Luận án tiến sĩ ngôn ngữ học đặc điểm ngôn ngữ kể chuyện trong một số tác phẩm h

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYÊN THỊ HOÀI AN DAC DIEM NGON NGU KE CHUYEN TRONG MOT SO TAC PHAM HIEN THUC PHE PHAN CUA NGUYEN CONG HOAN VA NAM CAO LUẬN ÁN TIÊN SĨ NGÔN NGỮ HỌC HÀ NỘI - 2019 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYÊN THỊ HOÀI AN DAC DIEM NGON NGU KE CHUYEN TRONG MOT SO TAC PHAM HIEN THUC PHE PHAN CUA NGUYEN CONG HOAN VA NAM CAO Chuyên ngành: Ngôn ngữ Việt Nam Mã số: 62 22 01 02 LUẬN ÁN TIÊN SĨ NGÔN NGỮ HỌC CHỦ TỊCH HỘI ĐÔNG NGƯỜI HƯỚNG DÂN KHOA HỌC GS. TRAN TRI DOI PGS. NGUYEN HUU DAT HA NOI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan công trình nghiên cứu này là của riêng tôi, không sao chép từ các công trình nghiên cứu khác. Nguôn số liệu sử dụng trong nghiên cứu này là trung thực, đáng tin cậy.

Tôi là người trực tiếp thông kê và xây dựng các bảng sô liệu. Các ý kiên khoa học nêu trong luận án được tác giả kế thừa và trích nguồn theo đúng quy định. Tác giả luận án Nguyên Thị Hoài An LỜI CÁM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu đề tài “Đặc điểm ngôn ngữ kế chuyện trong mot số fác phẩm Hiện thực phê phán của Nguyễn Công Hoan và Nam Cao” tôi đã nhận được sự giúp đỡ, chỉ bảo nhiệt tình của các thây cô giáo đề hoàn thành luận văn này. Với tình cảm chân thành, tôi bày tỏ lòng biết ơn đôi với Ban giám hiệu, phòng Sau Đại học, Khoa Ngôn ngữ — Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, các thây giáo, cô giáo đã tham gia quản lý, giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu.

Tôi xin bay to su biết ơn đặc biệt đến PGS.TS Nguyễn Hữu Đạt- người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ về kiến thức, tài liệu và phương pháp để tôi hoàn thành đê tài nghiên cứu khoa học này. Tôi cũng xin chân thành cảm on lanh dao SO GD&DT Vinh Phúc, Ban giám hiệu Trường THPT Bình Xuyên, các đồng nghiệp, gia đình, bạn bè đã động viên, cổ vũ, khích lệ và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua. Mặc dù đã có nhiều cô găng trong suốt quá trình thực hiện đề tài, song luận án có thể còn có những mặt hạn chê, thiếu sót. Tôi rất mong nhận được ý kiên đóng øóp và sự chỉ dân của các thây cô giáo và các bạn đông nghiệp.

MỤC LỤC CHỦ THÍCH VIẾT TÁTT. - ¿5225 2S2x9EE#EE£EE£EEEEEEEEEEEEEEEEEEEErrkrrkerrrrrerred 3 90:08. Lý do chọn đề tài. St 1111111 1 SE 11111 1T TT TT HT TT nh 5 2.

Đôi tượng và phạm vi nghiên CỨU. - - SE 3S EềE‡E#E SE EvEek ke, 5 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiÊn CỨU. Phuong phap nghién CUv.

Y nghia ctia Luan ane. BS cuc Cla LUAN AN. TONG QUAN VA CO SO LY THUYET CUA LUAN AN. Tong quan tình hình nghiên cứu.

Tình hình nghiên cứu ngôn ngữ kể chuyện nói chung. Tinh hình nghiên cứu ngôn ngữ kể chuyện của Nguyên Công Hoan và Nam Cao. Cơ sở lý luận và một số khái niệm quan yếu. Ngôn ngữ kỂ CÌILUUỆ NHA.

- S36 E818 EEESEEEEEEEk TT TT TT HT ng 25 1. Tinh thai trong ngOn ngtt KE CHUVEN .-c- St St St EEESESEEEEEekreEekrkreereea 37 Tiéu két ChUONG [o. NGON NGU NGUOI KE CHUYEN TRONG MOT SO TAC PHAM HIEN THUC PHE PHAN CUA NGUYÊN CÔNG HOAN VÀ NAM CAO. Điểm nhìn của người kế ehuyện.

