Luận án: Hoàn thiện mô hình tổ chức và hoạt động thư viện trường phổ thông tại TP. Hồ Chí Minh

BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI ĐOÀN THỊ THU NGHIÊN CỨU HOÀN THIỆN MÔ HÌNH TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN TRƯỜNG PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ THÔNG TIN - THƢ VIỆN HÀ NỘI, 2019 BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI ĐOÀN THỊ THU NGHIÊN CỨU HOÀN THIỆN MÔ HÌNH TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN TRƯỜNG PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành: Khoa học Thông tin - Thƣ viện Mã số: 62320203 LUẬN ÁN TIẾN SĨ THÔNG TIN - THƢ VIỆN Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thu Thảo 2. Trịnh Thị Hồng Hà HÀ NỘI, 2019 0 LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của chính tác giả. Số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án này là trung thực, không sao chép từ bất kỳ nguồn nào và dƣới bất kỳ hình thức nào.

Việc tham khảo các nguồn tài liệu đã đƣợc thực hiện trích dẫn và ghi nguồn tài liệu tham khảo đúng quy định. Tác giả luận án Đoàn Thị Thu 1 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC .1 DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ .5 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THƢ VIỆN TRƢỜNG PHỔ THÔNG. Khái niệm về tổ chức và hoạt động của thƣ viện trƣờng phổ thông. Các yếu tố ảnh hƣởng tới tổ chức và hoạt động của thƣ viện trƣờng phổ thông.

Các tiêu chí đánh giá hiệu quả tổ chức và hoạt động của thƣ viện trƣờng phổ thông42 1. Mô hình tổ chức và hoạt động thƣ viện trƣờng phổ thông. 59 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THƢ VIỆN TRƢỜNG PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Khái quát về kinh tế - xã hội, giáo dục và mạng lƣới các thƣ viện trƣờng phổ thông trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.

Tổ chức thƣ viện trƣờng phổ thông trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Hoạt động thƣ viện trƣờng phổ thông trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Nhận dạng mô hình tổ chức và hoạt động của thƣ viện trƣờng phổ thông trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. 119 Chƣơng 3: ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN MÔ HÌNH TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THƢ VIỆN TRƢỜNG PHỔ THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.

Những căn cứ đề xuất hoàn thiện mô hình. Đề xuất hoàn thiện mô hình tổ chức và hoạt động cho các thƣ viện trƣờng phổ thông trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Trình tự, một số điều kiện và giải pháp triển khai mô hình tổ chức và hoạt động của từng khối thƣ viện trƣờng phổ thông trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh .149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .151 TÀI LIỆU THAM KHẢO .161 2 DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT I. Tiếng Việt Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ CBQL CBQL CSVC Cơ sở vật chất GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo GV Giáo viên GVTV Giáo viên thƣ viện HS Học sinh TC&HĐ Tổ chức và hoạt động THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TV Thƣ viện TVTH Thƣ viện trƣờng học TVTPT Thƣ viện trƣờng phổ thông II.

Tiếng Anh Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ AASL The American Association of School Librarians IFLA The International Federation of Library Associations and Institutions (Hiệp hội Thƣ viện Quốc tế) 3 DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ STT TÊN BẢNG Trang Bảng 1. Dữ liệu khảo sát các trƣờng. Số trƣờng, số giáo viên và học sinh phổ thông trên địa bàn Tp.63 phân theo cấp học. Loại hình trƣờng phổ thông phân theo cấp học 2013-2018.

Mức độ tự chủ tài chính theo khối đơn vị tại thành phố Hồ Chí Minh. Số lƣợng trƣờng học và số lƣợng TVTPT trên địa bàn Tp. Tổng hợp số liệu các TVTPT đƣợc khảo sát theo khối trƣờng. Nhận thức của các bên liên quan theo khối trƣờng về mục tiêu của thƣ viện trƣờng phổ thông.

