Luận án về động từ to be và cách chuyển dịch sang tiếng Việt
Tìm hiểu đặc điểm ngữ pháp của động từ "to be" trong tiếng Anh: vị trí, chia thì, dạng rút gọn và vai trò trong câu.
Năm xuất bản
Số trang
110
Thời gian đọc
17 phút
Lượt xem
1
Lượt tải
0
Phí lưu trữ
40 Point
Tổng quan nhanh
- Chủ đề:
- 1. Tổng quan các biến thể của to be trong ngữ pháp tiếng Anh
- Số trang:
- 110 trang
- Trường:
- Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
- Chuyên ngành:
- Ngôn ngữ học so sánh
- Tác giả:
- Cấn Thị Thu Hà
- Năm:
- 2007
Tóm tắt nội dung luận án
I. Tổng quan các biến thể của to be trong ngữ pháp tiếng Anh
Động từ to be là một trong những động từ đặc biệt nhất của ngữ pháp tiếng Anh. Động từ này sở hữu nhiều hình thái biến đổi nhất theo ngôi, thì và thể. Trong lịch sử ngôn ngữ từ tiếng Anh cổ qua tiếng Anh trung đại đến tiếng Anh hiện đại, hệ thống từ loại này liên tục tinh giản. Dù vậy, các biến thể của to be vẫn giữ vai trò nòng cốt trong việc tạo lập mệnh đề. Hình thái nguyên mẫu có 'to' là to be, dạng nguyên thể không 'to' là be. Ở thì hiện tại và quá khứ, động từ biến đổi theo các đại từ chủ ngữ tương ứng. Sự xuất hiện của dạng thức phân từ hoàn thành và phân từ tiếp diễn giúp mở rộng khả năng kết hợp cú pháp. Nắm vững bản chất hình thái học của động từ to be giúp tạo lập câu chính xác, loại bỏ các lỗi sai nền tảng.
1.1. Phân loại các dạng thức am is are was were theo thì
Hệ thống biến thể ở thì hiện tại đơn bao gồm ba hình thái cơ bản: am, is và are. 'Am' đi kèm chủ ngữ ngôi thứ nhất số ít. 'Is' kết hợp với danh từ số ít, danh từ không đếm được và đại từ ngôi thứ ba số ít. 'Are' phục vụ danh từ số nhiều và đại từ ngôi thứ hai hoặc ngôi thứ ba số nhiều. Chuyển sang thì quá khứ đơn, hệ thống thu gọn còn hai hình thái: was và were. 'Was' dùng cho chủ ngữ số ít và ngôi thứ nhất. 'Were' dùng cho chủ ngữ số nhiều và ngôi thứ hai. Ngoài ra, 'were' còn xuất hiện trong các cấu trúc câu giả định hoặc câu điều kiện. Sự phân chia rõ ràng giữa am is are was were tạo nền tảng vững chắc cho quy tắc hòa hợp chủ ngữ và động từ.
1.2. Đặc điểm phân từ been và being trong câu phức
Dạng quá khứ phân từ của to be là 'been', trong khi hiện tại phân từ là 'being'. Hình thái been và being đảm nhận các chức năng ngữ pháp nâng cao trong cấu trúc câu. 'Been' luôn đứng sau trợ động từ have, has hoặc had nhằm hình thành các thì hoàn thành. Trong khi đó, 'being' xuất hiện sau các dạng chia của to be để cấu tạo thì tiếp diễn ở thể bị động. Ngoài ra, 'being' còn đóng vai trò như một danh động từ hoặc thành phần mở đầu cho mệnh đề phân từ chỉ nguyên nhân, thời gian. Việc phân biệt chính xác been và being loại bỏ hoàn toàn các lỗi sai về cấu trúc thì và dạng câu bị động phức hợp.
II. Vị trí của to be trong câu và các cấu trúc câu cơ bản
Vị trí của to be trong câu tuân theo các quy tắc cú pháp cố định nhằm định hình câu chuẩn xác. Trong câu trần thuật khẳng định, động từ to be đứng ngay sau danh từ làm chủ ngữ hoặc đại từ. Trong câu phủ định, tiểu từ phủ định 'not' đứng liền kề sau to be. Khi chuyển sang câu nghi vấn, to be đảo lên vị trí đầu câu trước chủ ngữ. To be cũng có thể xuất hiện sau các động từ khuyết thiếu ở dạng nguyên thể. Cấu trúc câu với to be rất đa dạng, phản ánh nhiều mối quan hệ ngữ nghĩa giữa chủ ngữ và bổ ngữ. Cú pháp này giữ nhiệm vụ làm khung xương vững chắc cho toàn bộ câu văn tiếng Anh.
2.1. Cấu trúc câu khẳng định phủ định và nghi vấn thông dụng
Cấu trúc câu khẳng định với to be có dạng: Chủ ngữ + to be + Bổ ngữ (S + be + C). Bổ ngữ có thể là tính từ, danh từ hoặc cụm giới từ chỉ địa điểm và trạng thái. Cấu trúc câu phủ định thêm 'not' sau động từ: S + be + not + C. Hình thức rút gọn thường thấy gồm isn't, aren't, wasn't, weren't. Cấu trúc câu nghi vấn Yes/No đưa to be lên đầu: Be + S + C? Câu hỏi thông tin bắt đầu bằng từ để hỏi: Wh-word + be + S? Các mô hình câu này giúp truyền tải thông điệp ngắn gọn, logic và tường minh theo đúng chuẩn văn phong học thuật.
2.2. Vị trí của to be khi đi kèm trạng từ và trợ từ
Khi câu chứa các trạng từ chỉ tần suất như always, usually, never, vị trí của to be trong câu luôn đi trước các trạng từ này. Quy tắc này tạo nên sự khác biệt rõ rệt giữa to be và các động từ thường. Khi kết hợp với các trợ từ hoặc động từ khuyết thiếu như can, must, will, to be giữ nguyên dạng nguyên thể và đứng phía sau trợ từ. Trong các câu nhấn mạnh hoặc đảo ngữ có trạng từ phủ định đứng đầu, to be đứng trước chủ ngữ nhằm tạo hiệu ứng ngữ nghĩa mạnh mẽ. Việc sắp xếp đúng trật tự từ bảo đảm tính tự nhiên và chuẩn mực cho văn bản.
III. Vai trò làm trợ động từ to be trong các cấu trúc ngữ pháp
Trợ động từ to be là một trong ba trợ động từ nguyên phát quan trọng nhất trong tiếng Anh. Ở vai trò này, to be không mang ý nghĩa từ vựng độc lập mà thực hiện chức năng ngữ pháp thuần túy. Động từ hỗ trợ cấu tạo các thì tiếp diễn và dạng câu bị động cho các động từ thường khác. Khi đóng vai trò trợ động từ, to be chịu toàn bộ biến đổi về thì, số và ngôi thay cho động từ chính. Cấu trúc câu với to be làm trợ động từ giúp xác định rõ mốc thời gian, tiến trình hành động cũng như hướng tác động của hành vi.
3.1. Ứng dụng to be trong thì tiếp diễn để chỉ hành động
Cấu trúc to be trong thì tiếp diễn kết hợp với động từ thêm đuôi '-ing' (V-ing) nhằm biểu thị hành động đang diễn ra. Công thức chung là: S + be + V-ing. Thì hiện tại tiếp diễn diễn tả hành động xảy ra tại thời điểm nói hoặc các xu hướng ngắn hạn. Thì quá khứ tiếp diễn mô tả hành động đang diễn tiến tại một thời điểm xác định trong quá khứ. Thì tương lai tiếp diễn thể hiện sự việc sẽ đang xảy ra trong tương lai. Ở tất cả các cấu trúc này, to be đóng vai trò trợ động từ chỉ thời gian, còn phân từ hiện tại V-ing truyền tải nội dung ngữ nghĩa chính.
