Luận án Tiến sĩ Triết học: Chuyển đổi mô hình dạy học từ truyền thụ sang kiến tạo

ĐẠI HOC QUOC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Tran Minh Hiéu LUAN AN TIEN SI TRIET HOC Hà Nội - 2022 ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Tran Minh Hiéu Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS Mã số: 62 22 03 02 LUẬN AN TIEN SĨ TRIẾT HOC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. Tô Duy Hợp Hà Nội - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Các kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bô trên bat cứ công trình nào khác.

Tác giả Tran Minh Hiêu LỜI CẢM ƠN Luận án “Sự chuyên đôi mô hình dạy học từ truyền thụ sang kiến tạo” cuối cùng đã hoàn thành! Em xin bay tỏ lòng biết ơn chân thành nhất tới tập thé các thầy cô giáo Khoa Triết học — Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Hà Nội đã chỉ dạy tri thức, khích lệ tinh thần em để đi tới ngày hôm nay. Em cũng xin tri ân sâu sắc đến thay giáo hướng dẫn khoa học — GS. TS Tô Duy Hợp — người thầy nhiệt huyết, tận tâm trong khoa học, kiên cường chiến thắng sé phan dé đồng hành với học trò. Xin biết ơn những cơ duyên, may mắn từ các thầy cô, anh chị em đồng nghiệp đã đóng góp, trao đồi, chia sẻ với em nhiều ý kiến, tài liệu quý giá để em tháo gỡ những bế tắc trong quá trình nghiên cứu.

Cuối cùng, con xin cảm ơn đại gia đình đã luôn bên con, hy sinh rất nhiều cho con dé đi tới thành quả hôm nay! MỤC LỤC Lời cam đoan 1095992. TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN DEN DE TÀI LUẬN ÁN. Những công trình nghiên cứu liên quan đến lý luận chuyên đổi mô hình dạy học từ truyền thụ sang kiẾn C00 ceeeeeesecscsececcsesececsesesceesestsscsteteeeees 12 1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến “Day học truyền thu” và “Dạy hoc kiẾN tO” ceccccccccsesesesesvsvsvssesesesessscstsvsvsvssasscsestsvsvaveees 12 1.2 Những công trình nghiên cứu liên quan đến các yếu tố tác động đến sự chuyển đổi mô hình day học tw truyền thụ sang kiến tạo.3 Những công trình nghiên cứu liên quan đến các thành tổ cơ bản của mô hình dạy học trong tiến trình chuyển đổi từ truyén thụ sang kiến 1.

Những công trình nghiên cứu liên quan đến thực tiễn chuyên đổi mô hình day học từ truyền thụ sang kiến tạo trong bối cảnh hiện nay. Những công trình nghiên cứu liên quan đến quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả chuyền đối mô hình day học từ truyền thụ sang kiến tạo34 1. Một sô giá trị của các công trình được tông quan và những vân đê luận án cần tiếp tục nghiÊNn CỨU.-- --- << 1123 SH ng kg ngư, 36 1. Một số giá trị của các công trình được tổng quan.

Những vấn dé luận án cần tiếp tục nghiên cứu. CƠ SỞ LÝ LUẬN CUA SỰ CHUYEN DOI MÔ HÌNH DAY HỌC TỪ TRUYEN THU SANG KIEN TẠO. “Mô hình day học truyền thụ” và “Mô hình dạy học kiến tạo”. “Mô hình dạy học”, “Giáo dục”, “Dạy học”, “Đảo tạo ”.2 “Mô hình dạy học truyền ¡777M 41 2.3 “Mô hình dạy học ¡72177.4 Một số nhận xét về “Mô hình dạy học truyền thụ” và “Mô hình dạy học kiến tạo” và sự chuyển đổi day học theo hướng từ truyền thụ SANG Ki€N 8.2 Một số yếu tố quy định tính tat yếu của sự chuyển đổi mô hình dạy học từ truyền thụ sang 0-5 ccceeeeccee eee eeccceuueeeeeceuaeeeeeceeaaeeass 54 2.1 Tinh quy định của phương thức sản xuất đối với sự chuyển đổi mô hình dạy học từ truyền thụ sang kiẾn tạO.2 Tính quy định của vấn đề bản chất người và sự phát triển con người toàn điện đối với sự chuyển đổi mô hình dạy học từ truyền thụ SANG Ki€N (GO 5N Nha.3 Một số nội dung của sự chuyển đổi mô hình dạy học từ truyền thụ sang KiẾN {ạ.