Kết quả thông ÌÊ.- - -kk*k*kSk*kSkEEEEEEEEEEEEEEEEE 1111111111111 1111 1101010111110 47 2. Phân tich ket qu ecccccccccccccscsesssvsvscscsvsvsvssscsevevevsvsvecscsevevsvsvavacacseusesvsvsvacaeneveesen 47 2. Ngôn ngữ kỂ.- - - St 11T TT TT TT TH TT TT TT TH 59 2. Kết quả thông kê, phân loại sự ÑÏỆN.- -- + SE SE E‡ESE+EEEEeEekekserereeresered 59 2.

Phân tích ÑẾI qIỞ.- 5c tt k SE EEESESEEEEEESEEEEEEEEEEEEEEESEEEEEESEEEEEEEEEEEEErkrkrrerkrkd 62 2. Ngôn ngữ miều tả. Về phương Phdp miéu tal ceccccccccccscscecssscsescssssssesvsvevsvsvsvesscsevsvevsvavacceeeevevsvavaes 74 2. Déic diém ngOn ngit MICU td.

Giả trị phong CACh CUA NZFON NGF MICU Ẩđ. 555555 + +2 85 Tiểu kết chương 2. - -- -- cctkE x11 1811 E111 1 1 1111 11T TT HT TT cư 92 CHƯƠNG 3. NGÔN NGỮ NHAN VAT TRONG MOT SO TAC PHAM HIEN THUC PHE PHAN CUA NGUYEN CONG HOAN VA NAM CAO (DOI THOAI VA DOC THOALI NOI TAM) u.

Ngôn ngữ đối thoại. - - - S1 12311 E1 111111 1 SH ng TT 94 3. Kết quả thông ÌÊ.- ¿tt k‡k‡E‡EEEEEEkEEEEEkEk E111 111111 1111111111111 111 rki 94 2A. Vai trò của ngôn ngữ đối fÏOQÌ.- tt SE Sk+kEEEEEEEEEEEEEErkekrkrkreeereerei 113 3.

Ngôn ngữ độc thoại nội tâm 20. Két Quad thong Ké. PAGN tiCh, MICU tA ciccccccccccccccccccccccececcuccccecuccscucccscucescucscscucescscessecucuseecuseseces 127 3. Vai trỏ của đỘC {HOQI HỘI ÍÊÏIH.

S << CS c 380388011111 109 1119110 113113 1 x4 131 Tiểu kết chương 3. ¿s33 3131181 E SE 1 TT TT 1T TT HH, 136 CHUONG 4. CAC PHUONG TIEN VA NGHIA TINH THAI TRONG MOT SO TAC PHAM HIEN THUC PHE PHAN CUA NGUYEN CONG HOAN VA \ v9 0 aD. Kết quả thống kê .- - tt E E111 1111 1E 31T TT ngư, 138 4.

Phân tích kết quả.--- --- E31 1S 1S 1T TT TH ng 141 4. Nghĩa tÌnh tháii. Moi quan hệ giữa điểm nhìn với nghĩa tình thái. Vai trò của các phương tiện tình thái.

Tình thái thể hiện phong cách, chủ quan của nhà văn. Tinh thai gop phân xây dựng tính cách nhân vật. - + sex se sex: 160 4. Tinh thai gop phan thé hién các giá trị nghệ thuật .- -- 5-5 sec 163 Tiéu két ChUONG 4.cccccccccccscscsccecesesescscscscscscscsevsvscavscscececsvsvavacscseessvsvavacaceeeseaveee 172 KET LUAN.

--- (11h 1n T TT TT TT TT TT TT TT TH HT người 174 DANH MUC CAC CONG TRINH DA CONG BO CO LIEN QUAN DEN LUẬN ÁN. ST n1 TT HH1 TT T TH TT TT TT TT TT TH, 178 //.)/8 9: 0 aẼỦÓ ai 179 PHU LUC ounce cc ccc cc cece cece cece eee ce eee eeEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEES 186 CHU THICH VIET TAT Doc thoainditam :DITNT Hién thuc phé phan : HTPP Người kế chuyện :NKC Nhân vật > NV Tỉ lệ : TL Tiểu tir tinh thai : TTTT Tổng số : TS Số lượng > SL DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Các điểm nhìn của người kể chuyện .-- ¿56s + + £vEeEz£eEsesed 47 Bang 2.2: Ké chuyén theo điểm nhin bén trong.3: Cac loai sur kién trong tac pham .4: Diễn biên của sự kiện trong tác phẩm oo.1: Cuộc thoại và lượt lời trong tác phẩm của Nguyễn Công Hoan.2: Cuộc thoại và lượt lời trong tác phâm của Nam Cao .3: Phân loại cuộc thoại dựa trên số nhân vật tham 2:0 97 Bảng 3.4: Đôi thoại liên mạch và ngắt quãng.5: Tình huông cuộc thoại trong một số tác phẩm của Nguyễn Công Hoan .6: Tình huông cuộc thoại trong một số tác phẩm của Nam Cao .7: DTNT trong tac phẩm Nguyễn Công Hoan .8: DINT trong tac pham Nam Cao .9: Lời ĐTNT trong một số tác phẩm của Nguyễn Công Hoan .10: Loi DTNT trong tác phẩm “Lão Hạc” của Nam Cao.1 1: Ngữ nghĩa của lời độc thoại nội tâm .1: Tân suất sử dụng cdc phuong tién tinh thai.2: Phân loại phương tiện tình thái.3: Phân bô các phương tiện tình thái trong ngôn ngữ kể chuyện .4: Nghĩa tình thái trong ngôn ngữ kê chuyện .5: Bảng thông kê nghĩa và các phương tiện tình thái .6: Các phương tiện tình thái cảm thán trong truyện ngắn "Dì Hảo".7: Than tir tinh thai “Me kiép” trong truyén ngăn Nam Cao. Ly do chon dé tai 1. Ngôn ngữ kế chuyện là một trong các yêu tô quan trọng tạo nên giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm tự sự.