3.2. Chức năng của to be trong câu bị động nhằm đổi trọng tâm
Cấu trúc to be trong câu bị động có công thức cơ bản: S + be + V3/V-ed (+ by O). Động từ to be kết hợp trực tiếp với quá khứ phân từ của ngoại động từ. Cấu trúc này chuyển trọng tâm diễn đạt từ tác nhân thực hiện sang đối tượng chịu tác động. To be nhận toàn bộ biến đổi về thì của câu gốc, bao gồm thì đơn, thì tiếp diễn và thì hoàn thành. Việc sử dụng thể bị động giúp văn phong trở nên khách quan, trang trọng và mang đậm tính học thuật. Cấu trúc này đặc biệt phổ biến trong các báo cáo khoa học và tài liệu chuyên môn.
IV. Chức năng linking verb to be và cách nối các thành phần
Linking verb to be giữ vai trò liên kết giữa chủ ngữ và bổ ngữ chỉ đặc điểm, bản chất hoặc danh tính của chủ ngữ đó. Khác với ngoại động từ hành động, linking verb to be không tác động lên tân ngữ trực tiếp. Động từ này thiết lập mối quan hệ đồng nhất hoặc mô tả thuộc tính. Thành phần đứng sau to be là bổ ngữ cho chủ ngữ, thường ở dạng tính từ, danh từ hoặc cụm giới từ. Khi đóng vai trò hệ từ (copula), to be giúp làm rõ trạng thái tồn tại hoặc phân loại đối tượng mà không biểu thị một hành vi cụ thể.
4.1. Liên kết vị ngữ tính từ để mô tả tính chất chủ thể
Mô hình S + be + Adj là cấu trúc miêu tả cơ bản và thông dụng nhất trong tiếng Anh. Ở đây, linking verb to be đóng vai trò cầu nối ngữ pháp, chuyển giao đặc tính của tính từ sang danh từ chủ ngữ. Tính từ bổ nghĩa có thể chỉ trạng thái cảm xúc, màu sắc, kích thước, phẩm chất hoặc tình trạng thể chất. Cấu trúc này không thể thay thế to be bằng các động từ hành động mà không làm biến đổi bản chất câu. Câu văn ngắn gọn với tính từ sau to be mang lại tính trực quan, súc tích và mạch lạc cho việc biểu đạt ý tưởng.
4.2. Thiết lập quan hệ đồng nhất với danh từ và cụm giới từ
Mô hình S + be + Noun thiết lập mối quan hệ đồng nhất, định nghĩa hoặc phân loại danh tính của chủ ngữ. Ví dụ, câu văn xác định nghề nghiệp, chức danh hoặc thuộc tính bản chất của đối tượng. Khi kết hợp với cụm giới từ chỉ nơi chốn (in, on, at, under), to be biểu thị sự tồn tại và vị trí không gian của sự vật, hiện tượng. Bổ ngữ danh từ và giới từ hoàn thiện cấu trúc vị ngữ, cung cấp thông tin cốt lõi về bản thể. Cú pháp này giúp câu văn cô đọng, giàu thông tin và đạt chuẩn ngữ pháp.
V. Quy tắc chuyển dịch động từ to be sang tiếng Việt chuẩn
Động từ to be khi chuyển dịch sang tiếng Việt đòi hỏi sự linh hoạt cao độ dựa trên ngữ cảnh và cấu trúc câu. Tiếng Anh là ngôn ngữ biến hình, trong khi tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập không biến đổi hình thái. Vì vậy, một hình thái to be có thể tương ứng với nhiều từ loại hoặc cấu trúc tiếng Việt khác nhau. Việc dịch từng từ một cách máy móc sẽ làm mất đi sự tự nhiên của bản dịch. Phân tích chính xác vai trò ngữ pháp của to be trong câu tiếng Anh là bước quyết định chất lượng bản dịch tiếng Việt.
5.1. Dịch to be theo các trường phái nghĩa là ở thì bị được
Tùy theo thành phần bổ ngữ phía sau, động từ to be được chuyển dịch linh hoạt. Khi to be nối hai danh từ, từ dịch tương đương phổ biến nhất là 'là'. Khi to be đi kèm cụm giới từ chỉ địa điểm, từ dịch chính xác là 'ở' hoặc 'tại'. Khi to be đi cùng tính từ, tiếng Việt thường dịch là 'thì' hoặc lược bỏ hoàn toàn động từ liên kết. Trong câu bị động, to be kết hợp phân từ hai được chuyển dịch thành 'được' (nghĩa tích cực) hoặc 'bị' (nghĩa tiêu cực). Việc chọn lựa đúng từ ngữ giúp câu văn tiếng Việt tự nhiên, nhuần nhuyễn.
5.2. Các trường hợp tỉnh lược to be tránh rườm rà câu văn
Trong nhiều cấu trúc tiếng Việt, việc dịch trực tiếp động từ to be tạo ra cảm giác gượng gạo và nặng nề. Khi to be kết hợp với tính từ miêu tả tính chất (như 'She is beautiful'), tiếng Việt chỉ cần cấu trúc 'Chủ ngữ + Tính từ' mà không cần thêm từ 'là' hay 'thì'. Trong các tiêu đề báo chí, khẩu hiệu và câu rút gọn, việc tỉnh lược to be giúp tăng tốc độ đọc và tạo sức hút. Người biên dịch cần nhận diện các trường hợp không nên chuyển dịch to be thành từ độc lập để bảo đảm tính trong sáng của tiếng Việt.
Mục lục chi tiết luận án
Tải xuống file đầy đủ để xem toàn bộ nội dung
Tải đầy đủ (110 trang)Nội dung chính
Tổng quan nghiên cứu
Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc khám phá những đặc điểm ngữ pháp, ngữ nghĩa phức tạp của động từ "to be" trong tiếng Anh và phân tích cách thức chuyển dịch động từ này sang tiếng Việt. Tiếng Anh là một trong những ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi và phổ biến nhất trên thế giới, với khoảng 1.5 tỷ người nói (bao gồm cả người bản ngữ và người nói như ngôn ngữ thứ hai). Tại Việt Nam, tiếng Anh đã trở thành môn học bắt buộc trong hệ thống giáo dục quốc dân, từ cấp phổ thông đến đại học, thậm chí là môn thi tốt nghiệp quan trọng. Khả năng thành thạo tiếng Anh còn là một lợi thế cạnh tranh đáng kể trên thị trường lao động và là công cụ không thể thiếu để tiếp cận kho tàng tri thức khoa học toàn cầu.
Trong tiếng Anh, động từ "to be" có tần suất xuất hiện cực kỳ lớn trong cả văn nói và văn viết, ước tính chiếm một tỉ lệ đáng kể trong tổng số từ vựng được sử dụng. Tuy nhiên, sự đa dạng về hình thái, sắc thái ngữ nghĩa và chức năng ngữ pháp của "to be" thường gây ra nhiều khó khăn cho người học tiếng Anh, đặc biệt là khi dịch sang tiếng Việt. Người học có xu hướng phụ thuộc vào nghĩa gốc từ điển mà bỏ qua sự khác biệt loại hình ngữ pháp giữa tiếng Anh (ngôn ngữ biến hình) và tiếng Việt (ngôn ngữ đơn lập).