SG ST TT T1 EE TH 1111111111111 T1 1111111111111 Txgrxrrrrkc 82 Tiểu kết chương 2.----- 2 2 s+SE+EE£EE£2EE2E12E1221571717117112111111 210, 88 Chương 3. THỰC TIEN CHUYEN DOI MÔ HÌNH DAY HỌC TỪ TRUYEN THU SANG KIEN TẠO TRONG BOI CANH HIEN NAY 88 3. Thuc tién chuyén đổi mục đích dạy học theo hướng từ truyền thụ sang IUờNNNNNN. Thực tiễn chuyền đổi nội dung dạy học theo hướng từ truyền thụ sang kiến tạO.

Thực tiễn chuyển đổi phương pháp dạy học theo hướng từ truyền thụ SAN Ki€N 0 -1. Thực tiễn chuyển đổi người dạy theo hướng từ truyền thụ sang SN NA". Thực tiễn chuyển đổi người học theo hướng từ truyền thụ sang 1". Thực tiễn chuyển đổi môi trường dạy học theo hướng từ truyền thụ sang 3.7 Một số nhận xét về thực tiễn chuyên đôi mô hình dạy học từ truyền thụ sang kiến tạo trong bối cảnh hiện nay.1 Một số ưu điểm của thực tiễn chuyển đổi mô hình dạy học từ truyền thụ sang kiẾn fqO.2 Một số ton tại của thực tiễn chuyển đổi mô hình day học từ truyễn thụ sang kiẾn tẠO.---ccc S52 SE E111 reo 119 Tiểu kết chương 3.ccccecceccsscssesssssessessessessssecssesecssessessessssecsusssessesseeseeaes 125 Chương 4.

XU HƯỚNG VAN ĐỘNG VA MOT SO KHUYÉN NGHỊ NHẰM NANG CAO HIỆU QUA CHUYEN DOI MÔ HÌNH DẠY HỌC TỪ TRUYEN THU SANG KIÊN TẠO.1 Xu hướng vận động của sự chuyên đôi mô hình dạy học từ truyền thụ sang kiẾn tạO.1 Tinh quy định cua xu hướng san xuất hiện đại đối với sự chuyển đổi và những yêu l11Ề.2 Một số nội dung cua mô hình dạy hoc theo hướng kiến tạo trong LUTON NAL .2 Một số khuyên nghị nhằm nâng cao hiệu quả sự chuyển đổi mô hình dạy học từ truyền thụ sang kiẾn tạO.1 Thực hiện nguyên tắc bình dang về cơ hội giáo duc trong qua trình chuyển đổi. dạy hoc theo hướng kiến tạo .2 Thực hiện nguyên tắc lý thuyết gắn lién với thực hành trong quá trình chuyển đổi dạy học theo hướng kiẾn lạO .3 Đa dạng hóa các chương trình đào tạo trong quá trình chuyển đổi dạy học theo hướng 728. Chú trọng công tác đào tạo người dạy trong quả trình chuyển đổi day học theo hướng kiẾn tqAO.--- 2-52 e+cec‡E+EzEerterkererres 144 Tiểu kết chương 4.---- 2 2 ©<+SE+EE£EE£2EE2EE2E1EE17171171121111 11111. cxeE 147 KET LUẬN.

149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIÁ LIÊN QUAN DEN LUẬN ÁN. - 65c SE E1 211111101111211 111111 re, 152 TÀI LIEU THAM KHẢO.-:--5ccccccxvttttktrrtrrrrrrrrtrrrrrrrrree 154 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong bối cảnh toàn cầu hóa và nền kinh tế tri thức, đổi mới giáo dục, đặc biệt, sự chuyên đổi mô hình day học từ truyền thụ sang kiến tạo, phát huy năng lực người hoc đã trở thành một xu thế phổ biến. Giáo dục nói chung, giáo dục đại học nói riêng với chức năng đảo tạo nguồn nhân lực chất lượng cao có khả năng làm việc toàn cầu, phải đối mặt với các thách thức đổi mới dé hội nhập.

