Luận văn về lễ cưới hỏi của người Sán Dìu ở Tam Đảo - Trần Thị Sen

ỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------o0o-------- Trần Thị Sen LỄ CƯỚI HỎI CỦA NGƯỜI SÁN DÌU Ở HUYỆN TAM ĐẢO - TỈNH VĨNH PHÚC: TRUYỀN THỐNG VÀ BIẾN ĐỔI LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ Hà Nội - 2018 U ỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------o0o-------- Trần Thị Sen LỄ CƯỚI HỎI CỦA NGƯỜI SÁN DÌU Ở HUYỆN TAM ĐẢO - TỈNH VĨNH PHÚC: TRUYỀN THỐNG VÀ BIẾN ĐỔI Chuyên ngành: Lịch sử Văn hóa Việt Nam Mã số: Thí điểm LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học: TS. Đỗ Thị Hương Thảo XÁC NHẬN H VÊ Ã ỈNH SỬA THEO GÓP Ý CỦA HỘ ỒNG iáo viên hướng dẫn Chủ tịch hội đồng chấm luận văn thạc sĩ khoa học TS. ỗ Thị ương Thảo GS. Nguyễn Quang Ngọc Hà Nội - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này là kết quả nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của TS.

Đỗ Thị Hương Thảo. Những tư liệu trong luận văn được khai thác, thu thập từ địa bàn nghiên cứu và các tài liệu tham khảo được trích dẫn đầy đủ. Luận văn chưa từng được công bố trong bất kì công trình nào khác. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về luận văn này.

Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Học viên Trần Thị Sen LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn: “Lễ cưới hỏi truyền thống của người Sán Dìu ở Tam Đảo - Vĩnh Phúc: Truyền thống và biến đổi”, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới những người đã luôn đồng hành, hỗ trợ và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong hành trình hoàn thiện luận văn của mình. Lời cảm ơn đầu tiên, tôi muốn gửi tới là các thầy, cô giáo khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành các thủ tục đào tạo. Đây là môi trường đã cho tôi nhiều trải nghiệm và cũng là nơi giúp tôi hiểu ra rằng: học tập và nghiên cứu khoa học là một hành trình cần thực sự chú tâm. Tiếp đến, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ủy ban nhân dân các xã Yên Dương, Bồ Lý, Đạo Trù và nhân dân tại các địa bàn nghiên cứu đã tạo điều kiện, hỗ trợ và giúp đỡ tôi nhiệt tình trong suốt quá trình điền dã, tìm hiểu để lấy tư liệu viết luận văn.

Tôi đã rất xúc động khi ông Trần Văn Sông, bác Trần Thị Bảy, bác Lưu Thị Vòng… đã bỏ cả công việc đồng áng để dành hàng giờ hỗ trợ tôi tìm kiếm các tư liệu về đám cưới của đồng bào mình. Thậm chí nhiều người đã không ngần ngại “lục tung” tủ đồ và chiếc hòm gỗ đựng đồ của gia đình để cho tôi xem và chụp lại những tư liệu quý giá về đám cưới vẫn được gia đình giữ gìn từ năm 1982 đến nay. Tôi đã thực sự được những con người ấy tiếp thêm ý chí để tiếp tục hành trình viết luận văn. Trong quá trình làm luận văn, nhiều lúc tôi đã có ý định từ bỏ, bởi áp lực quá lớn từ công việc nhưng cứ nghĩ lại những hỗ trợ và công sức mà người hướng dẫn tôi - TS Đỗ Thị Hương Thảo bỏ ra thì tôi lại luôn nhắc mình không được bỏ cuộc, phải cố gắng và tiếp tục hoàn thành luận văn.