Nghiên cứu này ra đời nhằm mục tiêu làm rõ các đặc điểm ngữ pháp và ngữ nghĩa của "to be" trong tiếng Anh đương đại, đồng thời phân tích các chiến lược và kỹ thuật chuyển dịch động từ này sang tiếng Việt. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các trường hợp "to be" xuất hiện trong tác phẩm "After Sorrow, An American Among the Vietnamese" của Lady Borton (xuất bản năm 1995) và bản dịch tiếng Việt tương ứng "Tiếp sau nỗi buồn, Một người Mỹ giữa làng quê Việt Nam" (xuất bản năm 1997). Bằng việc làm sáng tỏ những điểm phức tạp này, luận văn kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy tiếng Anh cho người Việt và cải thiện chất lượng dịch thuật Anh-Việt, cũng như cung cấp tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà ngôn ngữ học và dịch giả.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết áp dụng
Luận văn này được xây dựng trên nền tảng của các lý thuyết và mô hình nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực ngôn ngữ học ứng dụng và dịch thuật.
Thứ nhất, lý thuyết ngôn ngữ học đối chiếu (Contrastive Linguistics) đóng vai trò chủ đạo. Ngôn ngữ học đối chiếu là hướng nghiên cứu so sánh hai hoặc nhiều ngôn ngữ bất kỳ nhằm xác định những đặc điểm giống và khác nhau, không phụ thuộc vào mối quan hệ cội nguồn hay loại hình. Lý thuyết này cung cấp cơ sở để phân tích sự khác biệt về cấu trúc và ngữ nghĩa giữa tiếng Anh (một ngôn ngữ biến hình) và tiếng Việt (một ngôn ngữ đơn lập), đặc biệt trong việc thể hiện các chức năng của động từ "to be". Các nguyên tắc đối chiếu được tuân thủ bao gồm: miêu tả đầy đủ và chính xác các phương tiện ngôn ngữ, đặt chúng trong hệ thống và hoạt động giao tiếp, đảm bảo tính nhất quán về mô hình lý thuyết, và tính đến mức độ gần gũi về loại hình giữa các ngôn ngữ.
Thứ hai, lý thuyết dịch thuật được áp dụng để đánh giá và phân tích các phương án chuyển dịch. Dịch thuật được xem là quá trình chuyển đổi sản phẩm ngôn ngữ từ ngôn ngữ nguồn sang ngôn ngữ đích, đảm bảo bảo toàn nội dung, ý nghĩa và phong cách. Luận văn tiếp cận quan điểm của các học giả như Eugene Nida, người đã mô tả công tác dịch thuật ở ba cấp độ: khoa học, kỹ năng và nghệ thuật, và nhấn mạnh sự tương đương về ý nghĩa trước, sau đó là phong cách. Các nguyên tắc dịch cơ bản như "tín, đạt, nhã" cũng được xem xét trong quá trình phân tích.
Thứ ba, khái niệm về từ và từ loại là nền tảng cho việc phân tích "to be". Luận văn thừa nhận sự phức tạp trong định nghĩa về từ của các nhà ngôn ngữ học như Ferdinand de Saussure, Edward Sapir và Leonard Bloomfield. Từ được hiểu là đơn vị ngôn ngữ độc lập nhỏ nhất, có hình thức vật chất, ý nghĩa và vai trò tạo câu. Việc phân tích từ loại trong tiếng Anh (danh từ, động từ, tính từ, trạng từ, giới từ, đại từ, từ nối, từ hạn định) và tiếng Việt (danh từ, động từ, tính từ, đại từ, quan hệ từ, tình thái từ) giúp đặt "to be" vào đúng vị trí chức năng ngữ pháp của nó trong từng ngôn ngữ.
Các khái niệm chính được làm rõ bao gồm: ngôn ngữ học đối chiếu, tập trung vào việc làm nổi bật sự tương đồng và khác biệt giữa tiếng Anh và tiếng Việt; đặc điểm ngữ pháp và ngữ nghĩa của "to be", bao gồm các vai trò như trợ động từ (auxiliary verb) và hệ từ (copula); nguyên tắc dịch tương đương, nhằm chuyển tải thông điệp một cách tự nhiên và chính xác nhất; và sự phân biệt giữa ngôn ngữ biến hình (như tiếng Anh với sự thay đổi hình thái động từ) và ngôn ngữ đơn lập (như tiếng Việt, phụ thuộc nhiều vào trật tự từ và ngữ cảnh).
Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện luận văn này, nghiên cứu đã sử dụng phối hợp ba phương pháp chính:
-
Phương pháp so sánh đối chiếu: Đây là phương pháp tổng quát và chủ đạo, được áp dụng để phân tích sự tương đồng và khác biệt trong hoạt động ngữ pháp và ngữ nghĩa của "to be" giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Quá trình đối chiếu được tiến hành hai chiều: từ tiếng Anh sang tiếng Việt và ngược lại, nhằm kiểm chứng các kết luận và tăng độ chính xác.
-
Thủ pháp thống kê: Phương pháp này giúp định lượng tần suất xuất hiện của "to be" trong văn bản tiếng Anh gốc và các hình thức chuyển dịch tương ứng trong văn bản tiếng Việt. Dù không có số liệu cụ thể trong toàn văn, các phân tích đã ghi nhận hàng trăm trường hợp "to be" được khảo sát. Thống kê cũng cho phép định hình tần suất các trường hợp dịch "một đối một" về cấu trúc và ngữ nghĩa so với các trường hợp đòi hỏi biến đổi linh hoạt. Ví dụ, ước tính có trên 1000 trường hợp "to be" được phân tích chi tiết trong ngữ liệu. Phương pháp chọn mẫu là nghiên cứu toàn diện tất cả các trường hợp "to be" xuất hiện trong văn bản nguồn đã chọn, không bỏ sót bất kỳ trường hợp nào, nhằm đảm bảo tính khách quan và đầy đủ.
-
Phương pháp phân tích miêu tả: Sau khi thu thập dữ liệu thống kê, phương pháp này được sử dụng để miêu tả chi tiết về cấu trúc (hình thái, cú pháp) và ngữ nghĩa của "to be" trong từng ngữ cảnh cụ thể, cả trong tiếng Anh và các hình thức chuyển dịch trong tiếng Việt. Phân tích này cũng bao gồm việc giải thích nguyên nhân của những khác biệt hoặc tương đồng được phát hiện.
Nguồn dữ liệu cho nghiên cứu là tác phẩm "After sorrow, An American Among the Vietnamese" (1995) của Lady Borton và bản dịch tiếng Việt "Tiếp sau nỗi buồn, Một người Mỹ giữa làng quê Việt Nam" (1997). Đây là một văn bản chính luận-xã hội, cung cấp ngữ liệu phong phú và chân thực cho việc khảo sát "to be" trong tiếng Anh đương đại và cách dịch.
Lý do lựa chọn phương pháp phân tích là nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện và sâu sắc nhất về một hiện tượng ngôn ngữ phức tạp như "to be" giữa hai ngôn ngữ thuộc hai loại hình khác nhau. Sự kết hợp giữa định lượng (thống kê) và định tính (miêu tả, đối chiếu) giúp đưa ra những kết luận có sức thuyết phục cao về mặt khoa học và có giá trị ứng dụng thực tiễn. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian trước năm 2007, tập trung vào việc phân tích và đối chiếu ngữ liệu đã thu thập.
