Luận án tiến sĩ phát triển năng lực từ ngữ tiếng việt cho học viên hàn quốc theo

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI ĐỖ PHƢƠNG THẢO PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỪ NGỮ TIẾNG VIỆT CHO HỌC VIÊN HÀN QUỐC THEO HƢỚNG VẬN DỤNG NGÔN NGỮ HỌC TRI NHẬN LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC HÀ NỘI - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI ĐỖ PHƢƠNG THẢO PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỪ NGỮ TIẾNG VIỆT CHO HỌC VIÊN HÀN QUỐC THEO HƢỚNG VẬN DỤNG NGÔN NGỮ HỌC TRI NHẬN Chuyên ngành: LL&PPDH bộ môn Văn và Tiếng Việt Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học 1 : GS. Lê A Ngƣời hƣớng dẫn khoa học 2 : PGS. Trịnh Thị Lan HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chƣa đƣợc công bố trong bất kì công trình nào khác. Tác giả luận án Đỗ Phƣơng Thảo i MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. II DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. V DANH MỤC BẢNG.

VI DANH MỤC HÌNH .VII DANH MỤC SƠ ĐỒ. VIII MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Dự kiến đóng góp của luận án.

Kết cấu của luận án. 5 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. Những nghiên cứu về việc ứng dụng Ngôn ngữ học tri nhận vào dạy học ngôn ngữ nói chung, dạy học tiếng Việt cho ngƣời nƣớc ngoài nói riêng. Trên thế giới.

Những nghiên cứu về năng lực từ ngữ và phát triển năng lực từ ngữ của ngƣời học. Nghiên cứu về năng lực từ ngữ. Nghiên cứu về phát triển năng lực từ ngữ của ngƣời học. 13 TIỂU KẾT CHƢƠNG 1.

20 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỪ NGỮ TIẾNG VIỆT CHO HỌC VIÊN HÀN QUỐC THEO HƢỚNG VẬN DỤNG NGÔN NGỮ HỌC TRI NHẬN. Từ ngữ dƣới góc nhìn Ngôn ngữ học tri nhận. Phát triển năng lực từ ngữ dƣới góc nhìn Ngôn ngữ học tri nhận. Đặc trƣng ngôn ngữ và văn hoá của ngƣời Hàn Quốc và khả năng vận dụng ngôn Ngữ học tri nhận vào việc phát triển năng lực từ ngữ cho học viên Hàn Quốc.

Cơ sở thực tiễn. Nội dung cung cấp vốn từ và rèn luyện kĩ năng sử dụng từ ngữ trong các sách giáo trình dạy tiếng Việt cho ngƣời nƣớc ngoài hiện nay. Việc sử dụng các phƣơng pháp dạy và học từ ngữ tiếng Việt cho ngƣời nƣớc ngoài hiện nay. Năng lực từ ngữ thực tế của học viên Hàn Quốc học tiếng Việt tại Việt Nam hiện nay.

49 TIỂU KẾT CHƢƠNG 2. 51 CHƢƠNG 3: TỔ CHỨC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỪ NGỮ TIẾNG VIỆT CHO HỌC VIÊN HÀN QUỐC THEO HƢỚNG VẬN DỤNG NGÔN NGỮ HỌC TRI NHẬN. Một số nguyên tắc vận dụng Ngôn ngữ học tri nhận vào phát triển năng lực từ ngữ tiếng Việt cho học viên Hàn Quốc. Phát triển năng lực từ ngữ đảm bảo tính phù hợp với việc học tiếng Việt của học viên Hàn Quốc.

Phát triển năng lực từ ngữ gắn liền với phát triển năng lực tri nhận. Phát triển năng lực từ ngữ gắn liền với hoạt động sử dụng ngôn ngữ 55 3. Một số biện pháp dạy học nhằm phát triển năng lực từ ngữ cho học viên Hàn Quốc theo hƣớng vận dụng Ngôn ngữ học tri nhận. Biện pháp lập bản đồ tƣ duy về mạng từ.

