Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long hiện nay - Luận án Tiến sĩ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THANH HẢI MỐI QUAN HỆ GIỮA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VỚI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Hà Nội, 2022 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THANH HẢI MỐI QUAN HỆ GIỮA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VỚI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY Ngành: CNDVBC&CNDVLS Mã số: 9229002 NGƯỜI HƯỚNG DẪN HOA HỌC: GS. HỒ SĨ QUÝ Hà Nội, 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi; các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố ở bất kỳ nơi nào. Tác giả luận án Nguyễn Thanh Hải DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT CHỮA VIẾT TẮT CHỮ ĐẦY ĐỦ 01 ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long 02 FDI Foreign Direct Investment 03 GDP Gross domestic product 04 HDI Human Development Index 05 LHQ Liên Hiệp quốc 06 ODA Official Development Assistance 07 OECF Organization for Economic Cooperation and Development 08 VAC Vường Ao Chuồng 09 VACR Vườn Ao Chuồng Ruộng MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.

Những công trình nghiên cứu về tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. Những công trình nghiên cứu về thực trạng tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở Việt Nam và ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long. Những công trình nghiên cứu liên quan đến các giải pháp về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long hiện nay. Giá trị của các công trình khọc liên quan đến đề tài nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.

28 Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG. Tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững. Môi trường và bảo vệ môi trường. Biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường trong điều kiện hiện nay.

41 Chương 3: THỰC TRẠNG QUAN HỆ GIỮA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY. Thực trạng tăng trưởng kinh tế ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long hiện nay. Thực trạng môi trường ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long hiện nay. Thực trạng kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long.

95 Chương 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM KẾT HỢP HÀI HÒA GIỮA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VỚI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY. Giải pháp 1: Tiếp tục nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể về tăng trưởng kinh tế gắn với bảo vệ môi trường ở các tỉnh đồng bằng sông cửu long hiện nay. Giải pháp 2: Chú trọng phát triển kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ trong mối quan hệ phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long. Giải pháp 3: Phát triển nguồn lực con người đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững cáC tỉnh đồng bằng sông Cửu Long.

Giải pháp 4: Hoàn thiện cơ chế, chính sách, luật pháp nhằm tăng cường quản lý Nhà nước trong giải quyết các vấn đề thuộc mối phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long hiện nay. Giải pháp 5: Tăng cường phát triển, hợp tác quốc tế trong khắc phục tác động của biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long hiện nay. Giải pháp 6: Tích cực áp dụng công nghệ xanh, phát triển nông nghiệp công nghệ cao ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long. 134 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Tăng trưởng kinh tế là điều kiện tiên quyết để con người nâng cao mức sống và chất lượng sống, để đời sống xã hội của mỗi quốc gia phát triển và đạt được những mục tiêu chiến lược. Vấn đề là ở chỗ, tăng trưởng kinh tế ở đâu và bao giờ cũng tiềm tàng khả năng ít nhiều phá hoại môi trường. Sự tăng trưởng kinh tế nóng vội, thiếu kế hoạch bảo vệ thiên nhiên thường là nguyên nhân chính gây ra tình trạng sử dụng quá mức và lãng phí các nguồn lực và trực tiếp làm ô nhiễm môi trường. Phát triển kinh tế thiếu quy hoạch và kém tầm nhìn vĩ mô thường sẽ vượt quá khả năng tái tạo tài nguyên thiên nhiên.

Từ rất sớm, C.Ăngghen đã cảnh báo: “Chúng ta không nên quá tự hào về những thắng lợi của chúng ta đối với giới tự nhiên. Bởi vì, cứ mỗi lần ta đạt được một thắng lợi, thì mỗi lần giới tự nhiên lại trả thù chúng ta” [76, tr. Nhận định này trong thế kỷ XX đã được các nhà chính trị, giới lý luận làm sâu sắc thêm rất nhiều qua quá trình con người giải quyết các vấn đề khi các hiện tượng tự nhiên trả thù bất thường đối với những mục tiêu tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá ở một số quốc gia. Ở Việt Nam, nhờ thành quả của công cuộc Đổi mới, tăng trưởng kinh tế trong những thập niên qua đã đạt được những thành tựu to lớn.