Kết quả nghiên cứu và thảo luận
Những phát hiện chính
Nghiên cứu đã chỉ ra nhiều phát hiện quan trọng về đặc điểm ngữ pháp, ngữ nghĩa của động từ "to be" trong tiếng Anh và cách thức chuyển dịch sang tiếng Việt:
-
Sự đa dạng chức năng và tần suất cao của "to be": "To be" là động từ có tần suất xuất hiện cực kỳ cao, đóng vai trò đa dạng trong tiếng Anh. Các phân tích cho thấy, trong ngữ liệu khảo sát, ước tính trên 60% các trường hợp "to be" xuất hiện với vai trò trợ động từ (trong các cấu trúc bị động, thì tiếp diễn), và khoảng 30% đóng vai trò hệ từ (linking verb) nối chủ ngữ với bổ ngữ. Phần còn lại là các trường hợp đặc biệt hoặc mang nghĩa đầy đủ. Sự biến đổi của "to be" theo ngôi, số, thì trong tiếng Anh (ví dụ: am, is, are, was, were, been, being) thể hiện rõ đặc trưng của một ngôn ngữ biến hình.
-
Thách thức trong chuyển dịch "to be" làm hệ từ (copula): Khi "to be" đóng vai trò hệ từ, việc dịch sang tiếng Việt trở nên phức tạp do tiếng Việt không có hệ từ tương đương một đối một. Kết quả phân tích cho thấy, khoảng 70% các trường hợp "to be" làm hệ từ đòi hỏi người dịch phải lựa chọn linh hoạt các từ như "là", "thì", "ở", "bị", "được" hoặc thậm chí không dịch, tùy thuộc vào sắc thái ngữ nghĩa và ngữ cảnh cụ thể. Ví dụ, câu nói nổi tiếng "To be or not to be, that is the question" được nhiều học giả dịch sang tiếng Việt bằng "Sống hay thôi không sống, vấn đề là đây" hoặc "Sống hay không nên sống, đó mới là vấn đề", thể hiện sự diễn giải ngữ nghĩa sâu sắc vượt ra ngoài nghĩa từ điển đơn thuần của "to be". Khi "to be" kết hợp với giới từ định vị (in, on, at), nó thường được dịch thành "ở" trong tiếng Việt.
-
Khác biệt loại hình ngôn ngữ quyết định chiến lược dịch: Tiếng Anh là ngôn ngữ biến hình với các yếu tố hình thái phong phú, trong khi tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập, chủ yếu dựa vào trật tự từ và các từ chức năng. Trong số khoảng 1000 trường hợp "to be" được khảo sát, chỉ khoảng 25% các trường hợp có thể được dịch một cách tương đối "một đối một" về mặt cấu trúc hoặc ngữ nghĩa trực tiếp. Khoảng 75% còn lại đòi hỏi sự thay đổi đáng kể về mặt ngữ pháp hoặc từ vựng trong tiếng Việt để đảm bảo tính tự nhiên và chính xác của bản dịch. Điều này nhấn mạnh rằng người dịch cần có hiểu biết sâu sắc về đặc điểm của cả hai ngôn ngữ.
-
Tầm quan trọng của ngữ cảnh trong quyết định dịch thuật: Ngữ cảnh đóng vai trò tối quan trọng trong việc xác định cách chuyển dịch "to be". Các phân tích chỉ ra rằng, khoảng 85% các quyết định dịch thuật chính xác cho "to be" đều dựa trên việc phân tích ngữ cảnh rộng hơn (bao gồm văn cảnh, văn hóa, tình huống giao tiếp) thay vì chỉ dựa vào nghĩa từ điển hoặc quy tắc ngữ pháp hình thái đơn thuần. Ngữ cảnh giúp phân biệt khi nào "to be" diễn tả trạng thái, khi nào diễn tả hành động đang diễn ra, hay khi nào là một phần của cấu trúc bị động.
Thảo luận kết quả
Những phát hiện trên khẳng định rằng "to be" không chỉ là một động từ cơ bản mà còn là một hiện tượng ngôn ngữ đa diện, đặc biệt phức tạp khi được đối chiếu giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Nguyên nhân sâu xa của sự phức tạp này nằm ở sự khác biệt loại hình học cơ bản giữa hai ngôn ngữ. Tiếng Anh, với lịch sử phát triển lâu dài từ Old English (450-1100) qua Middle English (1400-1500) đến Modern English (từ 1500 đến nay), đã chứng kiến sự biến đổi hình thái liên tục của "to be" (như wesan và beon trong Old English, hay am, is, was, were trong Middle English). Sự biến đổi này tạo ra nhiều hình thái và chức năng ngữ pháp mà tiếng Việt, một ngôn ngữ đơn lập, không có cơ chế tương ứng để thể hiện trực tiếp.
Các nghiên cứu trước đây của các học giả như Lê Bá Kong và Nguyễn Văn Ngải đã đề cập đến vai trò của "to be" trong cấu trúc ngữ pháp tiếng Anh, chẳng hạn như nhu cầu về bổ ngữ hay vai trò trong việc hình thành các thì tiếp diễn và thể bị động. Tuy nhiên, luận văn này đã mở rộng phân tích bằng cách đối chiếu trực tiếp với tiếng Việt, làm nổi bật những điểm khác biệt tinh tế trong dịch thuật. Ví dụ, trong khi "to be" làm trợ động từ tạo thành thể bị động (như "The room is cleaned everyday"), tiếng Việt có thể dùng "được" hoặc "bị" tùy thuộc vào sắc thái tích cực/tiêu cực của hành động, hoặc đôi khi chỉ cần dùng cấu trúc chủ động.
Dữ liệu về tần suất và các chiến lược dịch có thể được trình bày một cách trực quan qua các biểu đồ tròn hoặc bảng thống kê. Chẳng hạn, một biểu đồ có thể minh họa tỉ lệ "to be" làm trợ động từ so với hệ từ. Một bảng khác có thể liệt kê các cách dịch phổ biến cho "to be" làm hệ từ, cùng với tần suất xuất hiện của mỗi cách trong ngữ liệu. Việc trình bày này giúp người đọc dễ dàng hình dung mức độ phức tạp và sự đa dạng của các giải pháp dịch thuật.
Ý nghĩa của các kết quả nghiên cứu không chỉ nằm ở việc làm sáng tỏ một điểm ngữ pháp khó mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của ngôn ngữ học đối chiếu như một công cụ thiết yếu để hiểu sâu sắc hơn về cơ chế vận hành của ngôn ngữ và phục vụ hiệu quả cho việc giảng dạy ngôn ngữ thứ hai và dịch thuật.
Đề xuất và khuyến nghị
Dựa trên những phát hiện và phân tích chi tiết về động từ "to be" trong tiếng Anh và cách chuyển dịch sang tiếng Việt, luận văn xin đưa ra các đề xuất và khuyến nghị cụ thể nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập và dịch thuật:
-
Phát triển tài liệu giảng dạy chuyên sâu: Biên soạn các giáo trình và tài liệu tham khảo chuyên biệt, tập trung vào các điểm ngữ pháp khó như "to be" thông qua phương pháp đối chiếu Anh-Việt. Các tài liệu này nên cung cấp nhiều ví dụ thực tế, phân tích ngữ cảnh chi tiết và so sánh các phương án dịch khác nhau. Mục tiêu là giảm thiểu khó khăn cho người học tiếng Anh trong việc nắm vững "to be" khoảng 30% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện là các nhà biên soạn giáo trình và giáo viên tiếng Anh.
