Khảo sát & chuyển dịch thuật ngữ BCVT Anh-Việt - Luận án TS Nguyễn Thị Thiết

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ THIẾT KHẢO SÁT THUẬT NGỮ BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG TRONG TIẾNG ANH VÀ CÁCH CHUYỂN DỊCH SANG TIẾNG VIỆT Chuyên ngành : Ngôn ngữ học Mã số : 9229020 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. Phạm Hùng Việt Hà Nội - 2018 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Những tư liệu và số liệu trong luận án là trung thực. Đề tài nghiên cứu và các kết quả chưa được ai công bố.

Tác giả luận án Nguyễn Thị Thiết ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ LUẬN. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu thuật ngữ trên thế giới và ở Việt Nam .Tình hình nghiên cứu thuật ngữ trên thế giới .Tình hình nghiên cứu thuật ngữ ở Việt Nam.

Tình hình nghiên cứu thuật ngữ BCVT trên thế giới và ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu thuật ngữ BCVT trong tiếng Anh .Tình hình nghiên cứu thuật ngữ BCVT ở Việt Nam. Một số vấn đề lí thuyết về thuật ngữ. Vị trí thuật ngữ trong hệ thống ngôn ngữ.

Quan niệm về thuật ngữ. Phân biệt thuật ngữ và một số đơn vị liên quan. Các tiêu chuẩn của thuật ngữ. Thuật ngữ và lí thuyết định danh.

Khái niệm định danh. Lí thuyết định danh. Quá trình định danh. Nguyên lý định danh.

Về hệ thống thuật ngữ BCVT. Về bưu chính. Về viễn thông. Về thuật ngữ bưu chính viễn thông.

Lí thuyết dịch thuật và vấn đề dịch thuật ngữ. Khái quát về dịch thuật. Khái niệm tương đương trong dịch thuật. Các kiểu tương đương dịch thuật.

Vấn đề dịch thuật ngữ. Quan hệ giữa nghiên cứu đối chiếu và chuyển dịch thuật ngữ. Dịch thuật ngữ BCVT Anh – Việt. 46 i Chương 2: ĐẶC ĐIỂM CẤU TẠO THUẬT NGỮ BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG TIẾNG ANH .Thuật ngữ BCVT và các thành tố cấu tạo thuật ngữ BCVT trong tiếng Anh.

Xác định hệ thuật ngữ BCVT. Đơn vị cấu tạo thuật ngữ BCVT. Đặc điểm của thuật ngữ BCVT tiếng Anh có cấu tạo là từ .1 Đặc điểm từ loại của thuật ngữ BCVT tiếng Anh là từ.Phân loại thuật ngữ BCVT tiếng Anh .Thuật ngữ BCVT tiếng Anh là từ ghép. Đặc điểm của thuật ngữ BCVT tiếng Anh có cấu tạo là ngữ.

Số lượng thành tố cấu tạo thuật ngữ BCVT trong tiếng Anh. Các thuật ngữ BCVT tiếng Anh là danh ngữ. Các thuật ngữ BCVT tiếng Anh là tính ngữ .Thuật ngữ BCVT tiếng Anh là từ tắt. Mô hình cấu tạo của hệ thuật ngữ BCVT tiếng Anh.

Mô hình cấu tạo 1. Mô hình cấu tạo 2. Mô hình cấu tạo 3 .4 Mô hình cấu tạo 4. Mô hình cấu tạo 5.

Mô hình cấu tạo 6. Mô hình cấu tạo 7. Mô hình cấu tạo 8. Mô hình cấu tạo 9.

80 Chương 3: PHƯƠNG THỨC HÌNH THÀNH VÀ ĐẶC ĐIỂM ĐỊNH DANH CỦA THUẬT NGỮ BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG TIẾNG ANH .Phương thức hình thành thuật ngữ BCVT tiếng Anh. Phương thức thứ nhất: Thuật ngữ hóa từ ngữ thông thường. Phương thức thứ hai: Tạo thuật ngữ BCVT trên cơ sở ngữ liệu vốn có. Phương thức thứ ba: Tiếp nhận thuật ngữ BCVT nước ngoài.