Cảm ơn cô vì những lần thức đêm giúp em sửa bản thảo, cảm ơn cô vì đã luôn động viên và khích lệ để em có thể hoàn thành luận văn một cách tốt nhất. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, người thân và bạn bè đã luôn động viên và khuyến khích và tạo điều kiện tốt nhất để tôi có thể hoàn thiện luận văn này. Con muốn gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới bà, mẹ và hai thím vì những chia sẻ chân thành về ngày cưới của tộc người mình. Cảm ơn mẹ và hai thím đã bỏ công việc và không ngại khó khăn đưa con đến nhà của nhiều ông bà, cô chú trong các xã để phỏng vấn và tìm tư liệu.

Nếu không có sự giúp đỡ của mọi người thì con không thể hoàn thành luận văn này. Tôi cũng muốn gửi lời cảm ơn tới chồng mình - người đã luôn ở bên, hỗ trợ và động viên tôi những lúc khó khăn nhất. Cảm ơn anh vì sự khích lệ chân thành. Tôi muốn gửi lời cảm ơn cuối cùng tới những người bạn đã hỗ trợ và đồng hành với tôi trong suốt quá trình học tập và làm luận văn, đó là những học viên cao học trong lớp Lịch sử Văn hóa Việt Nam.

Cảm ơn Lý Viết Trường vì luôn là người hỗ trợ giải đáp thắc mắc cho chị, cảm ơn các chị Trần Ái Vân, chị Hoàng Thị Hoa, chị Lê Thị Mơ Mận đã luôn động viên, khích lệ em trong hành trình viết luận văn vất vả. Mặc dù đã rất cố gắng, song luận văn khó tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót. Kính mong nhận được sự thông cảm cùng những nhận xét, góp ý quý báu của thầy cô và các bạn. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Học viên Trần Thị Sen MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

Lý do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu.

Phương pháp và lý thuyết nghiên cứu. Cấu trúc luận văn. KHÁI QUÁT VỀ NGƯỜI SÁN DÌU Ở TAM ĐẢO - VĨNH PHÚC. Vài nét về địa bàn nghiên cứu.

Vị trí địa lý. Người Sán Dìu ở Tam Đảo. Tên gọi và nguồn gốc. Địa bàn sinh sống và phân bố dân cư.

Đời sống kinh tế - xã hội - văn hóa. 32 Tiểu kết chương 1. LỄ CƢỚI HỎI TRUYỀN THỐNG CỦA NGƢỜI SÁN DÌU Ở TAM ĐẢO VĨNH PHÚC. Quan niệm về hôn nhân của người Sán Dìu.

Nguyên tắc trong hôn nhân của người Sán Dìu. Các nghi lễ trong cưới hỏi. Trước khi cưới. Trong ngày cưới.

Sau ngày cưới. 71 Tiểu kết chương 2. NHỮNG BIẾN ĐỔI TRONG LỄ CƢỚI HỎI CỦA NGƢỜI SÁN DÌU Ở TAM ĐẢO - VĨNH PHÚC. Biến đổi trong quan niệm hôn nhân và nguyên tắc kết hôn.

Về quan niệm hôn nhân. Nguyên tắc kết hôn. Biến đổi trong thực hành nghi lễ cưới hỏi. Về thời gian chuẩn bị và tổ chức trong đám cưới.

Thay đổi về nghi lễ cũ. Đăng kí kết hôn trước khi cưới. Quà mừng trong đám cưới. Trang phục mặc ngày cưới.

Của hồi môn. Sinh hoạt văn nghệ trong đám cưới. Những biến đổi khác. Kết hôn liên tộc.

Tiêu chuẩn ưu tiên khi lựa chọn bạn đời. Độ tuổi kết hôn lần đầu. Nguyên nhân của sự biến đổi trong nghi lễ cưới hỏi của người Sán Dìu. Từ sự phát triển kinh tế - xã hội.

Từ chính sách của nhà nước. Từ nhận thức của người dân. Từ sự giao lưu kinh tế - văn hóa - xã hội. Một vài đề xuất kiến nghị.

