Luận án Xây dựng đội ngũ giáo viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh - Đinh Quang Thành

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH ĐINH QUANG THÀNH XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI THEO TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC HÀ NỘI - 2018 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH ĐINH QUANG THÀNH XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI THEO TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC Mã số: 62 31 02 04 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. BÙI ĐÌNH PHONG 2. VĂN THỊ THANH MAI HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

Tác giả Đinh Quang Thành MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 7 1. Những nghiên cứu chung về xây dựng đội ngũ giáo viên 7 1. Những nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên 15 1. Đánh giá khái quát kết quả của những công trình đã công bố và vấn đề đặt ra cho luận án 29 Chƣơng 2 TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN 34 2.

Khái niệm liên quan đến đề tài và khái lược tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục 34 2. Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên 54 Chƣơng 3 XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN GIAI ĐOẠN 2000 - 2015 85 3. Thực trạng xây dựng đội ngũ giáo viên giai đoạn 2000-2015 85 3. Đặc điểm, yêu cầu đối với đội ngũ giáo viên hiện nay 103 Chƣơng 4 BỐI CẢNH, NỘI DUNG, GIẢI PHÁP XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN THEO TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH 112 4.

Bối cảnh, nội dung xây dựng đội ngũ giáo viên 112 4. Giải pháp xây dựng đội ngũ giáo viên 119 KẾT LUẬN 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 150 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 151 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Chủ tịch Hồ Chí Minh được Đại hội đồng UNESCO công nhận là Anh hùng giải phóng dân tộc, Nhà văn hoá kiệt xuất Việt Nam. Suốt cuộc đời mình, Hồ Chí Minh rất quan tâm đến việc phát triển giáo dục - đào tạo và chính Người đã đặt nền móng cho việc xây dựng nền giáo dục Việt Nam mới.

Hồ Chí Minh đã đề ra một hệ thống luận điểm về giáo dục; bao gồm một hệ thống tương đối hoàn chỉnh về khái niệm, vị trí, vai trò, mục đích, nội dung, đối tượng, môi trường, nguyên tắc, phương châm, phương pháp và đặc biệt là quan điểm về xây dựng đội ngũ giáo viên, đáp ứng yêu cầu phát triển của sự nghiệp giáo dục - đào tạo. Nhân loại đang ở giữa thập niên thứ hai của thế kỷ XXI - thế kỷ bùng nổ thông tin khoa học và sự ra đời của hàng loạt các sáng tạo công nghệ mới… Đây cũng là thế kỷ của xu thế toàn cầu hóa, quốc tế hóa, sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia, dân tộc. Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập cùng xu thế chung của thế giới. Hội nhập quốc tế tạo ra những cơ hội lớn cho sự phát triển của đất nước, nhưng đồng thời cũng mang đến những thách thức không nhỏ; trong đó, có những thách thức đối với giáo dục - đào tạo.

Từ hội nhập quốc tế, chúng ta thấy, chất lượng giáo dục - đào tạo đang đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển nguồn nhân lực của mỗi quốc gia. Theo đó, những quốc gia phát triển trong khu vực và trên thế giới là những quốc gia sớm nhận thức được vai trò tối quan trọng của giáo dục, có hành động, phù hợp để giáo dục - đào tạo phát triển đi trước một bước. Quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế cũng đặt giáo dục Việt Nam trong bức tranh chung của giáo dục các nước trên thế giới; từ đó, giáo dục Việt Nam đã nhận ra những ưu điểm và hạn chế của mình, đồng thời có điều kiện tốt hơn để học tập các mô hình giáo dục đến từ các chế độ chính trị, các châu lục khác nhau. Việc hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng; sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, khoa học giáo dục và sự cạnh tranh quyết liệt trên nhiều lĩnh vực giữa các quốc gia đòi hỏi giáo dục nước ta phải đổi mới.

Thực chất cạnh tranh giữa các quốc 2 gia hiện nay chính là sự cạnh tranh về nguồn nhân lực và khoa học và công nghệ. Xu thế chung của thế giới khi bước vào thế kỷ XXI là tiến hành đổi mới mạnh m hoặc tiến hành cải cách giáo dục. Như vậy, sự nghiệp đổi mới và hội nhập quốc tế đã đặt ra những thách thức đối với giáo dục của Việt Nam. Vì vậy, xây dựng đội ngũ giáo viên, đáp ứng yêu cầu phát triển của giáo dục đã trở thành nhu cầu tất yếu.

