Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo ngoại giao văn hóa từ năm 2006 đến năm 2016 - Luận án tiến sĩ

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH DƯƠNG THỊ MAI HOA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH ĐẠO NGOẠI GIAO VĂN HÓA TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2016 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM HÀ NỘI - 2025 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH DƯƠNG THỊ MAI HOA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH ĐẠO NGOẠI GIAO VĂN HÓA TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2016 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM Mã số: 9229015 Người hướng dẫn khoa học: TS. ĐẶNG KIM OANH HÀ NỘI - 2025 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tài liệu, số liệu, trích dẫn trong luận án là trung thực, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Hà Nội, ngày 20 tháng 03 năm 2025 Tác giả Dương Thị Mai Hoa MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Khái quát kết quả nghiên cứu của những công trình khoa học đã công bố và những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu. 27 Chương 2 CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM ĐỐI VỚI NGOẠI GIAO VĂN HÓA (2006-2010) .Một số khái niệm những yếu tố tác động đến hoạch định chủ trương của đảng về ngoại giao văn hóa.

Những cơ sở để đảng hoạch định chủ trương về ngoại giao văn hóa. Chủ trương của Đảng cộng sản Việt Nam về ngoại giao văn hóa (2006-2010). Quá trình chỉ đạo thực hiện. 62 Chương 3 CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG VỀ NGOẠI GIAO VĂN HÓA (2011 - 2016).

Những nhân tố mới tác động đến hoạch định chủ trương của đảng về ngoại giao văn hóa. Chủ trương của đảng cộng sản Việt Nam về ngoại giao văn hóa (2011-2016). Quá trình chỉ đạo thực hiện. 117 Chương 4 NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM.

Một số nhận xét. Một số kinh nghiệm. 191 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 196 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

220 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Tên đầy đủ Dịch ra tiếng Việt ASEAN Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia Đông Asian Nations Nam Á EU European Union Liên minh Châu Âu NVNONN Người Việt Nam ở nước ngoài UNESCO The United Nations Tổ chức Giáo dục, Khoa học Educational, Scientific and và Văn hoá của Liên Hợp Cultural Organization Quốc 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thực tế cho thấy, ngày nay trong quá trình hội nhập quốc tế, ngoại giao văn hóa giữ vai trò ngày càng quan trọng. Nhờ ngoại giao văn hóa, các quốc gia giới thiệu bản sắc của mình đến các nước trên thế giới, đồng thời qua đó cũng nắm được những điểm yếu, mạnh của nhau, từ đó đạt được mục tiêu đề ra trong chính sách phát triển của đất nước mình. Nhiều nước sử dụng văn hóa trong ngoại giao như “quyền lực mềm” nhằm bảo vệ những giá trị văn hóa cũng như góp phần quan trọng nâng cao năng lực, vị thế của quốc gia đó trên trường quốc tế.

Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước đã xác định, một mặt, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu cũng vừa là động lực để thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển; mặt khác, nhận thức ngày càng rõ vai trò, vị trí của văn hóa trong việc tạo lập, duy trì và phát triển quan hệ đối ngoại, nhằm đạt được các mục tiêu quan trọng của quốc gia là hòa bình, ổn định, thúc đẩy sự giao lưu học hỏi, hiểu biết cũng như chia sẻ lẫn nhau giữa các dân tộc. Ngoại giao về văn hóa đã trở thành một nội dung đặc biệt trong chiến lược đối ngoại cũng như ngoại giao toàn diện của Việt Nam, ngoại giao văn hóa “liên quan đến việc sử dụng văn hóa như là đối tượng và phương tiện nhằm đạt được những mục tiêu cơ bản của chính sách đối ngoại của quốc gia; tạo hình ảnh tốt đẹp của đất nước, quảng bá văn hóa và ngôn ngữ quốc gia ở nước ngoài” [97, tr. Đây là một biểu hiện đổi mới trong tư duy đối ngoại của Đảng và Nhà nước, chính là coi trọng nội dung văn hóa trong hoạt động ngoại giao. Trong đó, hoạt động hợp tác quốc tế về văn hóa ngày càng được chú trọng phát triển: Việc mở rộng nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế về văn hóa là nhiệm vụ trọng tâm, trong chiến lược phát triển của Việt Nam.