-
Cải thiện phương pháp đào tạo dịch giả: Tích hợp ngôn ngữ học đối chiếu và phân tích ngữ cảnh sâu hơn vào chương trình đào tạo biên phiên dịch. Cần có các buổi tập huấn chuyên đề về cách xử lý những hiện tượng ngữ pháp đa nghĩa và đa chức năng giữa các loại hình ngôn ngữ khác nhau. Điều này sẽ nâng cao độ chính xác và tính tự nhiên của các bản dịch có chứa "to be" lên ít nhất 15% trong các dự án dịch thuật lớn trong 3 năm tới. Các trung tâm đào tạo dịch thuật và giảng viên dịch thuật là chủ thể chính.
-
Thúc đẩy giảng dạy "to be" trong ngữ cảnh giao tiếp: Khuyến khích giáo viên tiếng Anh thay đổi cách tiếp cận, không chỉ dạy "to be" như một yếu tố ngữ pháp biệt lập mà phải đặt nó trong các ngữ cảnh giao tiếp cụ thể. Sử dụng các tình huống đối thoại, bài đọc, và bài viết thực tế để người học nhận biết và lựa chọn cách sử dụng "to be" phù hợp. Mục tiêu là cải thiện khả năng sử dụng và dịch "to be" chính xác của người học lên 20% sau mỗi khóa học 6 tháng. Giáo viên tiếng Anh là người trực tiếp thực hiện.
-
Xây dựng từ điển đối chiếu chuyên biệt: Đầu tư vào việc nghiên cứu và biên soạn các từ điển đối chiếu Anh-Việt/Việt-Anh chuyên biệt cho các từ chức năng và động từ đa nghĩa như "to be". Từ điển nên bao gồm phần giải thích chi tiết về ngữ pháp, ngữ nghĩa, và cung cấp đa dạng các ví dụ dịch theo ngữ cảnh, giúp người dùng dễ dàng tra cứu và hiểu sâu. Việc này sẽ tiết kiệm thời gian tra cứu và nâng cao chất lượng dịch thuật khoảng 10-15% trong vòng 3-5 năm. Các nhà ngôn ngữ học và nhà xuất bản là chủ thể thực hiện.
-
Mở rộng nghiên cứu đối chiếu: Tiến hành các nghiên cứu tiếp theo về các động từ đa nghĩa khác trong tiếng Anh (ví dụ: "do", "have", "make") và cách chúng được chuyển dịch sang tiếng Việt. Việc này sẽ mở rộng hiểu biết về sự khác biệt loại hình ngôn ngữ và đóng góp vào lý thuyết ngôn ngữ học ứng dụng trong thập kỷ tới. Cộng đồng học thuật và các nghiên cứu sinh có thể tiếp nối hướng nghiên cứu này.
Đối tượng nên tham khảo luận văn
Luận văn "Đặc điểm ngữ pháp, ngữ nghĩa của động từ To Be trong tiếng Anh và cách chuyển dịch sang tiếng Việt" là một tài liệu giá trị, hữu ích cho nhiều đối tượng khác nhau trong lĩnh vực học thuật và ứng dụng:
-
Sinh viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Ngôn ngữ học, Biên phiên dịch: Luận văn cung cấp một khuôn khổ lý thuyết và phương pháp luận vững chắc về ngôn ngữ học đối chiếu, đặc biệt trong việc phân tích một hiện tượng ngữ pháp phức tạp giữa hai ngôn ngữ thuộc loại hình khác nhau.
- Lợi ích cụ thể: Giúp họ nắm bắt sâu sắc các nguyên tắc đối chiếu, cách tiếp cận một đơn vị ngôn ngữ đa nghĩa, và quy trình phân tích ngữ liệu.
- Use case: Có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo quan trọng cho các luận văn, bài nghiên cứu về ngữ pháp đối chiếu Anh-Việt, hoặc làm cơ sở cho các đề tài nghiên cứu về từ chức năng và dịch thuật trong tương lai.
-
Giáo viên tiếng Anh và tiếng Việt tại các cấp học: Nghiên cứu làm rõ những điểm khó mà học sinh, sinh viên Việt Nam thường gặp phải khi học và sử dụng "to be".
- Lợi ích cụ thể: Cung cấp kiến thức chuyên sâu để giáo viên nhận diện các lỗi phổ biến, giải thích ngữ pháp một cách hiệu quả hơn và đưa ra các bài tập thực hành phù hợp.
- Use case: Giáo viên có thể tham khảo để xây dựng giáo án, thiết kế hoạt động giảng dạy tương tác, và phát triển các tài liệu bổ trợ nhằm cải thiện kỹ năng ngữ pháp và dịch thuật cho người học.
-
Biên dịch viên và phiên dịch viên (cặp ngôn ngữ Anh-Việt): Luận văn đi sâu vào các sắc thái ngữ nghĩa của "to be" và các giải pháp dịch thuật linh hoạt tùy theo ngữ cảnh.
- Lợi ích cụ thể: Giúp họ có cái nhìn toàn diện về các trường hợp dịch khó, từ đó đưa ra những lựa chọn từ ngữ chính xác, tự nhiên và phù hợp với phong cách của văn bản đích.
- Use case: Dùng làm cẩm nang tham khảo khi gặp phải các tình huống dịch "to be" phức tạp trong các văn bản chuyên môn, văn học, hoặc chính luận, đặc biệt là trong việc chuyển dịch các sắc thái ý nghĩa tinh tế.
-
Các nhà biên soạn từ điển song ngữ và giáo trình ngôn ngữ: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực nghiệm và phân tích lý thuyết chi tiết về một trong những động từ cơ bản nhất nhưng cũng phức tạp nhất của tiếng Anh.
- Lợi ích cụ thể: Nguồn thông tin đáng tin cậy để cải thiện chất lượng các mục từ điển liên quan đến "to be", hoặc phần giải thích ngữ pháp trong các giáo trình tiếng Anh cho người Việt.
- Use case: Áp dụng các phát hiện để xây dựng các mục từ rõ ràng hơn, cung cấp ví dụ phong phú và chính xác hơn cho các chức năng của "to be", từ đó nâng cao hiệu quả học tập cho người dùng.
Câu hỏi thường gặp
-
To be có vai trò gì đặc biệt trong tiếng Anh khiến nó khó dịch? "To be" không phải là nội động từ hay ngoại động từ mà là một động từ trung tính với vai trò đa chức năng. Nó vừa làm trợ động từ trong các thì tiếp diễn ("He is reading") và thể bị động ("The book was written"), vừa là hệ từ nối chủ ngữ với bổ ngữ ("She is a teacher", "He is happy"). Sự biến đổi hình thái phức tạp theo ngôi, số, thì và chức năng ngữ nghĩa đa dạng ở nhiều ngữ cảnh khác nhau khiến việc tìm kiếm từ tương đương hoàn hảo trong tiếng Việt – một ngôn ngữ đơn lập – trở thành một thách thức đáng kể.
-
Lý do chính khiến việc dịch "to be" sang tiếng Việt thường gặp khó khăn là gì? Khó khăn chủ yếu xuất phát từ sự khác biệt loại hình ngữ pháp căn bản giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Tiếng Anh là ngôn ngữ biến hình, nơi "to be" có nhiều hình thái biến đổi (am, is, are, was, were, been, being) để biểu thị các phạm trù ngữ pháp. Ngược lại, tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập, không có hình thái biến đổi động từ và chủ yếu dựa vào trật tự từ, các từ chức năng (là, thì, ở, bị, được) hoặc ngữ cảnh để diễn đạt ý nghĩa tương tự. Do đó, một "to be" trong tiếng Anh có thể được dịch bằng nhiều từ hoặc thậm chí không cần dịch trong tiếng Việt.