Tuy nhiên những vấn nạn môi trường do vô tình hoặc do phá hoại cũng đã xảy ra; có những hiện tượng đã ở mức độ báo động. Rừng nguyên sinh và rừng đồng nguồn gần như phải trồng lại hoàn toàn mới. Ô nhiễm môi trường ở tất cả các dạng xảy ra ở nhiều nơi. Biển, sông, hồ cũng đã xảy ra những “tai biến môi trường” đáng ngại như hiện tượng biển Vũng Áng, sông Thị Vải, lưu vực sông khu vực Việt Trì… Ở đồng bằng sông Cửu Long, quá trình tăng trưởng và phát triển kinh tế những thập niên gần đây không tránh khỏi cũng là nguyên nhân của tình trạng ngập mặn, nước biển dâng; thu hẹp diện tích canh tác, lưu vực sông Cửu Long chịu hạn hán bất thường, cân bằng sinh thái bị xâm hại… Những hiện tượng này đã được cảnh báo phân tích kỹ trong các Báo cáo môi trường Quốc gia.

1 Nhận thức sâu sắc vấn đề, từ Đại hội IX của Đảng (năm 2001) đến Nghị quyết của Bộ Chính trị NQ13-NQ/TW năm 2022 về Chiến lược “phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến 2030, tầm nhìn 2045” đã nhất quán thực hiện chủ trương “Phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường” [71, tr. Theo đó, yêu cầu gắn việc bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế là phương thức tất yếu để tiến hành công nghiệp hóa và phát triển đất nước. Tình hình trên đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nhận thức đầy đủ và sâu sắc hơn, có cái nhìn bao quát hơn về lý luận và thực tiễn, nhằm góp phần tìm ra những giải pháp, kiến nghị cho vấn đề tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở ĐBSCL hiện nay. Đây là nhiệm vụ vừa cơ bản, lâu dài và vừa có ý nghĩa hết sức cấp bách hiện nay, đòi hỏi sự nỗ lực cao về nhận thức và hành động của toàn Đảng, toàn dân, trước hết là các ngành, các cấp quản lý vĩ mô.

Đã có nhiều công trình nghiên cứu về tăng trưởng kinh tế ở vùng ĐBSCL ở nhiều khía cạnh khác nhau. Tuy nhiên, nghiên cứu triết học một cách có hệ thống về quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở vùng ĐBSCL thì còn khá khiêm tốn và gần như chưa có công trình nào có tầm vóc và trình độ thuyết phục. Chính vì vậy, tác giả đã lựa chọn đề tài “Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu long hiện nay” làm đề tài nghiên cứu cho luận án tiến sĩ của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án - Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường, đánh giá thực trạng mối quan hệ này ở các tỉnh ĐBSCL, từ đó phát hiện những vấn đề cấp bách đang đặt ra từ thực tiễn và đề xuất một số những giải pháp nhằm góp phần giải quyết những vấn đề đó ở các tỉnh vùng ĐBSCL hiện nay.

- Nhiệm vụ nghiên cứu: 2 + Tổng quan tài liệu nghiên cứu có liên quan đến đề tài. + Hệ thống hóa những tư tưởng, quan điểm về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. + Xây dựng khái niệm về nhận thức và thực tiễn giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường. + Đánh giá thực trạng quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở ĐBSCL hiện nay.

+ Đề xuất một số giải pháp nhằm kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường ở các tỉnh ĐBSCL hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án - Đối tượng nghiên cứu: Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh ĐBSCL hiện nay (Nhận thức và thực tiễn giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh ĐBSCL hiện nay). - Phạm vi nghiên cứu: Không gian: ĐBSCL. Thời gian: Từ năm 1986 đến nay, chủ yếu là từ năm 2012 đến 2022.

Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án - Cơ sở lý luận của luận án là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về con người, xã hội và môi trường. - Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: logic - lịch sử; quy nạp - diễn dịch; tổng hợp - phân tích; so sánh; thống kê,… để giải quyết những nhiệm vụ đặt ra. Với phương pháp so sánh, luận án đối chiếu các dữ liệu, các luận điểm, các tác động nhân quả về tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường tại các vùng miền trên cả nước, kinh nghiệm của các quốc gia phát triển,… nhằm khái quát, đánh giá về sự vận động khách quan của đối tượng nghiên cứu.