Luận án tiến sĩ ngôn ngữ học phân tích diễn ngôn xã luận trên ngữ liệu báo nhân

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYEN THỊ HONG NGA LUAN AN TIEN SI NGON NGU HOC Hà Nội — 2018 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUONG ĐẠI HOC KHOA HỌC XÃ HOI VÀ NHÂN VAN NGUYÊN THỊ HỎNG NGA PHAN TICH DIEN NGON XÃ LUẬN (TREN NGU LIEU BAO NHAN DAN GIAI DOAN 1964-1975) Chuyên ngành: Ngôn ngữ hoc Mã số: 62 22 02 40 LUẬN AN TIEN SĨ NGÔN NGỮ HOC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYÊN THỊ VIỆT THANH Hà Nội - 2018 MỤC LỤC MO DAU. Lido chon dé ni 8 ấäi3:iẦ44. Mục dich và nhiệm vụ nghiên ctu.

Đối tượng và phạm Vi nghiên eứu.----- 22 s¿©++x++x++zx+zx+srxezred 6 4. Phương pháp nghiên €Ứu. Bố cục của luận ánn.- ¿- - 2 S+SE+SE2EE2EEEEEEEEEEEE1211211211 211111111111 re. TONG QUAN VE TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VA CƠ SỞ LÍ LUẬN.

Tổng quan về tình hình nghiên cứu .---2- 2 2 2 sez++zx+zszzxz +2 10 1. Nghiên cứu phân tích dién ngôn trên thé giới. Nghiên cứu phân tích diễn ngôn ở Việt Nam. Phân tích diễn ngôn báo chí nói chung và diễn ngôn chính luận, XA IVAN NOI TIEN oo.

Co sở lí thuyết về phân tích diễn ngôn xã luận. Cơ sở lí thuyết về phân tích diễn ngôn. Các khuynh hướng tiếp cận phân tích dién ngôn. Khái niệm “diễn ngôn xã luận” và đặc điểm của diễn ngôn xã luận ID 190////2/09/2PPEPẼẼẼee.

Quan điểm phân tích diễn ngôn của luận AN. Các cơ sở lí luận được áp dụng dé phân tích diễn ngôn xã luận. Ba siêu chức năng ngôn ngữ của Halliday. Ngữ cảnh và vai trò của ngữ cảnh trong quá trình giao tiếp của diễn ngôn xã luận báo Nhân Dân:.

Ngữ cảnh Chung. c1 TT HH HH nh nh ngư 36 1. Ngữ cảnh riêng, cụ thỂ.-- 2-5252 St EE2E1211211212171 211111 ce. CÁC PHƯƠNG THỨC THẺ HIỆN CHỨC NĂNG TƯ TƯỞNG TRONG DIEN NGÔN XÃ LUẬN BAO NHÂN DÂN.

Chủ đề trong diễn ngôn xã luận báo Nhân Dân giai đoạn 1964-1975. Từ ngữ, phương thức thể hiện giá trị kinh nghiệm, tư tưởng trong diễn ngôn xã luận báo Nhân Dân. Hệ thống trường từ vựng thể hiện chủ đề, biểu thị giá trị thời đại. Hiện tượng chuyền nghĩa từ mang tính thời đại, những kết hợp CU MGT MOL NNGỪ.

Hệ thống từ ngữ biéu cảm, mang sắc thái đánh giá, nhận định. Một số thủ pháp ngôn ngữ thé hiện chức năng tư tưởng trong diễn ngôn xã luận báo hân Dân. Thủ pháp ân dụ .--- ¿+ t s+SE2EE2EE2E21717111211211211217111 1111 c0. Các quá trình chuyền tác biểu thị chức năng tư tưởng trong diễn ngôn xã luận báo Nhân Dân.

Biéu hiện qua hệ thong các quá trình vat Chất. Biểu hiện qua hệ thống các quá trình tinh thần. Biéu hiện qua hệ thống các quá trình quan hệ. Biểu hiện qua hệ thống các quá trình phát ngôn.

Hiện tượng danh hoá trong diễn ngôn xã luận báo Nhân Dân. Các phương thức lập luận thể hiện giá trị tư tưởng trong diễn ngôn xã luận báo Nhân DGN. Dấu hiệu nhận diện lập luận.------ 2: + ++x+2zx+zx++zxezrxesrxee 65 2. Các phương thức lập luận.