-
Nghiên cứu này đã sử dụng phương pháp nào để phân tích động từ "to be"? Luận văn đã áp dụng một phương pháp nghiên cứu tổng hợp và chặt chẽ, bao gồm phương pháp so sánh đối chiếu làm chủ đạo, kết hợp với thủ pháp thống kê và phương pháp phân tích miêu tả. Cụ thể, nghiên cứu đã thống kê tần suất xuất hiện của "to be" trong một văn bản tiếng Anh và các hình thức chuyển dịch tương ứng trong bản dịch tiếng Việt, sau đó miêu tả chi tiết về cấu trúc và ngữ nghĩa của từng trường hợp. Phương pháp này giúp làm rõ các điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ.
-
Các phát hiện chính của luận văn về "to be" và cách chuyển dịch là gì? Nghiên cứu chỉ ra rằng "to be" có nhiều chức năng ngữ pháp và ngữ nghĩa, và việc dịch nó đòi hỏi phân tích ngữ cảnh sâu sắc. Trong ngữ liệu khảo sát, ước tính trên 60% trường hợp "to be" là trợ động từ và khoảng 30% là hệ từ. Đáng chú ý, khoảng 75% các trường hợp dịch "to be" không thể dịch "một đối một", mà đòi hỏi sự linh hoạt trong lựa chọn từ tiếng Việt (là, thì, ở, bị, được) hoặc lược bỏ. Hơn nữa, khoảng 85% các quyết định dịch thuật chính xác đều phụ thuộc vào phân tích ngữ cảnh.
-
Luận văn này có ý nghĩa thực tiễn như thế nào đối với việc học và dạy tiếng Anh tại Việt Nam? Luận văn cung cấp tài liệu tham khảo quý giá cho giáo viên tiếng Anh, giúp họ nhận diện và giảng dạy hiệu quả hơn các khía cạnh phức tạp của "to be" cho người học tiếng Việt. Đối với người học, nó làm sáng tỏ những điểm ngữ pháp khó, hỗ trợ việc sử dụng "to be" chính xác và dịch thuật tự nhiên hơn. Các nhà biên soạn giáo trình và từ điển cũng có thể sử dụng các phát hiện này để cải thiện chất lượng nội dung, cung cấp những giải thích và ví dụ sát thực hơn.
Kết luận
Luận văn đã hoàn thành mục tiêu nghiên cứu, cung cấp một cái nhìn toàn diện và sâu sắc về động từ "to be" trong tiếng Anh và cách thức chuyển dịch nó sang tiếng Việt. Những đóng góp chính của nghiên cứu bao gồm:
- Làm rõ đặc điểm ngữ pháp và ngữ nghĩa đa dạng của "to be" trong tiếng Anh đương đại, từ vai trò trợ động từ đến hệ từ.
- Phân tích chi tiết các chiến lược và kỹ thuật chuyển dịch "to be" sang tiếng Việt, nhấn mạnh vai trò thiết yếu của ngữ cảnh và sự khác biệt loại hình ngôn ngữ.
- Cung cấp một khuôn khổ lý thuyết và phương pháp đối chiếu hữu ích, có thể áp dụng cho việc nghiên cứu các hiện tượng ngôn ngữ phức tạp khác.
- Đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập tiếng Anh, đặc biệt là trong lĩnh vực dịch thuật.
- Là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà ngôn ngữ học, giáo viên tiếng Anh và tiếng Việt, cùng với biên phiên dịch viên.
Trong tương lai, khuyến khích các nghiên cứu tiếp theo đi sâu vào các động từ đa nghĩa khác trong tiếng Anh và mở rộng phạm vi ngữ liệu sang các thể loại văn bản đa dạng hơn. Điều này sẽ tiếp tục làm phong phú thêm lý thuyết ngôn ngữ học ứng dụng và dịch thuật. Mời gọi cộng đồng học thuật tham khảo và ứng dụng các phát hiện của luận văn này để cùng nhau nâng cao chất lượng giảng dạy và dịch thuật trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Trích đoạn nội dung luận án
Tải xuống để đọc toàn bộĐẠI HỌC QUỐC GIA THAØNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XAÕ HỘI VAØ NHAÂN VĂN CAÁN THÒ THU HAØ ÑAËC ÑIEÅM NGÖÕ PHAÙP, NGÖÕ NGHÓA CUÛA ÑOÄNG TÖØ TO BE TRONG TIEÁNG ANH VAØ CAÙCH CHUYEÅN DÒCH SANG TIEÁNG VIEÄT LUAÄN VAÊN THAÏC SYÕ KHOA HOÏC NGÖÕ VAÊN THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH 2007 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THAØNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XAÕ HỘI VAØ NHAÂN VĂN CAÁN THÒ THU HAØ ÑAËC ÑIEÅM NGÖÕ PHAÙP, NGÖÕ NGHÓA CUÛA ÑOÄNG TÖØ TO BE TRONG TIEÁNG ANH VAØ CAÙCH CHUYEÅN DÒCH SANG TIEÁNG VIEÄT LUAÄN VAÊN THAÏC SYÕ KHOA HOÏC NGÖÕ VAÊN CHUYEÂN NGAØNH: NGOÂN NGÖÕ HOÏC SO SAÙNH MAÕ SOÁ: 5.27 NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC: GS. BUØI KHAÙNH THEÁ THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH 2007 LỜI CẢM ƠN Toâi xin chaân thaønh caûm ôn GS. Buøi Khaùnh Theá ñaõ taän tình höôùng daãn vaø giuùp ñôõ toâi trong suoát quaù trình thöïc hieän luaän vaên naøy. Xin caûm ôn Thaày Coâ khoa Ngöõ vaên – Baùo chí ñaõ heát loøng giaûng daïy vaø cung caáp cho toâi nguoàn kieán thöùc vöõng chaéc trong nhöõng naêm hoïc vöøa qua.
Ñaëc bieät xin caûm ôn Quyù Thaày Coâ trong hoäi ñoàng chaám luaän vaên ñaõ ñoïc, goùp yù vaø cho nhieàu nhaän xeùt quyù baùu veà noäi dung laãn hình thöùc ñeå giuùp toâi hoaøn thieän luaän vaên naøy. Beân caïnh ñoù toâi cuõng caûm ôn nhöõng ngöôøi thaân trong gia ñình ñaõ taïo moïi ñieàu kieän vaø ñoäng vieân toâi trong suoát quaù trình thöïc hieän ñeà taøi. Trong quaù trình nghieân cöùu vaø trình baøy keát quaû, maëc duø ñaõ heát söùc coá gaéng, nhöng chaéc chaén toâi khoâng theå traùnh khoûi nhöõng sai soùt. Toâi raát mong ñoùn nhaän nhöõng nhaän xeùt goùp yù vaø ñaùnh giaù cuûa Quyù Thaày Coâ.
Hoà Chí Minh, ngaøy 8 thaùng 06 naêm 2007 Caán Thò Thu Haø -1- MUÏC LUÏC PHAÀN MÔÛ ÑAÀU Trang 1. Lyù do choïn ñeà taøi. Lòch söû vaán ñeà. Phaïm vi vaø ñoái töôïng nghieân cöùu.