Phương thức thứ tư: Tiếp nhận thuật ngữ BCVT tiếng Anh từ các ngành khoa học khác. Đặc điểm định danh của thuật ngữ BCVT tiếng Anh. Nguyên tắc định danh. Đặc điểm định danh của thuật ngữ BCVT tiếng Anh xét theo kiểu ngữ nghĩa.

Đặc điểm định danh của thuật ngữ BCVT tiếng Anh xét theo kiểu cách thức biểu thị. 113 Chương 4: CÁCH CHUYỂN DỊCH THUẬT NGỮ BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG TIẾNG ANH SANG TIẾNG VIỆT. Các tiêu chí đảm bảo tương đương của sản phẩm dịch thuật. Đánh giá cách chuyển dịch thuật ngữ BCVT tiếng Anh sang tiếng Việt.

Phân tích tương đương dịch thuật thuật ngữ BCVT theo loại đơn vị cấu tạo thuật ngữ. Phân tích tương đương dịch thuật thuật ngữ BCVT theo số lượng đơn vị. Những thuận lợi và khó khăn trong dịch thuật ngữ BCVT từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Phương hướng và giải pháp chuẩn hoá dịch thuật ngữ BCVT từ tiếng Anh sang tiếng Việt.

Phương hướng chuẩn hoá dịch thuật ngữ BCVT từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Giải pháp chuẩn hoá dịch thuật ngữ BCVT từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Ý kiến đề xuất về dịch thuật ngữ BCVT tiếng Anh sang tiếng Việt. 147 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

151 iii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2. Thuật ngữ BCVT tiếng Anh là từ. Thuật ngữ BCVT tiếng Anh phân loại theo từ loại. Thống kê từ loại của TNBCVT tiếng Anh là từ.

Thuật ngữ BCVT tiếng Anh là ngữ. Thống kê từ loại của TN BCVT tiếng Anh là danh ngữ có 2 thành tố 63 Bảng 2. Thống kê từ loại của TN BCVT tiếng Anh là danh ngữ có 3 thành tố. Thống kê các thuật ngữ BCVT tiếng Anh là tính ngữ có 2 thành tố .8 Thống kê các thuật ngữ BCVT tiếng Anh là tính ngữ có 3 thành tố.

Thống kê các thuật ngữ BCVT tiếng Anh là động ngữ có 2 thành tố. Thống kê các thuật ngữ BCVT tiếng Anh là động ngữ có 3 thành tố. Thống kê các thuật ngữ BCVT tiếng Anh là động ngữ có bốn thành tố. Phân loại TN BCVT tiếng Anh theo hình thức cấu tạo.

So sánh giữa nghĩa thông thường và nghĩa chuyên ngành. Thuật ngữ BCVT tiếng Anh tiếp nhận từ các ngành khoa học khác. Các kiểu quan hệ ngữ nghĩa là cơ sở tạo thành thuật ngữ mới trong BCVT. Các thuật ngữ chỉ các "chủ thể hoạt động" trong BCVT.

Các thuật ngữ chỉ "các sự vật là đối tượng của quá trình hoạt động" xảy ra trong BCVT. Các thuật ngữ chỉ các "hoạt động, quá trình" trong BCVT. Các thuật ngữ chỉ các "hiện tượng xảy ra" trong BCVT. Các thuật ngữ chỉ "các thiết bị" trong BCVT.

Các thuật ngữ chỉ "phương thức hoạt động" trong BCVT. Kiểu tương đương 1//1 của thuật ngữ BCVT tiếng Anh và tiếng Việt. Kiểu tương đương 1// >1 của thuật ngữ BCVT tiếng Anh và tiếng Việt 123 Bảng 4. Tỉ lệ tương đương theo số lượng đơn vị của thuật ngữ BCVT tiếng Anh và tiếng Việt.

127 iv BẢNG CHỮ VIẾT TẮT BCVT: BCVT Nxb : Nhà xuất bản TN : Thuật ngữ v MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài 1.Tầm quan trọng và ý nghĩa của việc xây dựng hệ thống thuật ngữ BCVT Thuật ngữ chiếm một vị trí hết sức quan trọng trong kho tàng từ vựng của mỗi ngôn ngữ. Thuật ngữ là phương tiện không thể thiếu trong nghiên cứu và phát triển các lĩnh vực khoa học và chuyên môn nên chúng chiếm một tỉ lệ rất lớn trong hệ thống từ vựng. Do vậy, việc nghiên cứu thuật ngữ ngày càng được các nhà khoa học quan tâm.