Biện pháp sử dụng mô hình tri nhận. Biện pháp sử dụng thông tin ngữ cảnh tình huống và khung tri thức nền của ngƣời học. Hệ thống bài tập nhằm phát triển năng lực từ ngữ cho học viên Hàn Quốc theo hƣớng vận dụng Ngôn ngữ học tri nhận. Bài tập phát triển năng lực nhận biết và hiểu nghĩa của từ.

Bài tập phát triển năng lực mở rộng và hệ thống hoá vốn từ. Bài tập phát triển năng lực tích cực hoá vốn từ trong giao tiếp. Vận dụng các biện pháp và hệ thống bài tập phát triển năng lực từ ngữ vào thực tiễn dạy học tiếng Việt cho học viên Hàn Quốc. Vận dụng theo trình độ của ngƣời học.

Vận dụng theo các giai đoạn của bài học. 122 TIỂU KẾT CHƢƠNG 3. 123 CHƢƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM. Mục đích thực nghiệm.

Đối tƣợng, địa bàn, thời gian thực nghiệm. Đối tƣợng thực nghiệm. Địa bàn thực nghiệm. Thời gian thực nghiệm.

Nội dung, mục tiêu, phƣơng pháp dạy học và cách thức tiến hành thực nghiệm. Nội dung dạy học. Mục tiêu và phƣơng pháp dạy học. Cách thức tiến hành thực nghiệm.

Đánh giá kết quả thực nghiệm. Công cụ và tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm. Đánh giá chung về kết quả thực nghiệm. 135 TIỂU KẾT CHƢƠNG 4.

146 KẾT LUẬN VÀ MỘT SỐ ĐỀ XUẤT. 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. PL1 iv DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT [ STT Viết tắt Từ, cụm từ 1.

BT Bài tập 2. BP Biện pháp 3. GV Giáo viên 5. HV Học viên 6.

HQ Hàn Quốc 7. NL Năng lực 8. NNHTN Ngôn ngữ học tri nhận 9. TN Thực nghiệm 10.

TV Tiếng Việt 11. VN Việt Nam v DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Bảng những câu hỏi mà một ngƣời “biết về một từ” có thể trả lời đƣợc .1: Bảng phân loại các dạng bài tập từ vựng của hai bộ giáo trình theo mức nhận thức .2: Bảng thống kê tỉ lệ lựa chọn của HV và GV về các mục đích của việc dạy và học từ vựng tiếng Việt .3: Bảng thống kê tỉ lệ lựa chọn của giáo viên về các hoạt động nhằm mở rộng vốn từ cho học viên.4: Bảng thống kê tỉ lệ lựa chọn của học viên HQ về các hoạt động nhằm luyện tập cách sử dụng từ trong giao tiếp .5: Thông tin về nhóm mẫu tham gia khảo sát năng lực từ ngữ .6: Bảng thống kê kết quả đánh giá năng lực từ ngữ tiếng Việt của học viên Hàn Quốc trƣớc thực nghiệm .1: Đối tƣợng dạy học TN và ĐC trình độ TV cơ bản .2: Đối tƣợng dạy học TN và ĐC trình độ TV nâng cao .3: Nội dung dạy học trình độ TV cơ bản .4: Nội dung dạy học trình độ TV nâng cao .5: Mục tiêu và phƣơng pháp dạy học hai nhóm TN và ĐC.6: Bảng phân bố câu hỏi trong hai bài kiểm tra đánh giá NL từ ngữ TV của HV HQ.7: Khung đánh giá NL từ ngữ TV của HV nƣớc ngoài .8: Bảng số lƣợng HV trả lời các câu hỏi đánh giá về thái độ .9: Bảng tỉ lệ HV trả lời các câu hỏi đánh giá về thái độ.10: Thống kê kết quả Bài kiểm tra số 1 (đợt 1) .11: Thống kê kết quả Bài kiểm tra số 1 (đợt 2) .12: Thống kê kết quả Bài kiểm tra số 2 (đợt 1) .13: Thống kê kết quả Bài kiểm tra số 2 (đợt 2) .14: Bảng so sánh kết quả đánh giá NL từ ngữ TV của nhóm TN và ĐC sau TN .15: Bảng so sánh kết quả đánh giá NL từ ngữ TV của nhóm TN trƣớc và sau TN. 145 vi DANH MỤC HÌNH Hình 2.1: Tỉ trọng mức nhận thức của các dạng bài tập từ vựng. 43 trong hai bộ giáo trình .2: Các mức độ năng lực từ ngữ của học viên Hàn Quốc.