121 Tiểu kết chương 3. 124 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 133 DANH MỤC BẢN ĐỒ Bản đồ 1. Bản đồ hành chính tỉnh Vĩnh Phúc.

Bản đồ hành chính huyện Tam Đảo. Phân bố các tộc người thiểu số ở Vĩnh Phúc năm 2010. 29 DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Đơn vị hành chính, diện tích, dân số ở các huyện của tỉnh Vĩnh Phúc năm 2010.

Số lượng người Sán Dìu ở xã Đạo Trù - Tam Đảo. Số lượng người Sán Dìu ở xã Yên Dương - Tam Đảo. Số lượng người Sán Dìu ở xã Bồ Lý - Tam Đảo. Của hồi môn dành cho cô dâu khi cưới.

102 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Quyền quyết định hôn nhân của người Sán Dìu ở Tam Đảo. Chung sống với cha mẹ sau hôn nhân của người Sán Dìu. Thay đổi về nghi lễ trong đám cưới của người Sán Dìu.

Tương quan giữa việc đăng kí kết hôn và thời gian kết hôn. Tỉ lệ các cặp vợ chồng người Sán Dìu ở 3 xã Yên Dương, Bồ Lý, Đạo Trù đăng kí kết hôn bổ sung giai đoạn 2001 - 2004. Tương quan giữa quà mừng đám cưới và thời gian kết hôn. Tương quan giữa mức độ hỗ trợ đồ mừng với chi phí bỏ ra.

Trang phục truyền thống trong đám cưới của người Sán Dìu. Tỷ lệ người dự đám cưới mặc trang phục truyền thống. Tương quan giữa của hồi môn của cô dâu chú rể với thời gian kết hôn. Hát Soọng cô trong đám cưới hiện nay của người Sán Dìu.

Tỉ lệ người Sán Dìu kết hôn với tộc người khác. Thái độ của người thân khi có anh, em họ hàng kết hôn với tộc người khác. Độ tuổi kết hôn lần đầu của người Sán Dìu ở Tam Đảo. Tương quan giữa trình độ học vấn và độ tuổi kết hôn lần đầu.

112 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT CP Chính phủ CĐ Cao đẳng ĐH Đại học NĐ Nghị định NXB Nhà xuất bản TH Tiểu học THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TC Trung cấp UBND Ủy Ban nhân dân MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Vĩnh Phúc là tỉnh thuộc trung du miền núi phía Bắc, là nơi định cư của nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, gồm những tộc người như: Cao Lan, Dao, Sán Chay, Sán Dìu… trong đó người Sán Dìu là tộc người thiểu số chiếm tỉ lệ lớn nhất khoảng 91,82% tộc người thiểu số của toàn tỉnh [19; tr. Người Sán Dìu ở Vĩnh Phúc tập trung chủ yếu ở các huyện Tam Đảo, Bình Xuyên, Lập Thạch và thị xã Phúc Yên nhưng đông nhất là ở huyện Tam Đảo. Cũng như nhiều tộc người khác, người Sán Dìu có những phong tục tập quán truyền thống riêng biệt và có nhiều nét văn hóa đặc sắc, hấp dẫn cần được bảo tồn, giữ gìn và phát triển trong bối cảnh hiện nay.

Nghiên cứu người Sán Dìu nói chung và nghiên cứu về văn hóa người Sán Dìu nói riêng sẽ có thêm những hiểu biết rõ nét về truyền thống văn hóa của các tộc người thiểu số. Trong số rất nhiều các phong tục, tập quán khác nhau thì cưới hỏi được xem là một trong những phong tục quan trọng trong nghi lễ vòng đời người của người Sán Dìu. Trong bối cảnh hội nhập đang diễn ra mạnh mẽ như hiện nay, đời sống kinh tế - văn hóa đang ngày càng phát triển, người dân có điều kiện để mở rộng mạng lưới quan hệ xã hội ra khỏi địa bàn sinh sống.