Luận án tiến sĩ pháp luật về quyền gia nhập thị trường lý luận và thực tiễn ở vi

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƢ PHÁP TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYỄN NHƢ CHÍNH PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN GIA NHẬP THỊ TRƢỜNG – LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƢ PHÁP TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYỄN NHƢ CHÍNH PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN GIA NHẬP THỊ TRƢỜNG – LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Chuyên ngành: Luật Kinh tế Mã số: 9 38 01 07 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Lê Đình Vinh 2. Trần Thị Bảo Ánh HÀ NỘI - 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Số liệu sử dụng phân tích trong luận án có nguồn gốc rõ ràng.

Các kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tìm hiểu, phân tích một cách trung thực, khách quan và phù hợp với thực tiễn của Việt Nam. Các kết quả này chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Tác giả luận án Nguyễn Nhƣ Chính ii LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc đối với TS. Lê Đình Vinh – người hướng dẫn khoa học 1 và TS.

Trần Thị Bảo Ánh – người hướng dẫn khoa học 2 đã tận tình hướng dẫn tác giả hoàn thành bản luận án này. Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, các thầy, cô, anh, chị, em, bạn bè đồng nghiệp đã luôn động viên, khích lệ và đóng góp những ý kiến quý báu để tác giả có thể hoàn thành được luận án của mình. Tác giả luận án Nguyễn Nhƣ Chính iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN DN Doanh nghiệp LDN Luật Doanh nghiệp LĐT Luật Đầu tư LTM Luật Thương mại BKHĐT Bộ Kế hoạch và Đầu tư ĐKĐTKD Điều kiện đầu tư, kinh doanh GPKD Giấy phép kinh doanh GCNĐKD Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp N Chứng chỉ hành nghề CCHN Xã hội chủ nghĩa XHCN Đăng ký kinh doanh ĐKKD Ủy ban nhân dân UBND Nhà đầu tư NĐT Doanh nghiệp DN Kinh doanh KD iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN.

iii MỞ ĐẦU. 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu về quyền tự do kinh doanh - quyền kinh tế của con người.

Các công trình nghiên cứu về thủ tục đăng ký gia nhập thị trường và các rào cản liên quan. Đánh giá các công trình liên quan tới đề tài. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu. Những vấn đề mà luận án tiếp tục nghiên cứu.

Cơ sở lý thuyết và câu hỏi, giả thuyết nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu, giả thiết nghiên cứu, dự kiến kết quả nghiên cứu.20 KẾT LUẬN PHẦN TỔNG QUAN. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN GIA NHẬP THỊ TRƢỜNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN GIA NHẬP THỊ TRƢỜNG. Những vấn đề lý luận về quyền gia nhập thị trường.

Cơ sở của quyền gia nhập thị trường. Khái niệm và đặc điểm của quyền gia nhập thị trường. Vai trò của quyền gia nhập thị trường ở Việt Nam. Những vấn đề lý luận pháp luật về quyền gia nhập thị trường.

Khái niệm pháp luật về quyền gia nhập thị trường. Nội dung cơ bản của pháp luật về quyền gia nhập thị trường. Quá trình hình thành pháp luật về quyền gia nhập thị trường ở Việt Nam. Những yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật về quyền gia nhập thị trường ở Việt Nam 51 v 1.

Pháp luật về quyền gia nhập thị trường của một số quốc gia trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam. Pháp luật về quyền gia nhập thị trường của một số quốc gia trên thế giới. Một số nhận xét và kinh nghiệm cho pháp luật Việt Nam về quyền gia nhập thị trường. 64 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1.

THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN GIA NHẬP THỊ TRƢỜNG Ở VIỆT NAM. Thực trạng pháp luật Việt Nam về quyền gia nhập thị trường. Quy định về nội dung của quyền gia nhập thị trường. Quy định về điều kiện chủ thể, thủ tục đăng ký gia nhập thị trường.

Quy định về các biện pháp bảo đảm, chế tài xử lý khi có vi phạm pháp luật về quyền gia nhập thị trường. Thực tiễn thi hành pháp luật về quyền gia nhập thị trường ở Việt Nam. Thực tiễn thi hành nội dung quyền gia nhập thị trường ở Việt Nam. Thực tiễn thi hành thủ tục đăng ký gia nhập thị trường.

Thực tiễn thi hành các biện pháp bảo đảm, xử lý vi phạm pháp luật về quyền gia nhập thị trường.119 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. YÊU CẦU, ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT, NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN GIA NHẬP THỊ TRƢỜNG Ở VIỆT NAM. Yêu cầu hoàn thiện pháp luật về quyền gia nhập thị trường ở Việt Nam. Hoàn thiện pháp luật về quyền gia nhập thị trường phải đảm bảo đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước Việt Nam và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường 125 3.

Hoàn thiện pháp luật về quyền gia nhập thị trường phù hợp với điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam. Hoàn thiện pháp luật về quyền gia nhập thị trường nhằm tiết kiệm chi phí gia nhập cũng như đảm bảo hiệu lực quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp. Hoàn thiện pháp luật về quyền gia nhập thị trường nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Định hướng của việc hoàn thiện pháp luật về quyền gia nhập thị trường ở Việt Nam.

Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về quyền gia nhập thị trường ở Việt Nam. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyền gia nhập thị trường ở Việt Nam. Giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về quyền gia nhập thị trường ở Việt Nam. 144 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3.

150 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Trong bất cứ nền kinh tế hàng hóa nào cũng tồn tại nhu cầu tự do kinh doanh. Tuy nhiên, trong từng thời kỳ lịch sử cụ thể thì mức độ bảo đảm và thực hiện nhu cầu tự do kinh doanh cũng khác nhau. Điều này phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, trong đó, pháp luật giữ vai trò quan trọng, quyết định cho việc bảo đảm quyền tự do kinh doanh.

Ở Việt Nam, năm 1992 “Quyền tự do kinh doanh” mới được ghi nhận lần đầu tiên trong Hiến pháp và tiếp tục được tái khẳng định theo hướng rộng hơn trong Hiến pháp năm 2013: “Mọi người có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm”. Để có được những quy định này, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng Sản Việt Nam (11/1986) đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện, trọng tâm đổi mới là kinh tế, nhằm tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Với chủ trương đó, nền kinh tế nước ta đã có bước chuyển mình từ cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường với sự đa dạng về các thành phần kinh tế cùng các hoạt động kinh doanh, góp phần mạnh mẽ vào việc giải phóng thị trường, tăng quyền tự chủ kinh doanh của công dân. Muốn khởi sự kinh doanh, hiện thực hóa quyền tự do kinh doanh, mọi tổ chức, cá nhân đều phải thực hiện những thủ tục pháp lý để gia nhập thị trường.

Quyền gia nhập thị trường là một yếu tố của quyền tự do kinh doanh, được pháp luật thừa nhận. Sự thông thoáng của thủ tục gia nhập thị trường ở Việt Nam bắt đầu từ Luật Doanh nghiệp 1999, đã góp phần tích cực cải thiện môi trường kinh doanh Việt Nam trên trường quốc tế. Các báo cáo đánh giá của Ngân hàng thế giới, Diễn đàn kinh tế thế giới và Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế về môi trường kinh doanh, chỉ số năng lực cạnh tranh toàn cầu đã có những nhận định tích cực về Việt Nam, đặc biệt là những tích cực liên quan tới hành lang pháp lý thuận lợi cho nhà đầu tư gia nhập thị trường. Theo Báo cáo Môi trường kinh doanh 2020 (Doing Business 2020) của Ngân hàng Thế giới cho thấy, chỉ số khởi sự kinh doanh của Việt Nam xếp thứ 115 trong số 190 nền kinh tế, đứng thứ 06 ASEAN, với tổng số 8 thủ tục phải thực hiện trong 16 ngày để khởi sự kinh doanh.

Tuy nhiên, bên cạnh những chuyển mình theo hướng tích cực trên, thì quyền gia nhập thị trường vẫn còn chứa đựng nhiều hạn chế hay “rào cản” khiến cho việc hiện thực hóa “quyền tự do kinh doanh” gặp nhiều thách thức. Sự thiếu đồng bộ giữa quy 2 định thông thoáng về gia nhập thị trường tại Luật Doanh nghiệp và các luật chuyên ngành, cũng như tình trạng các điều kiện kinh doanh tồn tại dưới dạng giấy phép kinh doanh, giấy phép “con” với số lượng lớn, không cần thiết đã gây nhiều trở ngại cho các nhà đầu tư và doanh nghiệp. Từ đầu năm 2018, nghị quyết 01/NQ-CP của Chính phủ ngày 01/01/2018 về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2018, các Bộ quản lý chuyên ngành đã tiến hành rà soát các điều kiện kinh doanh với mục tiêu phải cắt giảm, đơn giản hóa ít nhất 50% điều kiện kinh doanh, thể hiện trong phương án cắt giảm. Phần lớn các phương án cắt giảm điều kiện kinh doanh đã được hiện thực hóa bằng việc ban hành mới, sửa đổi, bổ sung các nghị định về điều kiện kinh doanh, trong đó tỷ lệ cắt giảm đạt trên 50% tổng số điều kiện kinh doanh.

Tuy nhiên, những con số đó chỉ là báo cáo trên giấy, thực tế chỉ được 30%, nhiều thủ tục còn rắc rối, chồng chéo, là rào cản với các doanh nghiệp khi tham gia thị trường [97]. Ngoài ra, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và ảnh hưởng của làn sóng đầu tư mới, đã đặt ra nhiều thách thức đối với Nhà nước Việt Nam trong việc cải cách quy định pháp luật nhằm thu hút nhà đầu tư nước ngoài, cũng như bảo đảm môi trường kinh doanh an toàn, hiệu quả. Do đó, việc nghiên cứu vai trò, mối quan hệ giữa quyền gia nhập thị trường trong tổng thể pháp luật về quyền tự do kinh doanh, chỉ ra những “rào cản”, và đưa ra những giải pháp hoàn thiện, góp phần tích cực vào cải thiện môi trường kinh doanh ở Việt Nam là cần thiết.