Luận án tiến sĩ: Đô thị hóa ngoại thành Hà Nội 2000-2013

ĐẠI HỌC QUÓC GIA THÀNH PHÓ HÒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN LÊ THỊ MỸ ANH LUẬN ÁN TIÉN SĨ LỊCH SỬ Thành phố Hồ Chí Minh - năm 2022 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHÓ HÒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN LÊ THỊ MỸ ANH Ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số: 9229013 LUẬN ÁN TIỀN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC NGND. Ngô Văn Lệ PHẢN BIỆN ĐỘC LẬP: 1. Trần Thị Thái Hà 3. Nguyễn Văn Thưởng PHẢN BIỆN: 1.

Tôn Nữ Quỳnh Trân 2. Phạm Phúc Vĩnh Thành phố Hồ Chí Minh - năm 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu sử dụng trong luận án là trung thực; các trích dẫn đều có chú thích rõ ràng. Các kết quả phân tích, kết luận đều được rút ra từ nội dung nghiên cứu chính của luận án.

Tác giả luận án LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới NGND. Ngô Văn Lệ, người thầy đã tận tâm dạy bảo, dành nhiều thời gian trực tiếp định hướng, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các Giáo sư, Phó giáo sư, Tiến sĩ trong chuyên ngành và các chuyên ngành liên quan. Các Thầy, Cô đã tận tâm chỉ bảo, tạo mọi điều kiện thuận lợi, cho tôi nhiều lời khuyên và kinh nghiệm quý báu đề tôi hoàn tất chương trình theo đúng yêu cầu đặt ra.

Tôi rất may mắn được giáo dục, rèn luyện, nghiên cứu trong môi trường của Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phó Hồ Chí Minh trong một thời gian dài, đây là ngôi trường có truyền thống hơn 60 năm hình thành và phát triển, là trung tâm đảo tạo và nghiên cứu các ngành khoa học xã hội và nhân văn hàng đầu của cả nước. Ngôi trường thân yêu mang day dấu ấn và dé lại biết bao kỷ niệm tôi không bao giờ quên. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu nhà trường, Phòng Sau đại học, Khoa Lịch sử đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án. Trân trọng biết ơn: Thành ủy, Ủy ban nhân dân, các ban ngành của thành phố Hà Nội, của huyện Thanh Trì, Từ Liêm, Gia Lâm, Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội, Thư viện Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội đã phối hợp, giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi có cơ hội nghiên cứu, khảo sát, thu thập tài liệu thực hiện luận án này.

Tôi không thẻ thực hiện được luận án nếu không có sự cảm thông, giúp đỡ, động viên về tinh thần của Lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân Thành phó Hồ Chí Minh nơi tôi công tác; người thân trong gia đình, bạn bè, những người luôn lo lắng và dõi theo bước đi của tôi. Đây là nguồn động lực luôn tiếp thêm sức mạnh giúp tôi vượt qua mọi khó khăn đề hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn! Tác giả luận án NCS. Lê Thị Mỹ Anh MỤC LỤC 9000/90.

Lý do chon đề tài và mục đích nghiên cứu. Lý do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên CỨU. Cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu. - - + cà SỰ HH”.

HH HH Hi5 3. Phương pháp nghiên Cứu. ¿52 cSt+2tét2vtevrkerkererrkerrriee 5 3. Nguồn tài liệu.

Những đóng góp của luận ánn. Kết cấu của luận AM oo. eccccccsccssssessssssesesosseesesssseessssseessesssessssssieessssusesessveesesseeseees 9 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VA TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Một số vấn đề học thuật.

Khái niệm đô thị và đô thị HÓA .- 5c ccscc Set S+Eeexexsexereereeerxsex 10 1. Cau trúc đô thị 1. Tiêu chí xác định, phân loại đô thị tại Việt NaI. Những dấu hiệu, đặc điểm cơ bản của đô thị hóa.

XG NGI 8n nh. Biến động dân sỐ. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài. Nghiên cứu ở Viet ÍNAH1.