Hợp tác và giao lưu quốc 2 tế về văn hóa giúp đạt các mục tiêu mà chính sách văn hóa đặt ra, đó là tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại, làm phong phú và sâu sắc thêm những giá trị văn hóa truyền thống của đất nước, góp phần xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Không những thế, hợp tác về văn hóa còn là nền tảng để mở rộng quan hệ hợp tác trên các lĩnh vực khác [29]. Từ những hoạt động giao lưu văn hóa, các quốc gia, dân tộc trên thế giới hiểu biết rõ hơn về văn hóa cũng như đất nước, con người Việt Nam, từng bước xây dựng hình ảnh, niềm tin đối với Việt Nam, đưa quan hệ, hợp tác giữa Việt Nam với các nước ngày càng được củng cố, phát triển hơn trong quá trình hội nhập quốc tế. Trong quá trình lãnh đạo xây dựng, phát triển văn hóa, đặc biệt thời kỳ đổi mới, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có nhiều chủ trương về văn hóa, ngoại giao văn hóa, đáng chú ý là Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII (1998) về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” [57].

Đây được coi là chiến lược văn hóa của Đảng trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Hội nghị lần thứ 25 của ngành Ngoại giao với chủ đề “Nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại trong giai đoạn mới, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Ðại hội toàn quốc lần thứ X của Ðảng” (2006) đã thống nhất và đi vào triển khai đồng bộ chính sách ngoại giao dựa trên 3 trụ cột: Ngoại giao chính trị, Ngoại giao kinh tế và Ngoại giao văn hóa. Nhận thức rõ tầm quan trọng của ngoại giao văn hóa, sau Hội nghị ngoại giao lần thứ 25, đồng thời với việc đẩy mạnh ngoại giao chính trị và ngoại giao kinh tế lên tầm cao mới, Bộ Ngoại giao cũng triển khai đồng loạt nhiều biện pháp đưa ngoại giao văn hóa thực sự trở thành một trong ba trụ cột của ngành Ngoại giao Việt Nam. Ngoại giao văn hóa bắt đầu được sử dụng như một công cụ, phương tiện quan trọng, cần thiết trong thực hiện đường lối đối ngoại “thêm bạn, bớt thù”, “đa phương hóa” các mối quan hệ quốc tế của Việt Nam.

Ngoại giao về 3 văn hóa lúc này được xác định là một nội dung quan trọng gắn chặt với ngoại giao về chính trị cũng như ngoại giao về kinh tế để phục vụ mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, làm phong phú cũng như sâu sắc hơn nền văn hóa Việt Nam. Cùng với ngoại giao về chính trị và ngoại giao kinh tế, thì ngoại giao văn hóa đã tích cực quảng bá hình ảnh của đất nước cũng như con người Việt Nam ra thế giới. Bên cạnh đó, các hoạt động quảng bá nhằm khơi dậy, phát triển lòng yêu quê hương, đất nước và tự hào dân tộc của nhân dân Việt Nam; từ đó, khuyến khích việc giữ gìn, bảo tồn cũng như phát huy các giá trị văn hóa và truyền thống của dân tộc Việt Nam. Đây thực sự là một kênh thông tin hiệu quả góp phần vào thành công chung trong các hoạt động đối ngoại, từng bước nâng cao uy tín cũng như vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, trên thực tế, nếu như ngoại giao chính trị cũng như ngoại giao về kinh tế luôn được nhắc đến với nhiều thành tựu lớn góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước, thì ngoại giao về văn hóa là một lĩnh vực mới mẻ và chưa nhận được sự quan tâm đúng mức. Ngoại giao văn hóa vẫn là một nội dung mới cần được tiếp tục nghiên cứu để làm sáng tỏ hơn nữa chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc mở rộng quan hệ ngoại giao văn hóa, góp phần định hướng việc thực thi chính sách ngoại giao văn hóa của Đảng, nhằm làm cho ngoại giao văn hóa đủ khả năng trở thành một động lực của công cuộc phát triển, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Chính vì vậy nghiên cứu sinh lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo ngoại giao văn hóa từ năm 2006 đến năm 2016” làm đề tài luận án tiến sĩ lịch sử, ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục đích nghiên cứu Làm rõ sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam về ngoại giao văn hóa từ năm 2006 đến năm 2016; đúc kết một số kinh nghiệm có giá trị tham khảo. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được những mục đích trên, luận án có các nhiệm vụ sau: - Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án - Phân tích làm rõ các yếu tố tác động đến sự lãnh đạo của Đảng về ngoại giao văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam từ năm 2006 đến năm 2016. - Hệ thống hóa, phân tích làm rõ chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam về ngoại giao văn hóa qua hai giai đoạn 2006-2010 và 2011-2016 và nêu một số hoạt động tiêu biểu thực hiện chủ trương này trong thực tiễn. - Nhận xét và đúc kết kinh nghiệm từ quá trình Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo ngoại giao văn hóa từ năm 2006 đến năm 2016 và đúc kết một số bài học kinh nghiệm có giá trị tham khảo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu - Quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam; quá trình chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam liên quan đến ngoại giao văn hóa từ năm 2006 đến năm 2016. - Các chủ thể thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Việt Nam liên quan đến ngoại giao văn hóa từ năm 2006 đến năm 2016.