Đó phải là sự đổi mới căn bản và có hệ thống, từ cách tiếp cận đến mục tiêu và phương thức đảo tạo, từ nội dung, phương pháp đến cách đánh giá/ kiểm định chất lượng đào tạo. Trong đó, cốt lõi là sự thay đổi cách tiếp cận dạy học từ tập trung chủ yếu vào trang bi/ truyền thụ cho người học hệ thống kiến thức khoa học, hàn lâm sang phát triển năng lực của họ, hướng tới kết quả đầu ra - thé hiện bằng hệ thống các năng lực cần đạt. Với tiếp cận mới nay, cả cách day và cách học đều phải thay đổi, dé người học có thé chủ động bồ sung, làm mới tri thức của mình cùng với kỹ năng vận dụng hiệu quả tri thức đó vào các hoạt động chuyên môn nhằm đáp ứng và cải thiện thực tiễn. Điều này chỉ được hiện thực hóa khi quá trình giáo dục, dạy học phải làm sao để “Người học xây dựng/ kiến tạo kiến thức và nhân cách của bản thân dựa trên kinh nghiệm đã có” (Steffe & Gale, 1995; Fosnot, 1996).

Và như vậy, có thé hiểu “Kiến tạo là một tiếp cận “dạy” dựa trên nghiên cứu về việc “học” với niềm tin rằng: Tri thức được kiến tạo nên bởi mỗi cá nhân người học sẽ trở nên vững chắc hơn rất nhiều so với việc nó được nhận từ người khác” (Theo Mebrien và Brandt, 1997). Trước xu thé khách quan này, đã có nhiều cách thức chuyền đổi day học khác nhau, tựu trung ở hai hướng: phổ quát và đặc thù. Theo hướng phổ quát, toàn cầu hóa giáo dục là mô hình tập trung vào việc thống nhất các chính sách giáo dục quốc gia bằng việc gia tăng dung lượng tri thức khoa học, kỹ thuật, công nghệ vào trong hệ thống giảng dạy (Các nước thuộc khối OECD). Mô hình này, một mặt, khiến cho các hệ thống giáo dục trên thế giới bắt đầu có chung những giá trị cốt lõi, nhưng mặt khác, nó gây nên những hoài nghỉ về chất lượng giáo dục, thậm chí bị đánh giá là “không giúp phát huy trí thông minh và óc sáng tạo” [45, tr.

Theo hướng đặc thù, một số quốc gia (Nhật Bản, Phần Lan) lựa chọn tập trung vào khả năng linh hoạt, chấp nhận rủi ro, tính sáng tạo và cách giải quyết van dé thông qua các phương pháp giảng day hiện đại kết hợp với mạng lưới cộng đồng và công nghệ thông minh. Hạn chế của mô hình theo hướng đặc thủ là nó bị giới hạn bởi sự khác biệt về điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa như: tính đồng chủng, phân hóa xã hội nho., khó trở thành mô thức chung cho đa số. Tại Việt Nam, nhận thức rõ xu thế đổi mới giáo dục trong bối cảnh toàn cầu hóa và nền kinh tế tri thức, Đảng Cộng sản Việt Nam đã ban hành Nghị quyết 29/NQ TW (4/11/2013) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, trong đó khăng định “Chuyên mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” [84].

Tuy nhiên gần 10 năm qua, thực trạng giáo dục Việt Nam nói chung, đặc biệt giáo dục đại học Việt Nam nói riêng vẫn còn nhiều bất cập. Ngân sách đầu tư cho giáo dục đại học còn thấp so với khu vực Đông Nam A (chiếm 6,1% tổng mức đầu tư của Chính phủ cho giáo dục). Trình độ tiếng Anh của sinh viên không đạt yêu cầu, dù được trang bị từ cấp tiêu học tới đại học. Điều này một mặt gây lãng phí cho gia đình, xã hội, bản thân người học, mặt khác là nguyên nhân khiến sinh viên khó xin việc làm sau khi tốt nghiệp.

Nhiều sinh viên thiếu định hướng nghé nghiệp khi chon ngành học.