Bảng số liệu về quy mô và trình độ của GVTV. Hiện trạng cơ sở vật chất. Đánh giá sự hợp lý của không gian thƣ viện từ các nhóm khảo sát .84 theo khối trƣờng. Bình quân kinh phí thƣ viện/ngƣời sử dụng theo khối trƣờng năm học 2016-2017.

Bình quân tài liệu/ ngƣời theo khối trƣờng. Mức độ đáp ứng nhu cầu tin của các nhóm đối tƣợng đƣợc khảo sát theo khối trƣờng. Mức độ sử dụng các dạng tài liệu của các nhóm ngƣời sử dụng theo khối trƣờng. Đánh giá của các nhóm sử dụng thƣ viện về thời gian phục vụ của thƣ viện theo khối trƣờng.

Mức độ hài lòng của các nhóm sử dụng TV về hình thức phục vụ của TV theo khối trƣờng. Mức độ hài lòng của các nhóm sử dụng TV về thái độ phục vụ của GVTV theo khối trƣờng. so sánh tỉ lệ báo cáo do GVTV gửi đi (tới CBQL) với tỉ lệ báo cáo CBQL nhận đƣợc (do GVTV gửi). Thống kê xếp loại TV theo cấp học ở Tp.

Xếp loại danh hiệu cho các TV trƣờng đƣợc khảo sát năm học 2016-2017 theo khối trƣờng. Hoạt động hợp tác với các bên liên quan của các TVTPT trên địa bàn Tp. Số liệu sử dụng TV theo khối trƣờng năm học 2016-2017 .116 4 DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ TT TÊN BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Trang Sơ đồ 1. Mô hình TVTH nhƣ 1 đại lý học tập năng động.

“Vòng tròn hỗ trợ” trong TVTPT của Meyers, E. Mô hình TVTPT của Cristina Sacco Judge (2012). Mô hình hoàn thiện TC&HĐ của TVTPT trên địa bàn Tp. Trình tự triển khai mô hình hoàn thiện TC&HĐ cho các khối TVTPT trên địa bàn Tp.

Nhận thức của các bên liên quan về mục tiêu của TVTPT. Ý kiến của GV về nơi nên địa điểm đặt TV trong trƣờng. Các không gian hiện có của TVTPT trên địa bàn Tp. Tƣơng quan các không gian hiện có của TVTPT theo khối trƣờng.

Thống kê kinh phí trung bình cấp cho hoạt động TV theo khối trƣờng. Hiệu quả sử dụng trang thiết bị TV theo khối trƣờng. Số lƣợng tài liệu theo môn loại ở từng khối trƣờng. Tỷ lệ các dạng tài liệu ở các TVTPT.

Mức độ xử lý tài liệu trong TVTPT. Thống kê các phƣơng thức hƣớng dẫn sử dụng TV theo khối trƣờng. Tỉ lệ ngƣời sử dụng gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu ở TV. Các khó khăn ngƣời sử dụng gặp phải trong quá trình tìm kiếm tài liệu TV theo khối trƣờng.

Các hình thức phục vụ bạn đọc tại TVTPT theo khối trƣờng. Các loại kế hoạch hoạt động đƣợc lập trong TVTPT theo khối trƣờng. Tỉ lệ TV tiến hành lấy ý kiến đánh giá từ phía ngƣời sử dụng theo khối trƣờng. Tỉ lệ hợp tác giữa GV và GVTV trong trƣờng phổ thông.

Lý do chọn đề tài Thƣ viện trƣờng phổ thông (TVTPT) [gồm thƣ viện (TV) trƣờng tiểu học, trung học cơ sở (THCS) và trung học phổ thông (THPT)] có vai trò quan trọng trong việc phục vụ hoạt động giảng dạy và học tập trong trƣờng phổ thông ở các nƣớc nói chung, ở Việt Nam nói riêng. Tại nhiều nƣớc thế giới, TV trƣờng học nói chung, TVTPT nói riêng đƣợc coi là trái tim của trƣờng học. Đây cũng là mảng đề tài dành đƣợc rất nhiều sự quan tâm, đầu tƣ nghiên cứu của nhiều chuyên gia. Theo IFLA, “TVTPT là một phần không thể thiếu của quá trình giáo dục.