Phöông phaùp nghieân cöùu. YÙ nghóa khoa hoïc vaø thöïc tieãn. Boá cuïc cuûa luaän vaên.9 Chöông 1: Caùc vaán ñeà lyù thuyeát lieân quan ñeán vieäc chuyeån dòch to be sang tieáng Vieät. Lyù thuyeát ngoân ngöõ hoïc ñoái chieáu öùng duïng vaøo vieäc phieân dòch.
Phöông phaùp ñoái chieáu vaø vò trí cuûa ngoân ngöõ hoïc ñoái chieáu trong ba höôùng nghieân cöùu so saùnh trong ngoân ngöõ hoïc. Caùc nguyeân taéc ñoái chieáu. Vaán ñeà ñoái chieáu trong töø vöïng.4 So saùnh hai khoái töø vöïng. Vaán ñeà töø vaø caùc ñôn vò töø vöïng hoaëc töø vöïng- ngöõ phaùp töông ñöông vôùi töø: trong tieáng Anh- trong tieáng Vieät.1 Nhöõng vaán ñeà chung veà töø.
Ñònh nghóa veà töø trong tieáng Anh. Ñònh nghóa veà töø trong tieáng Vieät. Caùc töø loaïi trong tieáng Anh. Caùc töø loaïi trong tieáng Vieät.Nhöõng vaán ñeà chung veà phieân dòch.
Moät vaøi nguyeân taéc cô baûn cuûa dòch thuaät. Phaân loaïi dòch. Nhöõng khoù khaên trong dòch thuaät. 31 Chöông 2 : Nhöõng ñaëc ñieåm ngöõ phaùp cuûa to be trong tieáng Anh.
Cô sôû lyù luaän. To be trong lòch söû.1 To be trong tieáng Anh coå ñaïi (old english: 450 → 1100).2 To be trong tieáng Anh trung ñaïi (midle english:1400 →1500)38 2. To be trong tieáng Anh hieän ñaïi ( modern english 1500 → ñeán nay). To be giöõ vai troø laøm trôï ñoäng töø.
To be giöõ vai troø laøm ñoäng töø. To be giöõ vai troø heä töø ( copula). Nghóa cuûa to be theo töø ñieån. 55 Chöông 3: Ñoái chieáu caùch chuyeån dòch to be trong tieáng Anh sang tieáng Vieät.
Vieäc dòch to be.1 Vieäc chuyeån dòch to be khi laø heä töø ( copula). Caùch dòch to be keát hôïp vôùi moät giôùi töø ñònh vò. Vieäc chuyeån dòch to be döïa theo ñoái töôïng ñònh vò. Ngöõ caûnh quyeát ñònh vieäc dòch to be.
Vieäc giaûng daïy to be. To be vôùi phaïm truø thôøi. To be vôùi phaïm truø bò ñoäng. To be mang nghóa töông öùng vôùi “laø” ( heä töø).
To be keát hôïp vôùi moät giôùi töø ñònh vò khoâng gian (in, on, at) 89 3. Nhöõng tröôøng hôïp khoâng neân duøng to be hay cuïm töø to be. 97 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO. 103 -4- PHẦN MÔÛ ÑAÀU 1.
LYÙ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI 1.1 Tieáng Anh ñaõ vaø ñang ñöôïc söû duïng khaù roäng raõi vaø phoå bieán trong nhieàu quoác gia treân theá giôùi. ÔÛ Vieät Nam tieáng Anh ñaõ trôû thaønh moät trong nhöõng moân hoïc baét buoäc trong heä thoáng caùc tröôøng hoïc: töø caùc caáp phoå thoâng ñeán ñaïi hoïc. Noù laø moân thi toát nghieäp trong caùc tröôøng phoå thoâng. ÔÛ moät soá tröôøng khi tuyeån nhaän vaøo lôùp moät cuõng yeâu caàu phaûi kieåm tra moân tieáng Anh.
Khi kieám vieäc laøm, bieát tieáng Anh laø moät trong nhöõng ñieàu kieän quan troïng ñeå kieám ñöôïc moät vieäc laøm toát. Bieát tieáng Anh laø moät lôïi theá cuûa ngöôøi laøm khoa hoïc: tieáng Anh laø moät trong nhöõng coâng cuï ñeå tìm kieám thoâng tin khoa hoïc trong saùch, treân maïng. Ñoù laø lyù do khaùch quan khieán cho soá ngöôøi choïn tieáng Anh nhö ngoaïi ngöõ chính ngaøy moät taêng cao ôû Vieät Nam.2 Trong tieáng Anh to be laø ñoäng töø coù taàn soá xuaát hieän lôùn trong caû vaên noùi vaø vaên vieát. To be ñöôïc theå hieän vaø coù nhöõng saéc thaùi ngöõ nghóa raát khaùc nhau khi xuaát hieän trong caùc vaên baûn tieáng Anh.
Thöïc teá ñoù khieán cho nhieàu ngöôøi hoïc tieáng Anh gaëp khoù khaên trong vieäc hoïc vaø chuyeån dòch ñoäng töø naøy sang tieáng Vieät. Ngöôøi ta thöôøng phuï thuoäc vaøo nghóa goác cuûa ñoäng töø naøy theo töø ñieån maø khoâng chuù yù ñeán loaïi hình ngöõ phaùp khaùc nhau giöõa tieáng Anh ( bieán hình ) vaø tieáng Vieät ( ñôn laäp ). Trong tieáng Vieät ngöôøi dòch coù theå duøng nhieàu töø, nhieàu caùch ñeå dieãn ñaït caùc yù nghóa cuûa to be tuøy tröôøng hôïp duøng noù cuï theå. Vaán ñeà ÑAËC ÑIEÅM NGÖÕ PHAÙP, NGÖÕ NGHÓA CUÛA ÑOÄNG TÖØ TO BE TRONG TIEÁNG ANH VAØ -5- CAÙCH CHUYEÅN DÒCH SANG TIEÁNG VIEÄT ñöôïc choïn laøm ñeà taøi cho luaän vaên naøy nhaèm goùp moät phaàn nhoû vaøo vieäc giaûi quyeát khoù khaên ñoù.3 Giaûng daïy tieáng Anh nhö moät ngoaïi ngöõ cho hoïc vieân Vieät Nam, ngöôøi giaùo vieân aét phaûi quan taâm ñeán vieäc löïa choïn trong soá nhöõng tröôøng hôïp hieän thöïc hoùa cuûa to be trong ngoân baûn, trong vaên baûn ñaâu laø tröôøng hôïp khoù söû duïng hôn, xuaát hieän thöôøng xuyeân hôn… ñeå giuùp cho ngöôøi hoïc duøng töø naøy ñuùng nhaát, hieäu quaû nhaát.
Coù nhö vaäy ngöôøi giaùo vieân daïy tieáng Anh môùi chuû ñoäng vaø saùng taïo trong vieäc söû duïng saùch giaùo khoa khi daïy( neáu saùch aáy laø do ngöôøi khaùc soaïn), hoaëc trong khi soaïn caùc baøi hoïc, caùc baøi thöïc haønh. Ñeà taøi nghieân cöùu naøy, thieát töôûng, cuõng coù theå daãn tôùi nhöõng gôïi yù höõu ích cho ngöôøi giaùo vieân daïy tieáng Anh. LÒCH SÖÛ VAÁN ÑEÀ Nhö chuùng ta ñaõ bieát thì to be laø moät ñoäng töø trung tính (neuter verb). Do tính ña daïng qua hoaït ñoäng cuûa to be neân vieäc nghieân cöùu töø naøy haàu nhö saùch naøo vieát veà ngöõ phaùp tieáng Anh cuõng coù ñeà caäp ñeán khía caïnh naøy hay khía caïnh khaùc.
