Luận án Tiến sĩ: Đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị ở Việt Nam hiện nay

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI Nguyễn Thị Thúy Hằng ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG ĐÔ THỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG HÀ NỘI - 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI Nguyễn Thị Thúy Hằng ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG ĐÔ THỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành: Chính sách công Mã số: 9.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. ĐỖ PHÚ HẢI HÀ NỘI-2019 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv DANH MỤC CÁC BẢNG v DANH MỤC CÁC BIỂU vi MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN NGHIÊN CỨU. Tổng quan tình hình nghiên cứu.

Những nghiên cứu về chính sách bảo vệ môi trường đô thị. Những nghiên cứu về và liên quan đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị. Những nghiên cứu về cách tiếp cận, phương pháp luận và phương pháp đánh giá chính sách công, chính sách môi trường. Những vấn đề đặt ra cần nghiên cứu.

38 Kết luận Chƣơng 1. 41 CHƢƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG ĐÔ THỊ. Chính sách bảo vệ môi trƣờng đô thị. Công cụ chính sách bảo vệ môi trƣờng đô thị.

Đánh giá chính sách bảo vệ môi trƣờng đô thị. Hiệu quả đánh giá chính sách bảo vệ môi trƣờng đô thị. Mô hình lý thuyết đánh giá chính sách bảo vệ môi trƣờng đô thị. Các tham biến của mô hình đánh giá chính sách bảo vệ môi trƣờng đô thị.

Mục tiêu đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị. Cách tiếp cận đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị. Phương pháp luận đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị. Phương pháp đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị.

Chủ thể đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị. Thể chế đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị. Những nhân tố ảnh hưởng đến đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị. 73 Kết luận Chƣơng 2.

74 CHƢƠNG 3: THỰC TIỄN ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG ĐÔ THỊ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2005 - 2018. Chính sách bảo vệ môi trƣờng đô thị ở Việt Nam. Thực tiễn mô hình đánh giá chính sách bảo vệ môi trƣờng đô thị ở Việt Nam. Mục tiêu của đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị giai đoạn 2005-2018.

Cách tiếp cận đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị giai đoạn 2005-2018. Phương pháp luận đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị giai đoạn 2005- 2018. Phương pháp đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị giai đoạn 2005-2018. Chủ thể đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị từ giai đoạn 2005-2018.

Thể chế đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị giai đoạn 2005-2018. Những nhân tố ảnh hưởng đến đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị giai đoạn 2005-2018. Hiệu quả đánh giá chính sách bảo vệ môi trƣờng đô thị ở Việt Nam giai đoạn 2005- 2018. Đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị giai đoạn 2005-2018.

Hạn chế trong đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị ở Việt Nam hiện nay. 100 Kết luận Chƣơng 3. 123 CHƢƠNG 4: MÔ HÌNH VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG ĐÔ THỊ Ở VIỆT NAM. Mô hình đánh giá chính sách bảo vệ môi trƣờng đô thị cho Việt Nam.

Mục tiêu đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị Việt Nam. Cách tiếp cận đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị Việt Nam. Phương pháp luận đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị Việt Nam. Phương pháp đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị Việt Nam.

Chủ thể đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị Việt Nam. Thể chế đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị Việt Nam. Đảm bảo điều kiện cho đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị Việt Nam. Giải pháp hoàn thiện đánh giá chính sách bảo vệ môi trƣờng đô thị ở Việt Nam.

145 Kết luận Chƣơng 4. 152 CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ. 153 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 154 Tài liệu tham khảo tiếng Việt.

154 Tài liệu tham khảo tiếng Anh. 172 Phụ lục 1: Câu hỏi dẫn phỏng vấn sâu. 172 Phụ lục 2: Phiếu điều tra khảo sát về tình hình đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị. 174 Phụ lục 3: Kết quả xử lý phiếu điều tra (bản tóm tắt).

180 Phụ lục 4: Sự cần thiết tham gia đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị của các chủ thể để đạt các mục tiêu cụ thể trong đánh giá chính sách. 184 Phụ lục 5: Phân tích hồi quy mô hình hiệu quả đánh giá chính sách. 186 Phụ lục 6: Một số ảnh đại diện điều tra phiếu, phỏng vấn sâu trong quá trình thực hiện đề tài. 191 ii LỜI CAM ĐOAN Luận án tiến sĩ “Đánh giá chính sách bảo vệ môi trường đô thị ở Việt Nam hiện nay” này là kết quả của sự nỗ lực cố gắng, nghiêm túc tìm tòi, sáng tạo của riêng bản thân tôi cùng với sự hƣớng dẫn tận tình của ngƣời hƣớng dẫn khoa học PGS.

Tôi xin cam đoan, kết quả nghiên cứu của luận án hoàn toàn là các kết quả cuộc điều tra xã hội học và khảo sát, phân tích, tổng hợp thông tin mà tôi đã thực hiện. Trong công trình nghiên cứu này không hề có bất kỳ sự sao chép nào mà không có trích dẫn nguồn, tác giả. Tôi xin cam đoan những lời trên đây là hoàn toàn đúng sự thật và tôi xin chịu toàn bộ trách nhiệm về lời cam đoan của mình. Hà Nội, ngày….

