Xây dựng ngưỡng thông số sinh lý mủ cao su Hevea brasiliensis - Luận án TS Đỗ Kim Thành

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP. HỒ CHÍ MINH ******************** ĐỖ KIM THÀNH XÂY DỰNG NGƯỠNG THÔNG SỐ SINH LÝ MỦ TRÊN MỘT SỐ DÒNG VÔ TÍNH CAO SU (Hevea brasiliensis Muell.) LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH NÔNG NGHIỆP TP HCM - 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP. HỒ CHÍ MINH ******************** ĐỖ KIM THÀNH XÂY DỰNG NGƯỠNG THÔNG SỐ SINH LÝ MỦ TRÊN MỘT SỐ DÒNG VÔ TÍNH CAO SU (Hevea brasiliensis Muell.) Chuyên ngành : Khoa học Cây trồng Mã số : 9.10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH NÔNG NGHIỆP Người hướng dẫn khoa học: 1. Bùi Minh Trí 2.

Trần Thị Thuý Hoa TP. HCM - 2018 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học mà tôi đã tiến hành và tổ chức thực hiện. Các số liệu trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào khác. Nếu không đúng như trên tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về đề tài của mình.

Nghiên cứu sinh Đỗ Kim Thành ii LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn 1. Trường Đại học Nông Lâm Tp. Hồ Chí Minh: - Ban giám hiệu - Phòng Đào tạo Sau đại học - Khoa Nông học - Quý Thầy Cô trong Hội đồng Hướng dẫn Nghiên cứu sinh: TS. Bùi Minh Trí, TS.

Trần Thị Thuý Hoa, TS. Võ Thái Dân, PGS. Lê Quang Hưng, TS. Phạm Thị Minh Tâm.

Viện Nghiên cứu Cao su Việt Nam: - Ông Phan Thành Dũng, Viện trưởng - Bộ môn Sinh lý Khai thác: ThS. Nguyễn Năng, ThS. Kim Thị Thuý, ThS. Nguyễn Quốc Cường, ThS.

Phạm thị Ngọc Giàu và ThS. Nguyễn Thị Hoàng Vân. đã hướng dẫn, giúp đỡ, động viên và đóng góp nhiều ý kiến quý báu cho tôi trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu sinh và hoàn thành luận án. Trân trọng cảm ơn, Nghiên cứu sinh Đỗ Kim Thành iii TÓM TẮT Đề tài “Xây dựng ngưỡng thông số sinh lý mủ trên một số dòng vô tính cao su Hevea brasiliensis Muell.

Một số kết quả nghiên cứu giai đoạn 1997 - 2004 chưa được công bố cũng đã được sử dụng và trình bày trong luận án. Các nội dung nghiên cứu được triển khai tại Bộ môn Sinh lý Khai thác và Trạm thực nghiệm cao su Lai Khê thuộc Viện Nghiên cứu Cao su Việt Nam tại xã Lai Hưng, huyện Bàu Bàng, tỉnh Bình Dương. Mục tiêu chủ yếu của đề tài là xây dựng được ngưỡng giá trị tham khảo bốn thông số sinh lý mủ làm cơ sở khoa học cho việc ứng dụng trong việc tuyển chọn giống mới và khảo sát KMC trong ngành sản xuất cao su. Mục tiêu cụ thể là (i) đề xuất bổ sung các chỉ tiêu mới là các thông số sinh lý mủ trong tuyển non giống cao su; (ii) xác định được mối liên hệ giữa KMC và các thông số sinh lý mủ; (iii) xây dựng được ngưỡng giá trị các thông số sinh lý mủ của các dvt mới, phổ biến trên sản xuất và (iv) phân tích tương quan giữa năng suất và bốn thông số sinh lý mủ.

Đề tài bao gồm ba nội dung nghiên cứu chính. Nội dung 1 là nghiên cứu ứng dụng các thông số sinh lý mủ trong tuyển chọn giống cao su. Năng suất và các thông số sinh lý mủ được quan trắc ở giai đoạn cây non 39 tháng tuổi và ở giai đoạn cây trưởng thành 84 tháng tuổi. Nội dung 2 là điều tra khảo sát KMC trên ba vườn thí nghiệm giống với các công việc bao gồm khảo sát hình thái cây KMC; tỷ lệ KMC toàn phần của các dvt qua các năm cạo; phân tích các thông số sinh lý mủ theo từng nhóm cấp độ KMC và thực hiện xét nghiệm sàng lọc để tìm hiểu diễn biến thông số sinh lý mủ từ lúc cây bình thường đến khi cây KMC.

Nội dung 3 là xây dựng ngưỡng giá trị tham khảo bốn thông số sinh lý mủ trên bốn dvt mới do Việt Nam lai tạo hiện đang được trồng rộng rãi trên sản xuất. Dựa trên kết quả đã quan trắc, thực hiện phân tích tương quan giữa năng suất và các thông số sinh lý mủ cũng như giữa các thông số sinh lý mủ. iv Kết quả cho thấy có năm dvt triển vọng gồm LH95/147, LH95/90, LH95/376, LH96/89 và LH93/349 thể hiện sự vượt trội về năng suất và các thông số sinh lý mủ so với đối chứng và các dvt hiện nay. Kết quả cho thấy có sự tương quan từ mức độ khá đến chặt có ý nghĩa thống kê của năng suất và các thông số sinh lý mủ ở giai đoạn cây non 39 tháng tuổi và cây trưởng thành 84 tháng tuổi.