Các nghiên cứu về đô thị và đô thị hóa của các tác giả nước ngoài. Đánh giá, nhận xét các công trình đã công bố và những van dé đặt ra cần tiếp tục nghiÊH CÚI ceesecscssessssesssssesessesssssessssessssesessueesssssssesessussssecssssesssseesssee 36 Tiểu kết chương I:. CHUONG 2: KHÁI QUÁT VE DIA LÝ CÁC HUYỆN THANH TRÌ, TỪ LIÊM, GIA LAM VÀ QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA TRƯỚC NAM 2000. Khái quát về địa lý tự nhiên và hành chính của Thủ đô Hà Nội và giới thiệu về các huyện ngoại thành Hà Nội.

Khái quát về địa lý tự nhiên và hành chính của Thủ đô Hà Nội. Tổng quan về huyện Thanh Trì, Từ Liêm, Gia Lâm. Về quá trình đô thị hóa của huyện Thanh Trì, Từ Liêm, Gia Lâm đến trước năm 2000. Quá trình đô thị hóa thời phong kiến.

Thời kỳ thuộc địa và kháng chiến chống thực dân Pháp. Từ sau Cách mang tháng Tám tới năm Ï9Š5. Thời kỳ từ 1975 đến 1986. Thời kỳ từ 1986 đến 2000.--------::-72cccccccee+cccEcvevrerssrrrrrrreerree 65 Tid Kt CRWONG NEENAAỢAG.

81 CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA TRONG LĨNH VỰC KINH TÉ, VĂN HÓA, XÃ HỘI Ở THANH TRÌ, TỪ LIÊM, GIA LAM (2000-2013). Một số chủ chương, nghị quyết về phát triển thủ đô Hà Nội. Quá trình đô thị hóa trong lĩnh vực kinh té. Sự chuyển dich cơ cầu kinh tế ở Thanh Trì, Từ Liêm, Gia Lâm.

Sự chuyên dịch về nông nghiệp 3. Sự chuyển dịch về công nghiệp và thủ công nghiệp. Sự chuyển dịch về dịch vu. Quá trình đô thị hóa trong lĩnh vực văn hóa.

Những chuyển biến về văn hóa vật chất. Những chuyển biến về văn hóa tỉnh than sccccscccsssssssssssssssssesssssessesseeseees 20 3. Quá trình đô thị hóa trong lĩnh vực xã hội. Sự gia tăng AGN 86 seccccsssssssssssssssssssssssssssssssssusssssesssssssussssssssssssisesesssssssees 26 3.

Chuyển dich cơ cấu lao đỘng. Biến đổi sinh kế của cộng đồng dân cư. Sự phân hóa giàu nghÈO.-- 5+5 SeS+Sex‡xeEt+ereekertrrrrrrereree 43 Tiểu kết chương 33 cocccccccsscssssssssssessssessesssssssssssusssssssssssssssssssisesssssiessssssesssssieeeees 47 CHƯƠNG 4: QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HOA Ở THANH TRÌ, TỪ LIÊM, GIA LAM (2000-2013) - BAC DIEM VA TÁC ĐỘNG. Những đặc điểm trong quá trình đô thị hóa ở các huyện Thanh Trì, Từ I uc 0).

Những tác động của đô thị hóa 4. Tác động của đô thị hóa đến những chuyển biến về cơ sở hạ tang 4. Tác động của đô thị hóa đến những chuyển bién về cảnh quan, môi trường, cầu trúc không gian AG thị.----cs:+22c+sztS2EEvetscrkxerrtrrkerrrrrrvee 68 4. Những vấn đề đặt ra.

Vấn dé quy hoạch và quản lý đồ thị. VE m6 Minh li] nan A13gAHA. Giữ gìn bản sắc văn hóa của các huyện là nguyên tắc trong quá trình đô thị hóa và phát triển của thủ đô Hà NOU ----‹-+1,. Vấn đề đào tạo và phát triển nguôn nhân lực.