Tác giả luận án iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT ASEAN: Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á BĐKH: Biến đổi khí hậu BTNMT: Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng BVMT: Bảo vệ môi trƣờng BVMTĐT: Bảo vệ môi trƣờng đô thị BXD: Bộ Xây dựng CQK: Chiến lƣợc, quy hoạch và kế hoạch phát triển ĐMC: Đánh giá môi trƣờng chiến lƣợc ĐTM: Đánh giá tác động môi trƣờng HĐND: Hội đồng nhân dân JICA: Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản OECD: Tổ chức hợp tác kinh tế và phát triển TTHC: Thủ tục hành chính TNMT Tài nguyên và Môi trƣờng UBND: Ủy ban nhân dân WB: Ngân hàng Thế giới iv DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1 : Số phiếu điều tra thu thập tại mỗi đô thị.13 Bảng 2: Sự tham gia học hỏi trong quá trình đánh giá chính sách .61 Bảng 3: Năng lực của cơ quan hành chính ảnh hƣởng đến “học hỏi” trong chính sách công .61 Bảng 4: Các phƣơng pháp đánh giá chính sách công .68 Bảng 5: Nguồn nhân lực trong quản lý môi trƣờng tại thành phố Đà Nẵng, giai đoạn 2011 - 2017 .102 Bảng 6: Số liệu tổng hợp về chi sự nghiệp bảo vệ môi trƣờng tại thành phố Hà Nội giai đoạn 2005-2014 .105 Bảng 7: Phân bổ kinh phí sự nghiệp môi trƣờng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, giai đoạn 2011 - 2014 (triệu đồng). Tổng hợp các trị số trong phân tích hồi qui tuyến tính đơn .120 v DANH MỤC CÁC BIỂU Biểu 1: Mục đích của đánh giá chính sách bảo vệ môi trƣờng đô thị 81 Biểu 2: Cách tiếp cận trong thực hiện đánh giá chính sách BVMT đô thị từ 84 2005 đến nay Biểu 3: Phƣơng pháp đánh giá chính sách bảo vệ môi trƣờng đô thị từ 2005 87 đến nay Biểu 4: Chủ thể tham gia đánh giá chính sách bảo vệ môi trƣờng đô thị từ 2005 89 đến nay Biểu 5: Thể chế đánh giá chính sách bảo vệ môi trƣờng đô thị từ 2005 đến nay 93 Biểu 6: Các nhân tố ảnh hƣởng đến đánh giá chính sách bảo vệ môi trƣờng đô 94 thị từ 2005 đến nay Biểu 7: Nội dung chính trong đánh giá chính sách bảo vệ môi trƣờng đô thị 98 giai đoạn 2005 -2018 Biểu 8: Đánh giá kết quả thực hiện mục tiêu chính sách bảo vệ môi trƣờng đô 99 thị trong thời gian qua Biểu 9: Đánh giá tác động của việc đánh giá chính sách bảo vệ môi trƣờng đô 99 thị vi MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sau gần 40 năm đổi mới, quá trình đô thị hóa gắn liền với công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc đã có bƣớc phát triển nhanh cả về số lƣợng và chất lƣợng. Tỷ lệ đô thị hóa tăng từ khoảng 19,6% với 629 đô thị vào năm 1999 lên khoảng 37,5% với 813 đô thị năm 2017, trong đó có: 02 đô thị loại đặc biệt, 19 đô thị loại I, 23 đô thị loại II, 45 đô thị loại III, 84 đô thị loại IV, 640 đô thị loại V [29].

Đô thị hóa nhanh trong thời gian qua đã mang lại những kết quả tích cực đối với phát triển kinh tế đất nƣớc. Những năm gần đây tỷ lệ tăng trƣởng kinh tế trung bình hằng năm tại các khu vực đô thị luôn đạt 12% đến 15%, gấp 1,5 đến 2 lần tỷ lệ tăng trƣởng bình quân kinh tế cả nƣớc. Đặc biệt là tốc độ tăng trƣởng cao tại hai trung tâm đô thị lớn nhất là Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh [104]. Tuy nhiên, đô thị hóa nhanh đã tạo ra sức ép đối với cơ sở hạ tầng nhƣ hệ thống giao thông, hệ thống cấp thoát nƣớc, nhà ở, năng lƣợng cùng với sự gia tăng xả thải (khí thải, nƣớc thải, rác thải), giảm diện tích cây xanh, diện tích mặt nƣớc, tăng mật độ giao thông và ô nhiễm môi trƣờng.

Nhằm đáp ứng với những tác động môi trƣờng không mong muốn của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa của đất nƣớc, công tác bảo vệ môi trƣờng đã đƣợc Đảng và Nhà nƣớc quan tâm chỉ đạo, rất nhiều quyết định thể hiện rõ chủ trƣơng, đƣờng lối, quan điểm và hành động về bảo vệ môi trƣờng và tài nguyên, và phát triển bền vững đã đƣợc hoạch định, xây dựng, ban hành và triển khai thực hiện trong thực tiễn. Chính sách bảo vệ môi trƣờng bao gồm bảo vệ môi trƣờng đô thị đƣợc củng cố mạnh mẽ từ sau Nghị quyết số 41-NQ/TW ngày 15/11/2004 về bảo vệ môi trƣờng trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc.