố trong bất cứ công trình khoa học nào khác. Tác giả luận án Lê Thế Anh LỜI CẢM ƠN Tác giả luận án xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo, các thầy cô giáo và các nhà khoa học trong và ngoài Viện nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương. Tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Đức Thảo và TS. Nguyễn Thị Minh Tâm là những người thầy đã trực tiếp hướng dẫn nhiệt tình và động viên tác giả hoàn thành luận án.

Tác giả xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo và các anh/chị ở phòng nghiệp vụ của các doanh nghiệp đã nhiệt tình trả lời phỏng vấn cũng như trả lời các phiếu điều tra cung cấp thông tin hữu ích giúp tác giả hoàn thành luận án. Tác giả cũng xin trân trọng cảm ơn những người bạn, đồng nghiệp và gia đình đã chia sẻ những khó khăn, động viên tinh thần cho tác giả trong quá trình nghiên cứu thực hiện luận án này. Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả luận án Lê Thế Anh i MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục đích, ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài luận án. Kết cấu của luận án. 3 Chương 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN XÂY DỰNG MÔ HÌNH KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG GIAO THÔNG .1 Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố liên quan đến đề tài luận án .1 Các công trình nghiên cứu đã công bố ở một số nước phát triển .2 Các công trình nghiên cứu đã công bố ở trong nước .3 Những vấn đề thuộc đề tài luận án chưa được các công trình đã công bố nghiên cứu giải quyết .4 Những vấn đề chủ yếu luận án sẽ tập trung nghiên cứu giải quyết .2 Phương hướng giải quyết các vấn đề nghiên cứu chủ yếu của luận án 16 1.1 Mục tiêu nghiên cứu .2 Câu hỏi nghiên cứu .3 Đối tượng và giới hạn phạm vi nghiên cứu .4 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu. 18 Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG MÔ HÌNH KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG GIAO THÔNG .1 Khái quát cơ sở lý luận về mô hình kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp .1 Bản chất, đặc điểm và chức năng của kế toán quản trị chi phí trong quản lý hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp .2 Xây dựng và sử dụng mô hình kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp .3 Yêu cầu và nguyên tắc xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí .2 Phương pháp luận của việc xây dựng và sử dụng mô hình kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng giao thông .1 Đặc trưng của sản phẩm và quá trình sản xuất trong DNXDGT .2 Những nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến việc xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây dựng giao thông .3 Quy trình và phương thức xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng giao thông.4 Phương pháp sử dụng mô hình KTQTCP trong các DNXDGT .3 Phương pháp đánh giá và điều chỉnh mô hình KTQTCP trong các DNXDGT .1 Phương pháp đánh giá chất lượng của mô hình KTQTCP trong các DNXDGT .2 Quy trình đánh giá và điều chỉnh các sai lệch của mô hình KTQTCP trong các DNXDGT.

70 Chương 3 THỰC TRẠNG MÔ HÌNH KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG GIAO THÔNG VIỆT NAM .1 Khái quát về các doanh nghiệp xây dựng giao thông Việt Nam .1 Quá trình hình thành và phát triển .2 Đặc điểm tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh .3 Đặc điểm tổ chức bộ máy hoạt động kinh doanh.2 Phân tích thực trạng mô hình kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng giao thông Việt Nam .1 Thực trạng tổ chức bộ máy kế toán quản trị chi phí .2 Thực trạng xây dựng các nội dung KTQTCP trong các DNXDGT Việt Nam .3 Đánh giá thực trạng xây dựng mô hình kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng giao thông Việt Nam .1 Những kết quả đã đạt được và nguyên nhân.2 Những hạn chế và nguyên nhân. 114 Chương 4 HOÀN THIỆN XÂY DỰNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG MÔ HÌNH KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG GIAO THÔNG VIỆT NAM .1 Bối cảnh và sự lựa chọn mô hình kế toán quản trị chi phí kết hợp cho các DNXDGT Việt Nam .1 Bối cảnh trong nước và quốc tế .1 Bối cảnh quốc tế.2 Bối cảnh trong nước.2 Lựa chọn mô hình kế toán quản trị chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng giao thông Việt Nam .2 Giải pháp hoàn thiện xây dựng mô hình KTQTCP kết hợp trong DNXDGT Việt Nam .1 Quan điểm và nguyên tắc hoàn thiện xây dựng mô hình KTQTCP kết hợp trong DNXDGT Việt Nam .2 Hoàn thiện xây dựng mô hình KTQTCP kết hợp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả của mô hình .3 Những điều kiện triển khai ứng dụng mô hình KTQTCP kết hợp trong DNXDGT Việt Nam .1 Những điều kiện về phong cách lãnh đạo và chính sách của doanh nghiệp .2 Những điều kiện liên quan đến người thực hiện công tác KTQTCP .3 Những điều kiện về cơ chế giám sát, đánh giá việc ứng dụng mô hình để có những điều chỉnh, bổ sung hoàn thiện.4 Kiến nghị với các cơ quan chức năng liên quan đến việc triển khai ứng dụng mô hình .1 Kiến nghị với Bộ tài chính.2 Kiến nghị với Hội Kế toán Việt Nam .3 Kiến nghị với các cơ sở đào tạo. 147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ. 150 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

158 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT Từ viết tắt Cụm từ Tiếng Việt BHTN Bảo hiểm thất nghiệp BHXH Bảo hiểm xã hội BHYT Bảo hiểm Y tế BTC Bộ tài chính CP Chi phí CP NLTT Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp CPMTC Chi phí máy thi công CPMTC Chi phí sử dụng máy thi công CPNCTT Chi phí nhân công trực tiếp CPSX Chi phí sản xuất CPSXC Chi phí sản xuất chung CPSXC Chi phí sản xuất chung DN Doanh nghiệp DNXDGT Doanh nghiệp xây dựng giao thông DTCP Dự toán chi phí KD Kinh doanh KPCĐ Kinh phí công đoàn KTQT Kế toán quản trị KTQTCP Kế toán quản trị chi phí QĐ Quyết định SP Sản phẩm SX Sản xuất SXKD Sản xuất kinh doanh TK Tài khoản v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG ANH Từ viết tắt Cụm từ Tiếng Anh Cụm từ Tiếng Việt The Association of Chartered ACCA Kế toán công chứng Anh quốc Certified Accountants BOT Build-Operate-Transfer Xây dựng-Vận hành-Chuyển giao The Institule of Managemant IMA Hiệp hội Kế toán Quản trị Hoa Kỳ Accountants O Opportunities Cơ hội PPP Public – Private Partner Hình thức đối tác công tư S Strengths Điểm mạnh T Threats Thách thức W Weaknesses Điểm yếu WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới vi DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.1 Mô hình nghiên cứu tổng quát của luận án .1 Mối quan hệ giữa các chức năng quản lý và quá trình KTQTCP .2 Mô hình KTQTCP trong DN .3 Quy trình ra quyết định .5 Quy trình xây dựng mô hình KTQTCP trong DNXDGT .6 Hệ thống thông tin kế toán quản trị chi phí trong DNXDGT .7 Tổ chức bộ máy KTQTCP trong DNXDGT theo mô hình kết hợp.8 Tổ chức bộ máy KTQTCP trong DNXDGT theo mô hình tách biệt.9 Mối quan hệ giữa các bộ phận dự toán .10 Mô tả cách xây dựng hệ thống tài khoản .11 Phương pháp xác định chi phí theo công việc .12 Kế toán chi phí theo công việc .13: Quy trình đánh giá và điều chỉnh mô hình KTQTCP .1 Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý trong DNXDGT .2 Cơ cấu tổ chức bộ máy kế toán trong các DNXDGT .3 Sơ đồ thu thâp, xử lý và cung cấp thông tin kế toán .4 Quy trình xây dựng bản giao khoán .5 Cơ cấu tổ chức SX của các đội xây lắp .6 Luân chuyển thông tin chi phí SX trong DNXDGT .7 Trích sổ kế toán chi phí nguyên vật liệu trực .8 Trích sổ kế toán chi phí nhân công trực tiếp .9 Trích sổ kế toán chi máy thi công .10 Trích sổ kế toán chi sản xuất chung .11 Trích sổ kế toán chi phí SX kinh doanh dở dang .1 Mô hình kế toán quản trị chi phí theo mô hình kết hợp .2 Mô hình kế toán quản trị chi phí theo mô hình tách biệt. 127 vii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1 Tỷ trọng các thành phần kinh tế trong ngành xây dựng .2 Tỷ trọng giá trị xây lắp của ngành xây dựng .3 Tỷ lệ chi phí NVTTT so với tổng chi phí sản xuất .4 Tỷ lệ chi phí nhân công trực tiếp so với tổng chi phí sản xuất .5 Tỷ lệ chi phí máy thi công tiếp so với tổng chi phí sản xuất .6 Tỷ lệ chi phí SX chung so với tổng chi phí sản xuất .7 Mục đích của kế toán chi phí và giá thành.1 Cơ cấu giá trị xây dựng của thế giới .2 Dự báo tốc độ tăng trưởng ngành XD và tổng mức vốn đầu tư. 124 viii DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1 Phân loại chi phí trong các doanh nghiệp xây dựng giao thông .2 Bảng phân tích chi phí nguyên vật liệu .3 Bảng phân tích chi phí sản xuất chung.1 Các mô hình tổ chức bộ máy kế toán quản trị chi phí .2 Tiêu thức phân loại chi phí trong các DNXDGT Việt Nam .3 Phân loại chi phí xây lắp trong các DN xây dựng giao thông .4 Bảng tổng hợp giá dự thầu .5 Trích Bảng tổng hợp kinh phí trúng thầu .6 Trích Bảng tổng hợp kinh phí giao khoán .7 Trích Bảng dự toán chi phí nhân công trực tiếp.8 Bảng tổng hợp vật tư xuất dùng trong kỳ.9 Trích bảng phân tích vật liệu thực tế phát sinh so với dự toán .1 Bảng phân tích chi phí sản xuất .2 Báo cáo thu nhập theo số dư đảm phí. 137 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.