Luận án tiến sĩ: Xây dựng và hoàn thiện khung pháp luật thị trường chứng khoán Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI PHAM THỊ GIANG THU XÂY DỰNG VÀ H0ÀN THIÊN KHUNG PHÁP LUẬT THỊ TRƯỜNG CHUNG KHOAN 0 VIỆT NAM Chuyên ngành : Luật kinh tế Mã số : 5.15 THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI PHÒNG GV _ LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dân khoa học: 1. Phạm Trọng Bình HÀ NỘI - 2002 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

TÁC GIÁ LUẬN ÁN Phạm Thị Giang Thu MUC LUC Trang MO DAU Chương 1: ` NHỮNG VAN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THI TRUONG CHUNG KHOAN VÀ KHUNG PHAP LUẬT THI TRƯỜNG CHUNG KHOAN 1. Khái quát về thi trường chứng khoán 1. Quan niệm về khung pháp luật thị trường chứng khoán 24 1. Đặc điểm cơ bản của quá trình hình thành khung pháp luật thị 51 trường chứng khoán Việt Nam 1.

Vai trò của khung pháp luật thị trường chứng khoán 60 Chương 2: THUC TRẠNG KHUNG PHAP LUẬT THỊ TRƯỜNG 68 CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM BL. Về các nguyên tắc pháp lý cơ bản của khung pháp luật thị 68 trường chứng khoán Bailes Thực trạng pháp luật thị trường chứng khoán Việt Nam 81 Chương 3: ` ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHAP CƠ BẢN NHẰM HOÀN 137 THIỆN KHUNG PHÁP LUẬT THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM 3.1, Những căn cứ cho việc đề ra định hướng và giải pháp xây dựng, 137 noàn thiện khung pháp luật thị trường chứng khoán 3. Một số định hướng cơ bản của việc tiếp tục xây dựng, hoàn 144 thién khung pháp luật thị trường chứng khoán Việt Nam a3 Những giải pháp nhằm hoàn thiện khung pháp luật thị trường 157 chứng khoán Việt Nam KẾT LUẬN 192 NHỮNG CÔNG TRÌNH LIEN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BO 194 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 195 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong nền kinh tế thị trường, thị trường chứng khoán hình thành và phát triển như một tất yếu, khi nền kinh tế ấy đạt những tiêu chuẩn nhất định.

Tuy nhiên, mức độ phát triển cụ thể thị trường chứng khoán từng quốc gia lại phụ thuộc rất nhiều yếu tố, trong đó pháp luật giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Sự khác nhau về mức độ phát triển nền kinh tế - xã hội, tính hoàn thiện, tính hiệu quả của hệ thống pháp luật là một trong những nhân tố quyết định cho việc vận hành bình thường thị trường chứng khoán. Ở nước ta, từ khi chuyển đổi nền kinh tế từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý và điều tiết vĩ mô của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa đã đặt ra yêu cầu phải hình thành và phát triển từng bước thị trường chứng khoán. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam đã dé ra yêu cầu chuẩn bị các điều kiện cần thiết để từng bước xây dung thi trường chứng khoán phù hợp với điều kiện và định hướng phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Theo đó, khung pháp luật thị trường chứng khoán nước ta dân được hình thành và dang đi vào cuộc sống. Thị trường chứng khoán ở nước ta còn là vấn đề mới mẻ trong khoa học pháp lý. Vì vậy, việc nghiên cứu làm sáng tỏ bản chất, co cấu thị trường chứng khoán, trên cơ sở đó thể chế hóa kịp thời, đầy đủ những yêu cầu thị trường chứng khoán đặt ra có ý nghĩa quan trọng. Ở phương diện này, khung pháp luật và khung pháp luật thị trường chứng khoán nói riêng có vai trò đặc biệt quan trọng.

Do đó, việc nghiên cứu để tìm ra những luận cứ khoa học, những định hướng và giải pháp cho việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp luật thị trường chứng khoán Việt Nam là đòi hoi bức thiết cả về lý luận và thực tiến. Tình hình nghiên cứu đề tài Trên thế giới, thị trường chứng khoán và pháp luật về thị trường chứng khoán đã hình thành và được vận hành từ lâu. Thị trường chứng khoán gắn với kinh tế thị trường, là đối tượng được nhiều nhà khoa học pháp lý, kinh tế nghiên cứu. Chẳng hạn như các kết quả nghiên cứu pháp luật, kinh tế của các chuyên gia Công ty tài chính quốc tế, các trung tâm nghiên cứu luật thị trường chứng khoán quốc gia thuộc Ủy ban Chứng khoán Hoa Kỳ, Anh, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc.

Ở nước ta, sự ra đời của thị trường chứng khoán gắn với quá trình chuyển đổi nền kinh tế. Yêu cầu xây dựng và hoàn thiện khung pháp luật thị trường chứng khoán đang được sự quan tâm đông đảo của các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực. Ở phạm vi và mức độ khác nhau đã có khá nhiều công trình nghiên cứu trực tiếp hoặc gián tiếp đề cập đến vấn đề khung pháp luật thị trường chứng khoán như: Một số chế định liên quan đến phát hành và kinh doanh chứng khoán của TS Nguyễn Minh Mẫn; Pháp luật điều chỉnh thị trường chứng khoán ở Việt Nam của TS Vũ Đằng; Phát hành chứng khoán và những qui định điều chỉnh việc phát hành chứng khoán ra công chúng của TS Pham Trọng Bình; Tăng cường hoàn thiện khung pháp lý thị trường chứng khoán của TS Trần Cao Nguyên; Thuc trạng pháp luật về chứng khoán, thị trường chứng khoán ở Việt Nam và đôi nét hoàn thiện của TS Dinh Dũng Si; Đổi mới và hoàn thiện khung pháp luật kinh tế trong điều kiện nền kinh tế thị trường Việt Nam, Luận án Phó tiến sĩ của Nguyễn Minh Mẫn; Xây dựng và hoàn thiện khung pháp luật thị trường chứng khoán Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ của Phạm Thị Giang Thu. Ngoài ra, vấn đề khung pháp luật thị trường chứng khoán còn thu hút sự chú ý của nhiều đề tài khoa học như: Dự án Tăng cường năng lực pháp luật tại Việt Nam VIE/94/001, Dự án VIE/98/001; Những vấn dé lý luận và thực tiên pháp ly của quá trình hợp tác và hội nhập quốc tế - khu vực của Việt Nam, đề tài khoa học cấp Nhà nước của Viện Nghiên cứu Nhà nước và pháp luật; Cơ sở lý luận và thực tiễn góp phần xây dựng pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán ở Việt Nam của Viện Nghiên cứu khoa học pháp lý.

