Giáo dục phổ thông tỉnh Lào Cai 1991-2020 - Luận án TS Lịch sử Hà Trọng Thái

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HÀ TRỌNG THÁI GIÁO DỤC PHỔ THÔNG TỈNH LÀO CAI TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2020 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Hà Nội - 2024 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HÀ TRỌNG THÁI GIÁO DỤC PHỔ THÔNG TỈNH LÀO CAI TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2020 Ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số: 92.013 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học: 1. Trần Đức Cường 2. Duy Thị Hải Hường Hà Nội - 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các tài liệu, số liệu được sử dụng trong luận án là trung thực, có nguồn gốc và được trích dẫn rõ ràng theo quy định. Những kết luận của luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác.

Tác giả Hà Trọng Thái MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu. 3 ối tượng và h m vi nghiên cứu.

3 4 Phương há luận, hương há nghiên cứu và nguồn tư liệu. 5 5 óng gó của luận án. 6 6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài. Kết cấu của luận án.

7 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Nhóm công trình nghiên cứu về giáo dục nói chung. Nhóm công trình nghiên cứu về giáo dục phổ thông.

Nhóm công trình nghiên cứu về Lào Cai có đề cậ đến giáo dục. Nhóm công trình nghiên cứu về giáo dục tỉnh Lào Cai. Những vấn đề đã được các công trình đề cập. Những vấn đề luận án nghiên cứu, giải quyết.

29 Tiểu kết Chương 1. 31 Chương 2: GIÁO DỤC PHỔ THÔNG TỈNH LÀO CAI TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2000. Những yếu tố tác động đến giáo dục phổ thông tỉnh Lào Cai.1 iều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội. Truyền thống giáo dục.

Bối cảnh lịch sử; chủ trương, chính sách của ảng và Nhà nước về phát triển giáo dục vùng dân tộc thiểu số, miền núi, giáo dục phổ thông. Chủ trương, chính sách của tỉnh Lào Cai về phát triển giáo dục phổ thông. Giáo dục phổ thông tỉnh Lào Cai trong 10 năm đầu tái lập tỉnh. 46 221 ội ngũ giáo viên.

46 222 ầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị d y học. 49 22 Trường lớp, quy mô học sinh. Chất lượng, hiệu quả giáo dục. 56 2 2 5 Trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú.

63 Tiểu kết Chương 2. 68 Chương 3: GIÁO DỤC PHỔ THÔNG TỈNH LÀO CAI TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2020. Những yếu tố mới tác động đến giáo dục phổ thông tỉnh Lào Cai. Bối cảnh lịch sử.

Chủ trương, chính sách của ảng và Nhà nước về phát triển giáo dục vùng dân tộc thiểu số, miền núi, giáo dục phổ thông. Chủ trương, chính sách của tỉnh Lào Cai về phát triển giáo dục phổ thông. Giáo dục phổ thông tỉnh Lào Cai trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI. 79 21 ội ngũ giáo viên.

ầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị d y học. 87 32 Trường lớp, quy mô học sinh. Chất lượng, hiệu quả giáo dục. 102 2 5 Trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú.

114 Tiểu kết Chương 3. 121 Chương 4: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM. Một số kinh nghiệm. Luôn quán triệt sâu sắc mọi chủ trương, chính sách của ảng và Nhà nước về giáo dục phổ thông vào thực tiễn tỉnh Lào Cai.

Chú trọng duy trì giáo dục phổ thông đ i trà gắn với phát triển giáo dục phổ thông mũi nhọn. Chú trọng xây dựng đội ngũ giáo viên phổ thông đủ về số lượng, từng bước nâng cao về chất lượng; quan tâm đời sống vật chất và tinh thần nhà giáo. Có quyết tâm cao, bền bỉ và sáng t o trong phát triển giáo dục phổ thông vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Luôn chú trọng công tác xã hội hóa giáo dục phổ thông.

160 Tiểu kết Chương 4. 164 NHỮNG CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 168 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 1 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT STT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt 1 Ban Chấ hành BCH 2 Ban chỉ đ o BC 3 Cán bộ quản lý CBQL 4 Dân tộc thiểu số DTTS 5 Giáo dục và đào t o GD& T 6 Giáo dục hổ thông GDPT 7 Học sinh giỏi Quốc gia HSGQG 8 Hội đồng nhân dân H ND 9 Khoa học kỹ thuật KHKT 10 Phổ thông dân tộc nội trú PTDTNT 11 Phổ thông dân tộc bán trú PTDTBT 12 Phổ cậ giáo dục PCGD 13 Tiểu học - chống mù chữ TH- CMC: 14 Tiểu học - đúng độ tuổi TH- T 15 Trung học cơ sở THCS 16 Trung học hổ thông THPT 17 Xóa mù chữ XMC 18 Ủy ban Nhân dân UBND 19 Vietnam Escuela Nueva VNEN 20 Xã hội hóa giáo dục XHHGD DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1: Kết quả thi học sinh giỏi cấp tỉnh, Quốc gia (tiểu học) từ năm học 1991-1992 đến năm học 1995-1996 .2: Kết quả giáo dục tiểu học từ năm học 1991-1992 đến năm học 1995-1996.3: Kết quả giáo dục tiểu học từ năm học 1996 -1997 đến năm học 2000 - 2001 .4: Kết quả giáo dục THPT từ năm học 1991 -1992 đến năm học 1995-1996 61 Biểu đồ 2.5: Kết quả giáo dục THPT từ năm học 1996 - 1997 đến năm học 2000 - 2001 .62 Biểu đồ 1: Trình độ chuyên môn của CBQL, giáo viên, nhân viên THCS năm học 2015 - 2016 .83 Biểu đồ 2: Trình độ chuyên môn của CBQL, giáo viên, nhân viên THCS năm học 2019 - 2020 .83 Biểu đồ : Trình độ chuyên môn của CBQL, giáo viên, nhân viên THPT năm học 2015-2016 .85 Biểu đồ 4: Trình độ chuyên môn của CBQL, giáo viên, nhân viên THPT năm học 2019 - 2020 .5: Thống kê đầu tư xây dựng phòng học trường THPT tỉnh Lào Cai (2005 -2010) .6: Số trường học, học sinh cấp tiểu học từ năm học 2015-2016 đến năm học 2019- 2020 .98 Biểu đồ 7: Quy mô trường và học sinh THCS từ năm học 2015-2016 đến năm học 2019-2020 .100 Biểu đồ 8: Quy mô trường và học sinh THPT từ năm học 2015 - 2016 đến năm học 2019 - 2020. Tính cấp thiết của đề tài Các quốc gia trên thế giới đều nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục, đào t o đối với phát triển kinh tế, sự phồn thịnh của đất nước.