Phat triển nông thôn đô thị trong quá trình đô thị hóa trên dia ban vùng nông thôn huyện Thanh Trì, Từ Liêm, Gia Lâm và các huyện ngoại thành Hà Nội khác. 82 Tiểu kết chương 4:. 188 TÀI LIEU THAM KHẢO.-- ¿2-5 S52 2E2E£ESE£E£EeEeEerrxrrrrererxes 196 DANH MỤC CONG TRINH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BÓ.Ô 212 DANH MỤC BẢNG Bang 3.1: Số cơ sở kinh tế cá thé phi nông, lâm nghiệp và. Số doanh nghiệp đang hoạt động phân theo đơn vị hành chính Bang 3.

Diện tích đất nông lâm nghiệp - thủy sản huyện Thanh Tri, Từ Liêm, Gia Lâm (2000-2011). Diện tích đất nông lâm nghiệp - thủy sản huyện Thanh Trì, Từ Liêm, Gia Lâm (2000-201 1). Diện tích đất nông nghiệp huyện Gia Lâm. Diện tích - năng suất - sản lượng lúa cả năm của huyện Thanh ¡—.6: Số trang trại phân theo huyện, thị xã năm.

Số trang trại năm 2011 phân theo ngành hoạt động và. 98 phân theo huyện, quận, thị xã. Kết quả giao dat và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp ở thành phó Hà Nội (theo Nghị định 64/CP). Kết quả giao đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở khu vực nông thôn thành phố Hà Nội (tính đến năm 2005).

Giá trị sản xuất của công nghiệp trên địa bàn huyện Thanh Trì (theo giá cố định năm `. Giá trị sản xuất công nghiệp từ năm 2005 - 2009 (theo giá có định năm 1994) Bảng 3.12: Số lượng hộ cá thé trên địa bàn huyện Thanh Trì từ năm 2005-2009 oo.13: Kết qua thực hiện một số chỉ tiêu chủ yếu về phát triển kinh tế-xã hội của Dang bộ Huyện Từ Liêm nhiệm kỳ XXI (2005-2010). Dân số trung bình các huyện ngoại thành (2000-2013). Tỷ lệ tăng tự nhiên của huyện Thanh Trì.

Tỉ lệ tăng dân SỐ co học ở Thanh Trì (2000-2009). Dân số huyện Gia Lâm. Số người di chuyền và tỷ suất di cư phân theo quận, huyện thành phố Hà Nội giai đoạn 2004-2009. DANH MỤC BIEU DO Biểu đồ 3.

Diện tích đất nông lâm nghiệp - thủy sản huyện Thanh Trì, Từ Liêm, Gia Lâm (2000-201 1) .--¿-222z2222+zz++vccvvzcesrrrxs 95 Biểu đồ 3. So sánh dân số các quận vùng ven thành phố Hà Nội. Dân số và tốc độ tăng dan số huyện Thanh Trì. Lý do chon đề tài và mục đích nghiên cứu 1.

Lý do chọn đề tài Đô thị hóa là một tiến trình mang tính quy luật tất yếu của xã hội loài người, là một trong những chi số cơ bản để nói lên trình độ phát triển của một quốc gia. Di liền với nó là quá trình thu hẹp phạm vi nông thôn ngoại thành các đô thị lớn, với những van dé có tính phổ biến ở hầu hết các quốc gia là biến một bộ phận dan cư nông thôn thành dân cư đô thị, chuyền biến từ tô chức xã hội nông thôn thành tổ chức xã hội đô thị, làm phát sinh những vấn đề đô thị mới từ việc làm, đói nghèo đến tệ nạn xã hội. Từ những năm đầu khi Việt Nam tiến hành sự nghiệp đổi mới cho đến nay, quá trình đô thị hoá đã và đang diễn ra mạnh mẽ, sâu rộng trên phạm vi cả nước. Hà Nội là đô thị lớn, hạt nhân, trung tâm chính trị, văn hóa, kinh tẾ - xã hội của cả nước, là địa phương trong tam giác kinh tế trọng điểm phía Bắc (Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh).

Cùng với nhịp độ đô thị hóa của cả nước, quá trình đô thị hóa ở Hà Nội diễn ra nhanh và mạnh từ những năm 1990, đặc biệt sau năm 2000 khi có Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 15/12/2000 của Bộ Chính trị: “Về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội trong thời kỳ 2001 - 2010”.