Trên thế giới, thuật ngữ học không phải là một lĩnh vực nghiên cứu mới, nhưng chỉ trong những thập niên gần đây nó mới thực sự phát triển một cách có hệ thống. Từ thế kỷ 20 đến nay, cùng với sự phát triển vượt bậc của khoa học - công nghệ, nhu cầu trong việc xây dựng, chuẩn hóa và thống nhất khái niệm khoa học đối với ngành thuật ngữ học cũng ngày càng tăng. Điều này được minh chứng bằng việc đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về thuật ngữ của các nhà nghiên cứu trên thế giới. Trong những năm gần đây, cùng với tốc độ phát triển của xã hội, bên cạnh việc tiếp tục thảo luận các vấn đề của thuật ngữ học lí thuyết, các nhà nghiên cứu cũng dành nhiều sự chú ý và quan tâm hơn cho các vấn đề thuộc thuật ngữ học ứng dụng.

Ở Việt Nam, những năm gần đây, đã có nhiều công trình khoa học đi sâu nghiên cứu hệ thuật ngữ thuộc các lĩnh vực khác nhau như kinh tế, quân sự, văn hóa, nghệ thuật, giáo dục, v.v… một cách toàn diện trên các phương diện như đặc điểm cấu tạo, đặc điểm ngữ nghĩa, đặc điểm định danh, và đề xuất chuẩn hóa thuật ngữ. Trong xu hướng hội nhập quốc tế ngày một sâu rộng, thực tiễn cho thấy thuật ngữ BCVT tiếng Anh được sử dụng khá phổ biến. Tuy nhiên, tính đến thời điểm hiện tại, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện về hệ thuật ngữ BCVT tiếng Anh và cách phiên chuyển sang tiếng Việt. Do vậy, việc nghiên cứu thuật ngữ BCVT tiếng Anh là rất cần thiết để giúp cho các kĩ sư, các giảng viên, các sinh viên, các giao dịch viên, các kĩ thuật viên, các nghiên cứu viên trong công tác nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực BCVT, đồng thời tiến tới xây dựng một hệ thống thuật ngữ BCVT tiếng Việt chuẩn, đáp ứng nhu cầu phát triển của ngành BCVT trên con đường hội nhập quốc tế.

1 Hiện nay, vấn đề thuật ngữ khoa học ở Việt Nam đang còn thiếu sự thống nhất giữa các quan điểm như: chuyển dịch thuật ngữ, đặt thuật ngữ mới, tiếp nhận thuật ngữ nước ngoài dưới các hình thức khác nhau (chuyển dịch, phiên chuyển, để nguyên dạng). Hơn nữa, các tài liệu trong ngành BCVT chủ yếu được viết bằng tiếng Anh. Qua thực tế giảng dạy môn tiếng Anh chuyên ngành BCVT cho sinh viên của Học viện Công nghệ BCVT và một số cơ sở đào tạo khác, chúng tôi nhận thấy tầm quan trọng của thuật ngữ BCVT thông đối với sinh viên đang theo học chuyên ngành này nói riêng và cho toàn xã hội nói chung. Do đó việc khẳng định vị trí quan trọng của hệ thuật ngữ đã trở thành vấn đề thực sự cần kíp nên luận án đã đi sâu vào nghiên cứu đặc điểm về cấu tạo, nội dung, ngữ nghĩa và cách chuyển dịch các thuật ngữ BCVT tiếng Anh sang tiếng Việt.

Chỉ ra được những đặc điểm, xu hướng phát triển và cách chuyển dịch sang tiếng Việt của hệ thuật ngữ này là góp phần vào việc xây dựng và chuẩn hóa hệ thống thuật ngữ BCVT theo phương châm: khoa học, dân tộc, đại chúng và quốc tế. Hiểu rõ về đặc điểm cấu tạo, nội dung ngữ nghĩa và hoạt động của thuật ngữ BCVT trong tiếng Anh sẽ góp phần vào việc truyền bá kiến thức của ngành khoa học công nghệ này trong việc nâng cao hiểu biết của toàn xã hội cũng như đóng góp vào quá trình phát triển của đất nước.