Kết quả này đã khẳng định có thể bổ sung bốn thông số sinh lý mủ là chỉ tiêu mới trong thí nghiệm tuyển non giống cao su để gạn lọc và tuyển chọn các giống mới có năng suất cao và đặc tính sinh lý tốt. Kết quả phân tích đa biến bằng phương pháp phân tích thành phần chính đã chứng tỏ bốn thông số sinh lý mủ có thể góp phần giải thích từ 60% đến 70% kết quả. Phương pháp phân tích thành phần chính là công cụ hữu ích để giải thích kết quả tuyển chọn giống dựa trên nhiều chỉ tiêu. Đã thực hiện quan sát và mô tả biểu hiện hình thái cây KMC qua các cấp độ khô.

Số liệu quan trắc hàng năm cho thấy tỷ lệ KMC tiến triển theo số năm cạo, thời gian khai thác càng lâu thì tỷ lệ KMC càng tăng. Kết quả phân tích các thông số sinh lý mủ trên sáu dvt phổ biến và bốn dvt mới cũng như kết quả thu được qua xét nghiệm sàng lọc đều cho thấy hàm lượng Pi và Thiol có vai trò quan trọng như là chỉ báo về tình trạng KMC khi giá trị phân tích hai thông số này ở mức thấp. Giá trị phân tích của hàm lượng Pi ở mức <10 mM là dấu hiệu cảnh báo KMC cho hai dvt PB 235 và RRIV 3. Giá trị phân tích của hàm lượng Thiols ở mức <0,3 mM là dấu hiệu cảnh báo KMC cho dvt PB 235; và hàm lượng Thiols <0,4 mM là dấu hiệu cảnh báo cho dvt RRIV 3.

Phát hiện mới này cần được củng cố bằng các nghiên cứu bổ sung để có số liệu phân tích thống kê có độ tin cậy hơn. Phân tích mối tương quan giữa năng suất và bốn thông số sinh lý mủ cũng như giữa các thông số với nhau kết hợp với kết quả phân tích hồi quy tuyến tính đa biến đã góp phần khẳng định vai trò, ý nghĩa của các thông số sinh lý liên quan đến năng suất. Đề tài đã xây dựng ngưỡng giá trị tham khảo của bốn thông số sinh lý mủ trên bốn dòng vô tính mới. Ngưỡng giá trị tham khảo là cơ sở bình luận kết quả phân tích và đánh giá tình trạng sinh lý của hệ thống tạo mủ.

v SUMMARY A study on “Establishment reference values of latex physiological parameters for rubber clones Hevea brasiliensis Muell.” was conducted from 2007 to 2016. Other unpublished data which was observed in 1997 - 2004 was presented in this dissertation. This study was implemented at Latex Physiology - Exploitation Division and Lai Khe Experimental Station, Rubber Research Institute of Vietnam located at Lai Hung village, Bau Bang district, Binh Duong province. The main objective was to establish the reference values of latex physiological parameters as scientific background for clonal selection and investigating tapping panel dryness (TPD).

The concrete objectives were (i) to recommend new parameter in rubber clonal selection at the young stage; (ii) to determine the relationship of TPD and latex physiological parameters; (iii) to establish reference values of latex physiological parameters for new rubber clones which were planted on large scale; and (iv) to analyze the relationship between rubber yield and four latex physiological parameters. This study comprised of three main research topics. The first topic was the adoption of latex physiological parameters in clonal selection. There were four latex physiological i.

Sucrose, inorganic phosphorus, Thiols contents and total solid content (TSC). These parameters and rubber yield were observed at the immature stage of 39 month old and at the mature stage of 84 month old of rubber tree. The second topic was the investigation of TPD on three clonal selection trials including description of the appearances of this phenomenon; rate of total dry tree over tapping years; determination of latex physiological parameters of rubber tree in relevant to each level of TPD and commencement a screening test to understand the evolution of TPD symptom from normal tree to dry tree. The third topic was the establishment of reference values of four latex physiological parameters for four new rubber clones which were recommended on large scale.

Based on the recorded data, the analysis of the correlation between rubber yield and latex physiological were done. vi The results showed that there were five new bred clone i. LH95/147, LH95/90, LH95/376, LH96/89 và LH93/349 which revealed their elite character of rubber yield and latex physiological parameters in comparison to control and current clones. There were highly statistical significant correlation between rubber yield and latex physiological parameters of tree at the age of 39 month old and tree at the age of 84 month old.

This result confirmed to recommend latex physiological parameters as a new criteria for clonal selection at the young stage. The principal component analysis was a useful tool to interpret the data set of multi-parameters. It proved that rubber yield and four latex physiological parameters contributed 60% to 70% to explain the results. Description of the appearances of different level TPD was presented in details.

The annual recording number of total dry tree showed that rate of TPD increased by tapping years, the longer the tapping tree was the higher the TPD. The analytical results of latex physiological parameters recorded on six popular clones and four new clones as well as the result of screening test showed that inorganic phosphorus and Thiols content played important role as an indicator for the onset of TPD when their values were at low level. The analytical value of Pi at the level < 10 mM was the indicator of TPD for both PB 235 and RRIV 3. The analytical value of Thiols at the level < 0,3 mM was the indicator of TPD for PB 235 where as the level < 0,4 mM was the indicator of TPD for RRIV 3.

However, this new finding needed further study to confirm. Correlation analysis between rubber yield and four latex physiological parameters as well as among parameters in associated with multiple regression analysis led to confirm physiological role and significance of these parameters in relation to rubber yield. The reference values of latex physiological parameters for four rubber clones were established. These reference values could be used for interpretation of analytical data in assessment of physiological status of rubber tree.

vii MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN. vii DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT.xiii DANH SÁCH CÁC BẢNG. xiv DANH SÁCH CÁC HÌNH. xvi MỞ ĐẦU.

1 1 Tính cấp thiết của đề tài. 1 2 Mục tiêu nghiên cứu .1 Mục tiêu tổng quát .2 Mục tiêu cụ thể .