Luận án tiến sĩ bảo vệ môi trường trong khai thác than ở quảng ninh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ________________________________________ NGUYỄN THỊ HUỆ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG TRONG KHAI THÁC THAN Ở QUẢNG NINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ HÀ NỘI - 2017 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ________________________________________ NGUYỄN THỊ HUỆ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG TRONG KHAI THÁC THAN Ở QUẢNG NINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ Mã số: 62 31 01 01 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS. CHU VĂN CẤP HÀ NỘI - 2017 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi trên cơ sở sưu tầm, đọc và phân tích các tài liệu. Tất cả các tài liệu tham khảo, các tư liệu, số liệu thống kê sử dụng trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Huệ TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 5 1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài 5 1. Các nghiên cứu về vấn đề môi trường và khai thác than 5 1. Rút ra những kết quả nghiên cứu và những "khoảng trống" cần tiếp tục nghiên cứu 18 1. Phương pháp nghiên cứu đề tài 19 1.

Phương pháp tiếp cận 19 1. Phương pháp nghiên cứu 21 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG TRONG KHAI THÁC THAN 28 2. Lý luận về bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản - than 28 2. Khai thác than trong điều kiện kinh tế thị trường 28 2.

Những nội dung bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản - than 40 2. Các tiêu chí đánh giá về bảo vệ môi trường trong khai thác than 47 2. Các nhân tố ảnh hưởng đến bảo vệ môi trường trong khai thác than 51 2. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về bảo vệ tài nguyên và môi trường trong khai thác khoáng sản (trong đó có than) bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 56 2.

Kinh nghiệm của một số nước 56 2. Rút ra bài học tham khảo cho Việt Nam - Quảng Ninh 63 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG MÔI TRƢỜNG VÀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG TRONG KHAI THÁC THAN Ở QUẢNG NINH 65 3. Tình hình khai thác than và vấn đề môi trường ở Quảng Ninh 65 3. Tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của tỉnh Quảng Ninh 65 3.

Tác động của khai thác than đến môi trường ở Quảng Ninh 72 3. Thực trạng bảo vệ môi trường trong khai thác than ở Quảng Ninh 92 3. Thực trạng và đánh giá thực trạng bảo vệ môi trường trong khai 92 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thác than theo một số nội dung cụ thể 3. Đánh giá khái quát thực trạng bảo vệ môi trường trong khai thác than ở Quảng Ninh 107 Chƣơng 4: MỤC TIÊU, QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG TRONG KHAI THÁC THAN Ở QUẢNG NINH TRONG THỜI GIAN ĐẾN NĂM 2020, TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2025 116 4.

Bối cảnh, mục tiêu và quan điểm định hướng bảo vệ môi trường trong khai thác than 116 4. Bối cảnh mới liên quan đến bảo vệ môi trường trong khai thác khoảng sản - Than 116 4. Mục tiêu, định hướng phát triển ngành than và quan điểm về bảo vệ môi trường trong khai thác than 121 4. Những giải pháp cơ bản nhằm bảo vệ môi trường trong khai thác than 126 4.

Tăng cường quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác than 126 4. Đổi mới công nghệ, cải tiến thiết bị khai thác than nhằm tăng năng suất lao động và bảo vệ môi trường 132 4. Xây dựng phương án bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản - than 136 4. Thực hiện các biện pháp hoàn nguyên môi trường sau khai thác than 139 4.

Nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường, đẩy mạnh công tác tuyên truyền và đề cao trách nhiệm của doanh nghiệp ngành than trong bảo vệ môi trường 142 KẾT LUẬN 148 CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 PHỤ LỤC TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BĐKH : Biến đổi khí hậu BVMT : Bảo vệ môi trường CTPHMT : Công tác phục hồi môi trường ĐTM : Đánh giá tác động môi trường EVN : Tập đoàn Điện lực Việt Nam GDP : Tổng sản phẩm quốc nội HĐKS : Hoạt động khoáng sản HĐKT : Hoạt động khai thác IUCN : Hiệp hội bảo tồn thiên nhiên Thế giới KH-CN : Khoa học - Công nghệ KTKS : Khai thác khoáng sản KTLT : Khai thác lộ thiên KT-XH : Kinh tế xã hội OECD : Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế ONMT : Ô nhiễm môi trường PTBV : Phát triển bền vững PTKT : Phát triển kinh tế PTKTX : Phát triển kinh tế xanh PTKT-XH : Phát triển kinh tế - xã hội QLNN : Quản lý nhà nước QMT TKV : Quỹ môi trường ngành than TCCP : Tiêu chuẩn cho phép TKV : Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam TNKS : Tài nguyên khoáng sản TTKT : Tăng trưởng kinh tế UBND : Ủy ban nhân dân UNEP : Chương trình môi trường Liên Hiệp Quốc USD : Đồng Đô la Mỹ XDCB : Xây dựng cơ bản WWF : Quỹ bảo tồn thiên nhiên Thế giới TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC BẢNG, HÌNH Trang Bảng 3.1: Tổng khối lượng đất đá đổ thải của các mỏ than lộ thiên theo từng khu vực và giai đoạn 76 Bảng 3.2: Thống kê nước thải ngành than 80 Bảng 3.3: Nồng độ bụi trong quá trình khai thác than tại một số khu vực 83 Bảng 3.4: Thay đổi diện tích rừng trên địa bàn tỉnh những năm qua 89 Bảng 3.5: Diện tích trồng rừng mới của tỉnh Quảng Ninh 101 Bảng 4.1: Tổng khối lượng đất đá đổ thải dự kiến của các mỏ than lộ thiên theo từng khu vực và giai đoạn 133 Hình 3.1: Vị trí địa lý 65 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong thời đại ngày nay, khai thác, sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường sống là những vấn đề quan trọng nằm trong chiến lược phát triển bền vững của toàn nhân loại, cũng như của tất cả các quốc gia, dân tộc. Vấn đề này trở nên cấp thiết khi mà các nguồn tài nguyên thiên nhiên trên toàn thế giới đang dần bị cạn kiệt, môi trường bị ô nhiễm nặng nề, dẫn đến nguy cơ khủng hoảng sinh thái và biến đổi khí hậu toàn cầu. Do đó, vấn đề khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường trong phát triển kinh tế là mối quan tâm hàng đầu của các quốc gia trên thế giới.