50 trƣớc thực nghiệm .1: Tỉ lệ HV trả lời các câu hỏi đánh giá về thái độ .2: Các mức độ NL từ ngữ của HV HQ nhóm TN và ĐC sau TN .3: Các mức độ NL từ ngữ của nhóm TN trƣớc và sau TN. 145 vii DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.1: Cách phân loại các chiến lƣợc học ngôn ngữ của Oxford (1990) .1: Cấu trúc của NL từ ngữ .1: Bản đồ tƣ duy “mặt” .2: Bản đồ tƣ duy “ăn uống” .3: Bản đồ tƣ duy “bộ phận cơ thể ngƣời” .5: Bản đồ tƣ duy “da” .6: Bản đồ tƣ duy “ngƣời”.7: Bản đồ tƣ duy “môi trƣờng” .8: Bản đồ tƣ duy “Giao thông ở Hà Nội” .9: Mô hình tri nhận của thành ngữ có từ chỉ “động vật” .10: Hệ thống bài tập phát triển năng lực từ ngữ tiếng Việt cho học viên Hàn Quốc .11: Hệ thống bài tập phát triển năng lực nhận biết và hiểu nghĩa của từ.12: Con đƣờng đi từ hình ảnh đến từ trong tƣ duy ngƣời học tiếng Việt .13: Mô hình tri nhận các từ chỉ bộ phận cơ thể ngƣời trong tiếng Việt 89 Sơ đồ 3.14: Con đƣờng đi từ từ đến hình ảnh trong tƣ duy ngƣời học tiếng Việt .15: Hệ thống bài tập phát triển năng lực mở rộng và hệ thống hoá vốn từ .16: Hệ thống bài tập phát triển năng lực tích cực hoá vốn từ trong giao tiếp. 108 viii MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài 1.

Năng lực từ ngữ là thành tố quan trọng của năng lực ngôn ngữ, giữ vai trò quyết định đối với khả năng giao tiếp của mỗi người NL từ ngữ là một thành tố của NL ngôn ngữ, đƣợc các nhà giáo dục học xếp vào loại NL công cụ vì nó đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp phƣơng tiện để ngƣời học có thể đạt đƣợc các NL khác một cách hiệu quả. Đối với ngƣời học và giao tiếp bằng ngoại ngữ hoặc ngôn ngữ thứ hai, NL từ ngữ có ý nghĩa tạo tiền đề cho việc phát triển các loại NL khác, cũng là một trong những thƣớc đo trình độ phát triển NL ngôn ngữ, NL giao tiếp của ngƣời học. Trong quá trình dạy và học một ngôn ngữ, việc cung cấp và thực hành từ vựng đóng vai trò hết sức quan trọng. Nó thƣờng đƣợc tiến hành ở ngay bài học đầu tiên và hầu nhƣ quyết định đối với quá trình hiểu và giao tiếp của ngƣời học.

Có lẽ vì thế mà Swan và Walte trong “A course of English” (1948) đã khẳng định: “Thụ đắc từ là một nhiệm vụ quan trọng nhất và to lớn nhất đối với người học một ngôn ngữ…” [dt 31, 44]. Nhƣ vậy, học từ, mở rộng vốn từ và phát triển từ vựng là việc quan trọng và không ngừng nghỉ của ngƣời học ngoại ngữ. Giảng dạy từ vựng không chỉ là nhằm mục đích tự thân của nó mà còn là dạy một phƣơng tiện phục vụ cho tất cả các dạng giao tiếp của ngƣời học.