Ở Việt Nam cũng vậy, từ thời quân chủ, các vương triều đã sớm có ý thức về vai trò của giáo dục và quan niệm rằng muốn xây dựng đất nước phải mở mang giáo dục, đào t o nhân lực, bồi dưỡng nhân tài ông các i học sỹ Thân Nhân Trung thời Lê đã viết: “Hiền tài là nguyên khí của đất nước. Nguyên khí thịnh thì thế nước m nh mà vươn cao; nguyên khí suy thì thế nước yếu mà xuống thấp. Bởi vậy các đấng thánh đế minh vương chẳng ai không lấy việc gây dựng người tài, kén chọn kẻ sĩ bồi đắp nguyên khí làm việc đầu tiên” [86, tr. Thời kỳ đổi mới, ảng Cộng sản Việt Nam đều khẳng định tầm quan trọng và chủ trương ưu tiên đầu tư cho giáo dục phát triển.

Văn kiện i hội đ i biểu toàn quốc lần thứ VII năm 1991 của ảng khẳng định: “Khoa học và giáo dục đóng vai trò then chốt trong toàn bộ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc, là một động lực đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn, l c hậu, vươn lên trình độ tiên tiến của thế giới” [36, tr.51] Năm 1996, t i i hội ảng lần thứ VIII, ảng khẳng định “ ầu tư cho giáo dục là đầu tư cho hát triển” Năm 2016, i hội ảng toàn quốc lần thứ XII tiếp tục khẳng định: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu. Phát triển giáo dục và đào t o nhằm nâng cao dân trí, đào t o nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” [40, tr. ó là những chủ trương, đường lối đúng đắn của ảng, là cơ sở để các tỉnh, thành phố tiếp tục đẩy m nh sự nghiệp GD& T đá ứng yêu cầu của sự nghiệ đổi mới toàn diện đất nước. Lào Cai là một tỉnh vùng cao biên giới phía Bắc Việt Nam, được chính thức thành lập từ năm 1907, là khu vực có vị trí đặc biệt quan trọng về kinh tế, quốc phòng, nơi hội tụ của 25 dân tộc và các nhóm người có thành phần dân tộc sinh sống như: Mông, Dao, Tày, Thái, Dáy, …Trải qua nhiều biến cố thăng trầm của lịch sử, Nhân dân các dân tộc Lào Cai luôn khát vọng vươn lên chinh hục tự nhiên, xây dựng bản làng, đánh giặc giữ nước và t o dựng được một nền văn hóa đặc sắc.

Sau khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc (năm 1954), giáo dục nói chung, GDPT tỉnh Lào Cai nói riêng được ảng, Nhà nước cũng như ảng 1 bộ, chính quyền, Sở GD& T và các ban ngành tỉnh Lào Cai quan tâm Sau khi đất nước thống nhất (năm 1975), GDPT tỉnh Lào Cai có điều kiện khôi phục và phát triển. Tuy nhiên, phải từ tháng 10-1991, tỉnh Lào Cai được tái lậ trên cơ sở tách ra từ tỉnh Hoàng Liên Sơn và thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội (1991 - 2000), (2001 - 2010), (2011 - 2020), GDPT tỉnh Lào Cai mới có sự chuyển mình m nh mẽ. Có thể nhận thấy, trong suốt 0 năm (1991 - 2020), Tỉnh ủy, UBND tỉnh Lào Cai đã luôn quan tâm, đề ra nhiều chủ trương, chính sách đúng đắn và chỉ đ o sát sao đối với GDPT. Các cấ , các ngành đã đặc biệt quan tâm và đầu tư cho hát triển GDPT, đặc biệt ngành GD& T Lào Cai đã nỗ lực, quyết tâm, khẩn trương giải quyết những mục tiêu trước mắt và thực hiện chiến lược lâu dài phát triển GDPT.

Vì thế, GDPT tỉnh Lào Cai giai đo n 1991 - 2020 phát triển toàn diện về m ng lưới, quy mô giáo dục, PCGD, giáo dục dân tộc, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, phát hiện bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu, đào t o cán bộ; đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên phổ thông có bước trưởng thành vượt bậc cùng sự nghiệp giáo dục 0 năm; cơ sở vật chất trường, lớ thay đổi căn bản, nhiều trường học khang trang, hiện đ i.