Nhìn chung, các bài viết, các công trình nghiên cứu nói trên đã dé cập đến nhiều khía cạnh và ở các mức độ khác nhau của khung pháp luật thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, một công trình nghiên cứu ở cấp tiến sĩ luật học mang tính lý luận về khung pháp luật thị trường chứng khoán và nhất là thực trạng khung pháp luật thị trường chứng khoán Việt Nam, trên cơ sở đó đưa ra những kiến nghị để xây dựng và hoàn thiện khung pháp luật thị trường chứng khoán thì cho đến nay vẫn chưa có. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận án Căn cứ vào quan điểm của Đảng và Nhà nước về xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường, thị trường chứng khoán, từ thực tiễn xây dựng pháp luật trong thời gian qua, mục đích nghiên cứu của luận án là làm sáng tỏ quan niệm về khung pháp luật thị trường chứng khoán, vai trò và đặc điểm của khung pháp luật thị trường chứng khoán để thị trường chứng khoán vận hành đồng bộ. Trên cơ sở đó tìm ra những phương hướng, giải pháp nhằm xây dựng và hoàn thiện khung pháp luật thị trường chứng khoán.

Xuất phát từ yêu cầu của đề tài là xây dựng và hoàn thiện khung pháp luật thị trường chứng khoán ở Việt Nam nên luận án đưa ra cơ cấu cơ bản của khung pháp luật thị trường chứng khoán nói chung, đánh giá với thực trạng khung pháp luật thị trường chứng khoán nước ta, tìm ra những bộ phận hoặc những nội dung còn thiếu hoặc chưa đạt yêu cầu so với tiêu chuẩn đã chọn. Những nội dung chưa có, chưa hoàn chỉnh, cần phải xây dựng mới hoặc tiếp tục xây dựng cho hoàn chỉnh thêm. Những nội dung đã đạt yêu cầu bước đầu, cần phải tiếp tục giữ vững và hoàn thiện cùng với yêu cầu thực tế. Đó chính là quá trình vừa xây dựng, vừa hoàn thiện khung pháp luật thị trường chứng khoán nước ta.

Để thực hiện mục đích nêu trên, nhiệm vụ của luận án là: - Nghiên cứu những vấn đề lý luận về thị trường chứng khoán như là đối tượng điều chỉnh của khung pháp luật thị trường chứng khoán. - Nghiên cứu, lý giải khái niệm, cơ cấu, đặc điểm khung pháp luật thị trường chứng khoán; từ đó xác định vai trò khung pháp luật thị trường chứng khoán đối với việc hình thành và phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam. - Phân tích, đánh giá thực trạng những nội dung cơ bản của khung pháp luật thị trường chứng khoán ở Việt Nam. Đây cũng chính là những thành tựu đã đạt được cũng như một số vấn dé còn tồn tại của quá trình xây dựng khung pháp luật thị trường chứng khoán nước ta trong thời gian qua.

- Đề ra những định hướng, giải pháp nhằm xây dựng và hoàn thiện khung pháp luật thị trường chứng khoán ở Việt Nam. Phạm vỉ nghiên cứu Thị trường chứng khoán rất nhạy cảm và có quan hệ mật thiết với nhiều lĩnh vực: chính trị, kinh tế, xã hội và pháp luật. Pháp luật là phương tiện quan trọng nhất đảm bảo thị trường chứng khoán vận hành bình thường và phát huy tác dụng. Tuy nhiên, luận án chỉ tập trung nghiên cứu trong khuôn khổ khung pháp luật kinh tế có ảnh hưởng trực tiếp tới thị trường chứng khoán mà không nghiên cứu toàn bộ vấn đề liên quan tới cơ chế kinh tế và cũng không nghiên cứu những yếu tố ảnh hưởng gián tiếp tới thị trường chứng khoán.

Khái niệm khung pháp luật thị trường chứng khoán được đề cập trong luận án là khái niệm tổng hợp chỉ tổng thể các nguyên tắc pháp lý cơ bản của khung pháp luật thị trường chứng khoán cùng tổng thể các qui phạm pháp luật thuộc nhiều lĩnh vực pháp luật khác nhau có quan hệ trực tiếp đến quá trình hình thành và vận động của thị trường chứng khoán. Mặc dù chứng khoán và thị trường chứng khoán có mối quan hệ không tách rời nhau, nhưng trong khuôn khổ đề tài này, luận án chỉ giới hạn nghiên cứu chứng khoán như là một loại hàng hóa của thị trường chứng khoán mà không nghiên cứu mọi vấn đề liên quan đến chứng khoán nói chung. Cụ thể là, luận án này chỉ nghiên cứu những vấn đền chính liên quan đến thị trường chứng khoán, trong đó chứng khoán là hàng hóa của thị trường chứng khoán.