THOU Ket nh. CAC PHUONG THUC THE HIEN CHUC NANG LIEN NHAN TRONG DIEN NGON XÃ LUẬN BAO NHÂN DAN. Phương tiện biểu thị tình thái thể hiện chức năng liên nhân trong diễn ngôn xã luận báo Nhân Dân. Phụ từ tình thai tinh ““hãy”.- c Sc kg TH HH Hy 1g re 83 3.

Vi ter tinh that oo. Các động từ va tô hợp tinh thái. Quan ngit timh that. Tidu ti Ch na.

Hành động ngôn từ thé hiện chức năng liên nhân trong diễn ngôn xã luận báo hân Dân. Nhóm hành động cầu khiến/điều khiển (directives). Nhóm hành động kết ước (comimisives),. Nhóm hành động biểu cảm/bộc lộ (expressive$).

Các thức thé hiện chức năng liên nhân trong diễn ngôn xã luận 1108/7702, 80ẺẺ8nẼẺ5. Thức nghi vấn. Thức cầu Khi6n on. Thite Cam than.

Quan hệ xưng hô thé hiện chức năng liên nhân trong diễn ngôn xã luận báo Nhân Dân. Chiến lược lịch sự thể hiện chức năng liên nhân trong diễn ngôn xã luận báo Nhân DGN. SH HH Hi, 108 3.-----::-c2vvt th HH HH re 112 Chương 4. CÁC PHƯƠNG THỨC THẺ HIỆN CHỨC NĂNG VĂN BẢN TRONG DIEN NGON XÃ LUẬN BAO NHÂN DÂN.

Cau trúc tổ chức diễn ngôn xã luận báo Nhân Dân:. Tiêu dé trong diễn ngôn xã luận báo Nhân Dân. Phần Mở đầu trong diễn ngôn xã luận báo Nhân Dân. Phần Triển khai van dé trong diễn ngôn xã luận báo Nhân Dân.

Phần Kết luận trong diễn ngôn xã luận báo Nhân Dân. Mạch lạc trong triển khai thông điệp của diễn ngôn xã luận DAO NAGI DGN SN EEE. Mach lac trong diễn ngOn. Mach lac biéu hién trong cach duy tri va trién khai chu dé của diễn ngôn xã luận báo Nhân DGN.

Mạng quan hệ lập luận trong tổ chức thông điệp của diễn ngôn xã luận báo Nhân Dân. SH HH Hy 140 4. Mạng quan hệ lập luận chuyên tiẾp.--- 2-2 2 2 +xe£xz£zzxcez 140 4. Mạng quan hệ lập luận diễn dịch/quy nạp.

Mạng quan hệ lập luận tổng - phân - hợp. Mạng quan hệ lập luận kết hợp. 152 DANH MỤC CÔNG TRINH KHOA HỌC CUA TÁC GIA LIEN QUAN DEN LUẬN ÁN 156 IV. 156 bod Os BO | Onn 161 MỞ DAU 1.

Lí do chọn đề tài Phân tích diễn ngôn (Discourse Analysis) trong vài thập kỷ gần đây đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu nước ngoài và Việt Nam và đang phát triển hết sức mạnh mẽ, thể hiện là một ngành khoa học thực sự. Một số nhà nghiên cứu tập trung phân tích diễn ngôn hoàn toàn từ góc độ lí luận nhằm xây dựng một bộ khung lí thuyết cho phân tích diễn ngôn vừa với tư cách là một khoa học, vừa với tư cách là một phương pháp. Một số nhà nghiên cứu lại đi sâu vận dụng các lí thuyết phân tích diễn ngôn hiện có vào phân tích các kiểu loại diễn ngôn. Trong cả hai hướng nghiên cứu, không ít người đã đạt được những kết quả mặc dù mới là bước đầu nhưng rat đáng trân trọng.

Diễn ngôn nghị luận chính trị - xã hội là một loại diễn ngôn có tính đặc thù cao không chỉ bởi tính phong phú, đa dạng của các thé loại (diễn văn, bài phát biểu của các chính trị gia, lời kêu gọi của các nguyên thủ quốc gia, các bài nghị luận về các vấn đề chính trị hay vấn đề xã hội quan trọng trên báo chí,.) mà còn bởi đặc điểm điều kiện, môi trường hoạt động và định hướng tác động của chúng. Cho tới nay, đã có một số công trình lựa chọn một kiểu loại nào đó thuộc thê loại diễn ngôn chính trị - xã hội như Diễn văn của các nguyên thủ, Lời kêu gọi của Hồ Chủ tich,. làm đối tượng nghiên cứu của mình, góp phần làm rõ đặc trưng của thê loại này từ góc độ phân tích diễn ngôn. Cùng với định hướng trên, luận án áp dụng lí thuyết và hệ các vấn đề của phân tích diễn ngôn vào nghiên cứu diễn ngôn xã luận (DNXL), một kiểu loại diễn ngôn vừa mang tính điền hình trong thé loại báo chí, đồng thời cũng rất tiêu biểu với tư cách là một thé loại diễn ngôn nghị luận chính tri xã hội.