Ở Việt Nam, từ khi thực hiện công cuộc đổi mới cho đến nay, kinh tế xã hội phát triển nhanh góp phần đưa đất nước thoát khỏi tình trạng kém phát triển để bước vào hàng ngũ các nước đang phát triển có mức thu nhập trung bình thấp. Song, mặt trái của sự phát triển là tài nguyên thiên nhiên bị khai thác cạn kiệt, môi trường bị ô nhiễm nặng nề… để lại những hậu quả xấu đối với con người và là rào cản sự phát triển kinh tế xã hội. Vì thế Đại hội lần thứ XI của Đảng đã xác định bảo vệ môi trường trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa là yêu cầu cấp thiết đặt ra đối với hệ thống chính trị, toàn xã hội và của mọi công dân. Và phải "nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, gắn nhiệm vụ, mục tiêu bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế xã hội… đưa nội dung bảo vệ môi trường vào chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực, vùng và các chương trình dự án" [29, tr.

Vậy là, bảo vệ tài nguyên môi trường trong quá trình phát triển kinh tế xã hội là tất yếu và là một nội dung cốt lõi của chiến lược phát triển bền vững. Quảng Ninh là tỉnh nằm ở vùng Đông Bắc Tổ quốc, là tỉnh miền núi - duyên hải, hơn 80% diện tích đất đai là đồi, núi, giàu tiềm năng phát triển du lịch; tài nguyên thiên nhiên (khoáng sản) đa dạng, trong đó, than đá - Tài nguyên khoáng sản không tái tạo lớn nhất nước, chiếm 90% sản lượng than của cả nước. Theo tính toán của Tổng cục Địa chất năm 1994, trữ lượng than tự nhiên của Quảng Ninh khoảng 12 tỷ tấn, trong đó, tổng trữ lượng đã thăm dò, tìm kiếm và khai thác là 3,633 tỷ tấn. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 Trong những năm gần đây khai thác than ở Quảng Ninh tăng mạnh cả về quy mô và sản lượng đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.

Tuy vậy, khai thác than đã gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường, đặc biệt là: ô nhiễm nguồn nước, không khí và làm biến đổi địa hình, cảnh quan thiên nhiên, do quá trình đô thị hóa nhanh đã gây hậu quả về môi trường là không thể cân, đong, đo đếm và ảnh hưởng đến sức khỏe của dân cư, của cộng đồng. Sự thực, việc đánh đổi lợi ích môi trường sinh thái lấy giá trị tài nguyên khoáng sản than ở vùng Quảng Ninh hiện nay là rất lớn. Hiệu quả kinh tế - xã hội tổng hợp do khai thác than và hậu quả ô nhiễm môi trường gây ra đang là vấn đề đòi hỏi phải có giải pháp hợp lý, hài hòa lợi ích kinh tế và sự bền vững môi trường, sinh thái. Nếu không giải quyết hợp lý bài toán vừa mang ý nghĩa kinh tế, vừa mang ý nghĩa chính trị này thì hệ quả ô nhiễm môi trường do khai thác than sẽ ngày càng nghiêm trọng.

Đên lượt nó, chính sự ô nhiễm này nếu không sớm được giải quyết sẽ quay trở lại làm suy kiệt kết quả kinh tế do bán tài nguyên mà có. Khái quát về những hạn chế, yếu kém trong quá trình phát triển ở Quảng Ninh, ông Nguyễn Văn Đọc, Bí thư Tỉnh ủy nhận định: "Như vậy, kinh tế Quảng Ninh là đang phát triển nóng và phụ thuộc vào tài nguyên hữu hạn, không ổn định, hơn thế nữa còn đang phải trả giá cho việc tàn phá môi trường, hủy hoại cảnh quan và những di sản văn hóa vô giá" [31, tr.