TVTPT cung cấp các dịch vụ học tập, sách và các nguồn tƣ liệu khác tạo điều kiện cho các thành viên của trƣờng học trở thành những ngƣời biết suy nghĩ quyết đoán và biết sử dụng các dạng thông tin khác nhau một cách hiệu quả” [23]. Tại Việt Nam, vai trò của TVTPT cũng đƣợc khẳng định trong nhiều văn bản pháp quy [3], [4], [6]. Đổi mới giáo dục hiện là vấn đề nhận đƣợc sự quan tâm rất lớn của chính quyền các cấp, các tổ chức và cá nhân. Trong bậc học phổ thông, đổi mới giáo dục tập trung vào cả phƣơng pháp giảng dạy (phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo) và nội dung (từ chỗ chú trọng nội dung sang chú trọng năng lực của HS).

Đổi mới giáo dục đòi hỏi TVTPT phải thực sự nỗ lực trong việc thể hiện vai trò hỗ trợ của mình trong nhà trƣờng. Tuy nhiên, công tác TC&HĐ của TVTPT ở Việt Nam nói chung và ở Tp. HCM nói riêng nhìn chung bị đánh giá là kém hiệu quả. Bức tranh tổng thể về thực trạng TVTPT ở Việt Nam có thể đƣợc nhìn nhận qua phản ánh của các tác giả nhƣ sau: Thứ nhất, CSVC trong TV còn nghèo nàn, thiếu thốn [47], [35].

Hầu hết các TVTPT chƣa có máy tính, “60% TV thực chất chỉ là kho chứa sách kiêm chứa đồ dùng dạy học, thậm chí nhiều nơi, kho cũng rất tạm bợ” [35]. Thứ hai, đội ngũ giáo viên TV (GVTV) nhìn chung còn hạn chế về số lƣợng và chất lƣợng. Mỗi trƣờng thƣờng chỉ có 1 GVTV, trong đó 78% GVTV phải làm công tác kiêm nhiệm [35]. Chỉ có 18% GVTV đƣợc đào tạo (trong đó, 4,2% có trình độ đại học) [43]; “đa số GVTV trƣờng học hiện tại đều chuyển từ số GV hợp đồng lâu năm chƣa đƣợc biên chế, đi tiếp thu nghiệp vụ mấy tháng lấy chứng chỉ để làm công tác TV.

Họ thƣờng phải kiêm nhiệm rất nhiều nhiệm vụ khác ở trƣờng nhƣ thƣ kí, văn thƣ” [15]. 6 Thứ ba, TVTPT chƣa thu hút đƣợc bạn đọc, hiệu suất sử dụng còn thấp. Nhiều tác giả cho rằng hiện TVTPT đang giống nhƣ kho sách, chỉ có tác dụng chứa tài liệu, giáo cụ học tập chứ chƣa thực sự thu hút HS đến sử dụng TV [1], [44]. Thứ tƣ, vai trò của TVTPT nhìn chung vẫn chƣa đƣợc nhìn nhận đúng mức.

Nhiều ý kiến cho rằng hiện nay tuy các trƣờng đều có TV nhƣng việc xây dựng TV này chỉ là đối phó, làm cho có, bởi xây dựng TV đạt chuẩn là 1 trong những tiêu chí đánh giá chất lƣợng của nhà trƣờng. Do vậy, TVTPT chƣa thực sự đƣợc đầu tƣ, quan tâm phát triển. Những hạn chế này khiến cho TVTPT chƣa thực sự thể hiện đƣợc vai trò của mình trong việc hỗ trợ dạy và học cũng nhƣ định hƣớng, phát triển văn hóa đọc cho HS. Đề cập tới ảnh hƣởng của TVTPT đến việc định hƣớng đọc cho HS, nhiều tác giả cho rằng: 1 bộ phận HS trong nhà trƣờng thờ ơ với việc đọc sách cũng nhƣ việc sử dụng TV.