Nó trở thành đỗi tượng nghiên cứu của nhiều ngành như ngôn ngữ học, văn học, thi pháp học, lí luận văn học. Tìm hiểu ngôn ngữ kê chuyện trong tác phâm tự sự là một hướng nghiên cứu hiện đại hiện đang thu hút được nhiêu sự quan tâm, chú ý từ những người nghiên cứu. Văn học Hiện thực phê phản giai đoạn [930 — 1945 là dòng văn học có đóng góp lớn với tiễn trình phát triển của tiêng Việt hiện đại. Ra đời trong bôi cảnh đất nước bị thực dân Pháp đô hộ, các tác phẩm văn học HTPP đã nói lên tiêng nol phê phán mạnh mẽ với xã hội đương thời, nhăm vạch tran bản chất xâu xa của giai cấp bóc lột băng một thủ pháp riêng.

Một trong những yếu tô làm nên “cái riêng” của văn học HTPP được thê hiện ở ngôn ngữ kế chuyện. Tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có mây công trình đi sâu vào nghiên cứu vân đê này. Trong dòng văn học HTPP Việt Nam giai đoạn 1930-1945, Nguyễn Công Hoan và Nam Cao là hai nhà văn xuất sắc nhật. Mấy chục năm qua, đã có rất nhiêu công trình nghiên cứu về họ tập trung chủ yếu trên các phương diện: văn học, thi pháp học, lí luận văn học.

Trên phương diện ngôn ngữ học, việc nghiên cứu cũng mới chỉ thực hiện ở “diện” mà chưa đi sâu vào “điểm”. Cụ thể, nghiên cứu chuyên sâu về ngôn ngữ kể chuyện trong truyện ngắn của Nguyễn Công Hoan và Nam Cao hiện là khu vực còn bỏ trông. Trong khi đó, một số tác phẩm HTPP của Nguyễn Công Hoan và Nam Cao lại được lựa chọn đưa vào sách giáo khoa và giảng dạy trong nhà trường. Bởi thế, việc lựa chọn đê tài “Đặc điểm ngôn ngữ kế chuyện trong một số tác phẩm hiện thực phê phán của Nguyễn Công Hoan và Nam Cao” theo chúng tôi là vô cùng cân thiết.

Đôi tượng và phạm vỉ nghiên cứu Đôi tượng nghiên cứu của luận án là ngôn ngữ kề chuyện trong truyện ngắn HTPP của Nguyễn Công Hoan và Nam Cao được nghiên cứu theo đặc thù và hệ lí thuyết của ngôn ngữ học. Phạm vi nghiên cứu của luận án là ngôn ngữ người kể chuyện, ngôn ngữ nhân vật, các phương tiện và nghĩa tình thải trong một SỐ tác phẩm Hiện thực phê phán của Nguyễn Công Hoan và Nam Cao được lựa chọn và in trong tuyến tập: Nguyễn Công Hoan tuyển tập và Nam Cao tuyển tập của NXB Văn học ân hành năm 2012. Sở dĩ chúng tôi chọn các tác phâm thuộc thê loại truyện ngắn vì cả hai nhà văn đêu rất thành công ở thể loại này. Mục đích và nhiệm vụ nghiền cứu Ÿ.

Mục dích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của luận án nhăm làm rõ đặc điểm sử dụng ngôn ngữ kế chuyện của Nguyễn Công Hoan và Nam Cao, góp phân khăng định phong cách nghệ thuật trong sử dụng ngôn ngữ của hai nhà văn. Từ đó, luận án đưa ra một số nhận xét về đặc điểm ngôn ngữ kế chuyện của văn học Hiện thực phê phán Việt Nam 1930 - 1945.