Đến nay, ngành giáo dục Việt Nam đã xây dựng được một đội ngũ nhà giáo các cấp có phẩm chất đạo đức và ý thức chính trị, tương đối đồng bộ về cơ cấu, đủ về số lượng, có trình độ năng lực chuyên môn, nghiệp vụ tốt, đáp ứng được yêu cầu phát triển nguồn nhân lực của ngành. Các nhà trường bước đầu được đổi mới theo tinh thần phát huy tính năng động, chủ động và tích cực của người học; giáo viên đã chủ động trong việc đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá, ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác giảng dạy và quản lý, từng bước nâng cao chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra hiện nay là chất lượng nhà giáo không đồng đều giữa các vùng miền. Ở địa bàn vùng sâu, vùng xa, những nơi khó khăn, vẫn còn thiếu đội ngũ giáo viên có năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm tốt.

Ở nhiều nơi, giáo viên chưa thật sự đổi mới hiệu quả phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá và giáo dục học sinh, chưa biết cách tạo động lực và phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh trong học tập và rèn luyện nhân cách đạo đức. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI - Nghị quyết số: 29-NQ/TW “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế" đã chỉ rõ thực trạng: “Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục bất cập về chất lượng, số lượng và cơ cấu; một bộ phận chưa theo kịp yêu cầu đổi mới và phát triển giáo dục, thiếu tâm huyết, vi phạm đạo đức nghề nghiệp” [31, tr.117]; thậm chí đã có những trường hợp vi phạm pháp luật. Sự nghiệp đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo đang đặt lên vai đội ngũ nhà giáo Việt Nam những yêu cầu mới với trách nhiệm lớn hơn trong dạy học và giáo dục. Mỗi thầy giáo, cô giáo theo yêu cầu đổi mới của ngành không những là 3 người phải giỏi về chuyên môn dạy các môn học mà còn phải là người có năng lực sư phạm, năng lực giáo dục và truyền động lực học tập, tu dưỡng nhân cách đạo đức tới mỗi học sinh.

Bên cạnh đó, để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình, mỗi thầy giáo, cô giáo cũng cần có năng lực huy động và phối hợp, hợp tác rộng rãi hơn với đồng nghiệp, với cha mẹ học sinh, cộng đồng và các tổ chức xã hội để cùng tham gia hiệu quả vào các hoạt động giáo dục. Không chỉ dừng ở đó, mỗi thầy cô giáo còn phải có trách nhiệm góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng và tham gia rộng rãi các hoạt động ngoài nhà trường. Như vậy, việc xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo đáp ứng yêu cầu đổi mới đã được ngành giáo dục - đào tạo xác định là nhiệm vụ quan trọng, là khâu then chốt trong đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo yêu cầu đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, có năng lực giáo dục, gương mẫu về đạo đức nhà giáo và trách nhiệm nghề nghiệp. Hiện nay, ngành giáo dục đang triển khai đổi mới mạnh m mục tiêu, nội dung chương trình, phương pháp giáo dục, do đó, vai trò, tầm quan trọng của đội ngũ giáo viên càng được khẳng định.

Trước thực trạng đó, việc xây dựng đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo là việc làm cấp bách, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới và hội nhập quốc tế. Với những lý do đó, tôi chọn vấn đề: "Xây dựng đội ngũ giáo viên trong thời kỳ đổi mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh" làm đề tài Luận án Tiến sĩ, chuyên ngành Hồ Chí Minh học. Mục đích và nhiệm vụ của luận án 2. Mục đích nghiên cứu Làm rõ những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên nhằm vận dụng vào việc xây dựng đội ngũ giáo viên Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Nhiệm vụ Để thực hiện mục tiêu đã nêu trên, đề tài s giải quyết một số nhiệm vụ sau: - Tổng quan tình hình nghiên cứu, đánh giá khái quát kết quả nghiên cứu của những công trình đã nghiên cứu và chỉ những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu. 4 - Phân tích, hệ thống hóa khái niệm và những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên. - Làm rõ thực trạng đội ngũ giáo viên nước ta hiện nay, chỉ ra những thành tựu, những hạn chế, yếu kém và nguyên nhân của những thành tựu, hạn chế đó. - Trên cơ sở tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên và thực trạng đội ngũ giáo viên, tác giả đề xuất nội dung, giải pháp chủ yếu nhằm xây dựng đội ngũ giáo viên trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên và xây dựng đội ngũ giáo viên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.