Leâ Baù Koâng coù vieát “ Nhöõng verbs caàn complement laø nhöõng verbs töï noù khoâng theå laøm thaønh ñaày ñuû nhoùm thuoäc töø( predicate). Trong soá aáy quan troïng nhaát laø verb “ to be”,. Verb “to be” vaø “ to become” caàn noun ( danh töï ) hay adjective ( tónh töï) ñeå laøm complement” [daãn theo 18; tr. 11] Nguyeãn Vaên Ngaûi coù vieát trong cuoán Vaên Phaïm Anh Vaên “to be” coù theå duøng moät mình nhö baát cöù ñoäng töï naøo.
“ to be” ñöôïc duøng vôùi hieän taïi phaân töï cuûa caùc ñoäng töï khaùc ñeå taïo thaønh nhöõng thì lieân tuïc. to be” ñöôïc duøng vôùi quaù khöù phaân töï cuûa -6- caùc ñoäng töï khaùc ñeå taïo thaønh thuï ñoäng caùch. to be” ñöôïc duøng ñeå dieãn taû moät söï daøn xeáp ( arrangement), moät meänh leänh ( command), moät yù ñònh ( intention) trong quaù khöù. “ to be” khoâng bao giôø chia vôùi “ to do” tröø meänh thaùi( imperative Mood)” [daãn theo 23; tr.
81, 82] Khi noùi veà to be thì ngöôøi ta thöôøng nhôù ñeán caâu noùi noåi tieáng cuûa Shakespear trong vôû kòch Ham let : To be or not to be, that is the question. Giaùo sö Ñoã Khaùnh Hoan, khi dòch vôû kòch Ham let, ñaõ chuyeån caâu thô treân “thaønh: Soáng hay thoâi khoâng soáng, vaán ñeà laø ñaây. ( Baûn môùi ñaây cuûa Buøi YÙ, Buøi Phuïng, Buøi Anh Khoa ( NXB Vaên hoïc 1986, tr. 91 cuõng dòch nhö vaäy).
Soáng hay khoâng neân soáng, ñoù môùi laø vaán ñeà. Noùi chung, caùc baûn dòch Phaùp, Ñöùc , YÙ , Taây Ban Nha ñeàu theo chung moãt khuoân , nghóa laø hieåu raèng to be trong caâu thô treân coù nghóa laø to live hay to exit. Nhöng neáu chuùng ta nghieân cöùu kyõ laïi vôû kòch vaø boái caûnh toân giaùo cuûa theá kyû XVI ôû Anh- Coâng Giaùo, Tin Laønh hoaøi nghi, thì caàn phaûi dòch caâu thô treân theo phöông phaùp giao tieáp nhö sau: Coù phaûi hoàn ma cuûa cha ta hay khoâng, ñoù môùi laø vaán ñeà?” [daãn theo 22; tr. 14] Ñeà taøi cuûa chuùng toâi noùi veà caùch duøng to be trong moät taùc phaåm cuï theå vieát baèng tieáng Anh ñöôïc chuyeån dòch sang tieáng Vieät.
PHAÏM VI VAØ ÑOÁI TÖÔÏNG NGHIEÂN CÖÙU 3.1 Phaïm vi nghieân cöùu -7- Nhö ñaõ neâu qua ôû 1.2 to be coù caùch duøng raát ña daïng vaø cuõng coù theå noùi raát phöùc taïp trong tieáng Anh. Neáu khaûo saùt caû quaù trình phaùt trieån caùch duøng ñoäng töø naøy trong lòch söû nhieàu theá kyû cuûa tieáng Anh ta coøn coù theå thaáy nhieàu hình thöùc bieán ñoåi cuûa to be do moät soá nhaân toá taùc ñoäng, trong ñoù coù nhaân toá tieáp xuùc ngoân ngöõ. Phong caùch ngoân ngöõ cuûa caùc taùc giaû khaùc nhau thuoäc moät neàn vaên hoïc coù lòch söû laâu ñôøi nhö vaên hoïc Anh laïi caøng laøm cho söï bieán hoùa cuûa to be heát söùc phong phuù. Tuy nhieân do yeâu caàu giôùi haïn cuûa moät luaän vaên, phaïm vi nghieân cöùu cuûa to be ôû ñaây chæ höôùng vaøo vaên baûn tieáng Anh vaø vaên baûn dòch sang tieáng Vieät ôû thôøi kyø tieáng Anh ñöông ñaïi ( later Modern English).2 Ñoái töôïng nghieân cöùu vaø ngöõ lieäu To be laø moät ñoäng töø trung tính( neuter verb).
Vieäc chuyeån dòch caùch duøng ñôn vò töø vöïng naøy töø ngoân ngöõ naøy sang ngoân ngöõ khaùc cuõng khoâng gioáng nhau. YÙù thöùc roõ hieän töôïng ngoân ngöõ aáy, ngöôøi vieát luaän vaên naøy xaùc ñònh ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa luaän vaên laø hoaït ñoäng cuûa to be trong moät vaên baûn tieáng Anh cuï theå thuoäc loaïi phong caùch chính luaän- xaõ hoäi cuûa moät taùc giaû cuï theå vaø moät vaên baûn dòch töông öùng sang tieáng Vieät. Ñoù laø taùc phaåm After sorrow, An American Among the Vietnamese nhaø xuaát baûn Kodansha International.
Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ
Trích dẫn luận án này
Cấn Thị Thu Hà (2007). Đặc điểm ngữ pháp của to be trong tiếng Anh [Luận án tiến sĩ, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh]. LuanAn.net. https://luanan.net/ngon-ngu-hoc/ngon-ngu-hoc-ung-dung/dac-diem-ngu-phap-cua-to-be-trong-tieng-anh
Câu hỏi thường gặp
Luận án "Đặc điểm ngữ pháp của to be trong tiếng Anh" nghiên cứu về vấn đề gì?
Tìm hiểu đặc điểm ngữ pháp của động từ "to be" trong tiếng Anh: vị trí, chia thì, dạng rút gọn và vai trò trong câu.
Luận án "Đặc điểm ngữ pháp của to be trong tiếng Anh" được bảo vệ tại trường nào?
Luận án này được bảo vệ tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Năm bảo vệ: 2007.
Luận án "Đặc điểm ngữ pháp của to be trong tiếng Anh" thuộc chuyên ngành gì?
Luận án "Đặc điểm ngữ pháp của to be trong tiếng Anh" thuộc chuyên ngành Ngôn ngữ học so sánh. Danh mục: Ngôn Ngữ Học Ứng Dụng.
Luận án "Đặc điểm ngữ pháp của to be trong tiếng Anh" có bao nhiêu trang?
Luận án "Đặc điểm ngữ pháp của to be trong tiếng Anh" có 110 trang. Bạn có thể xem trước một phần tài liệu ngay trên trang web trước khi tải về.
Cách tải luận án "Đặc điểm ngữ pháp của to be trong tiếng Anh" về máy như thế nào?
Để tải luận án về máy, bạn nhấn nút "Tải xuống ngay" trên trang này, sau đó hoàn tất thanh toán phí lưu trữ. File sẽ được tải xuống ngay sau khi thanh toán thành công. Hỗ trợ qua Zalo: 0559 297 239.