Có thé nói, đây là công trình đầu tiên đi sâu nghiên cứu thê loại diễn ngôn này từ cách tiếp cận và phương pháp phân tích diễn ngôn. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục dich nghiên cứu Mục đích của luận án là phân tích chiến lược tô chức diễn ngôn dưới tác động của tư tưởng, kinh nghiệm, chức năng liên nhân của ngôn ngữ trong diễn ngôn theo hướng kết hợp các khía cạnh văn hoá - xã hội vào quá trình kiến tạo diễn ngôn và giải thích quá trình đó bằng các phân tích ngôn ngữ theo lí thuyết chức năng hệ thống của M. Đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa văn bản và thực tiễn xã hội được chuyên tải bởi kinh nghiệm diễn ngôn, nhờ đó con người sử dụng ngôn ngữ dé tô chức và giải mã văn bản.

Với mục dich này, luận án nghiên cứu tông thé đặc điểm tổ chức cấu trúc và nội dung DNXL bang việc phối hợp đồng thời hai cách tiếp cận của phân tích diễn ngôn là cách tiếp cận vĩ mô (khảo sát diễn ngôn với tư cách là một chỉnh thể hoàn chỉnh, khảo sát mô hoá hình, sơ đồ hoá kết cấu diễn ngôn) và cách tiếp cận vi mô (khảo sát những hành vi tạo ngôn, những tổ chức liên kết, phương thức lập luận nối kết các nội dung bên trong, những đặc điểm làm nên đặc trưng phong cách riêng của diễn ngôn trong những ngữ cảnh cụ thể), thê hiện mối quan hệ biện chứng, các chức năng kinh nghiệm, liên nhân, văn bản của DNXL trong những điều kiện chính trị - xã hội rất đặc thù của thời điểm lịch sử được lựa chọn khảo sát: giai đoạn chống Mỹ cứu nước (1964-1975). Nhiệm vụ nghiên cứu Với việc lựa chọn DNXL báo Nhân Dân làm đối tượng nghiên cứu, luận án đặt ra một số nhiệm vụ cụ thé sau: - Làm rõ vai trò của diễn ngôn chính trị - cụ thể là cương vị của DNXL trong không gian diễn ngôn chính luận. - Khao sát cách thức tô chức thông điệp của DNXL, vai trò của nhân tô ngữ cảnh tác động đến việc lựa chọn chủ đề, ý nghĩa của sự lựa chọn chủ đề diễn ngôn và các ngôn ngữ biểu hiện nhằm thê hiện chức năng tư tưởng của DNXL báo Nhân Dân. - Nhận diện mối quan hệ liên nhân, sức mạnh của ngôn ngữ trong DNXL, sự tương tác giữa ngôn ngữ - tư tưởng được thê hiện trong ngôn ngữ xã luận báo Nhân Dân thông qua khảo sát tình thái trong diễn ngôn, hành động ngôn từ, từ ngữ xưng hô.

sự tác động và hiệu ứng của mối quan hệ đó trong DNXL. - Khảo sát các phương thức tổ chức cau trúc và tô chức thông điệp của DNXL, bao gồm các phương thức truyền thống và những phương thức riêng, đặc trưng. Trên cơ sở đó, luận án khảo sát cụ thể mạng quan hệ lập luận trong diễn ngôn như là một phương thức đặc biệt của DNXL, các dấu hiệu nhận diện và mục tiêu của việc tô chức lập luận trong DNXL báo Nhân Dân. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Diễn ngôn xã luận là tiếng nói chính thức của Dang, Nhà nước hoặc của các tô chức chính trị, xã hội, nghề nghiệp về một vấn đề nóng, cấp thiết của xã hội hoặc được đông đảo người dân quan tâm, nên thực tế có thể xuất hiện trên một số báo là cơ quan ngôn luận chính thức của Đảng, quân đội hay tô chức chính trị xã hội như báo Nhân Dân, Quân đội Nhân dân, Lao động, Tiên phong,.