Luận án tiến sĩ luật học: Vấn đề lý luận và thực tiễn về cưỡng chế thi hành án dân sự - Lê Anh Tuấn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ÀO TẠO BỘ T¯ PHÁP TR¯ỜNG ẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI LÊ ANH TUẦN MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN VE CUONG CHE THI HANH AN DAN SU O VIET NAM LUAN AN TIEN Si LUAT HOC HÀ NỘI - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ÀO TẠO BỘ T¯ PHÁP TR¯ỜNG ẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI LÊ ANH TUẦN MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN VE C¯ỠNG CHE THI HANH AN DAN SỰ O VIET NAM Chuyên ngành: Luật dân sự va tố tụng dân sự Mã số: 62380103 NG¯ỜI H¯ỚNG DAN KHOA HỌC: 1. ỉnh Trung Tụng 2. Trần Anh Tuấn HÀ NỘI - 2017 LOI CAM DOAN Tôi xin cam oan ây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tài liệu, số liệu tham khảo, trích dẫn trình bày trong Luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của Luận án ch°a từng °ợc ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả luận án Lê Anh Tuấn LỜI CẢM N Tác giả xin bày tỏ lòng biết ¡n sâu sắc ối với Tiến s) Dinh Trung Tung - Ng°ời h°ớng dan 1 và Phó Giáo s°, Tiến s) Tran Anh Tuấn - Ng°ời h°ớng dan 2, cùng các thay giáo, cô giáo ã chỉ bảo tận tình; xin cảm ¡n các anh, chị, bạn bè, dong nghiệp và gia ình ã ộng viên, khuyến khích, giúp do, óng góp ý kiến quý báu ể tác giả hoàn thành bản Luận án này. Lê Anh Tuấn DANH MỤC CÁC TU VIET TAT BLDS : Bộ luật Dân sự BLTTDS : Bộ luật Tố tụng dân sự CHV : Chấp hành viên HND : Hội ồng nhân dân LTHADS : Luat Thi hanh an dan sự nm 2008 °ợc ; sửa ôi, bô sung một sô iêu nm 2014 Nghị ịnh sô 62/2015/N-CP : Nghị ịnh sô 62/2015/N-CP ngày 18/7/20 15 của Chinh phu quy ịnh chi tiết va h°ớng dan thi hành một sô iêu của Luật Thi hành án dân sự QSD : Quyền sử dụng ất TAND : Tòa án nhân dân TPL : Thừa phat lại THA : Thi hành án THADS : Thi hành án dân sự UBND : Ủy ban nhân dân VKSND : Viện kiểm sát nhân dân XHCN : Xã hội chủ ngh)a MỤC LỤC Trang MỞ ẦU TONG QUAN VE VAN È NGHIÊN CỨU CHUONG 1: MOT SO VAN DE LY LUAN VE CUONG CHE THI 26 HANH AN DAN SU 1. Khái niệm, ặc iểm va ý ngh)a của c°ỡng chế thi hành án dân sự 26 1.

C¡ sở khoa học của việc xây dựng các quy ịnh pháp luật về c°ỡng 38 chế thi hành án dân sự 1. Các yếu tố ảnh h°ởng và tiêu chí ánh giá hiệu quả c°ỡng chế thi 43 hành án dân sự 1. Các nguyên tắc c°ỡng chế thi hành án dân sự 52 1. Sự hình thành và phát triển các quy ịnh về c°ỡng chế thi hành án 55 dân sự ở Việt Nam ; ; - ; 1.

Kinh nghiệm lập pháp của một sô n°ớc trên thê giới về c°ỡng chê 65 THADS và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam KET LUẬN CHUONG 1 71 Chuong 2: THUC TRANG PHAP LUAT VA THUC TIEN THUC 72 HIEN PHAP LUAT VE CUONG CHE THI HANH AN DAN SỰ Ở VIET NAM ; ; 2. Thực trang pháp luật về c°ỡng chê thi hành án dan sự 72 2. Thực tiễn thực hiện pháp luật về c°ỡng chế thi hành án dân sự 105 KET LUẬN CHUONG 2 130 Ch°¡ng 3: YÊU CAU VÀ GIẢI PHÁP NANG CAO HIEU QUA 131 C¯ỠNG CHE THI HANH ÁN DAN SỰ Ở VIỆT NAM 3. Yêu cầu nâng cao hiệu quả c°ỡng chế thi hành án dân sự ở 131 Việt Nam 3.

Các giải pháp nâng cao hiệu quả c°ỡng chế thi hành án dân sự ở 136 Việt Nam KET LUẬN CHUONG 3 164 KET LUAN CHUNG 165 DANH MUC CONG TRINH CUA TAC GIA DA CONG BO CO LIEN 166 QUAN DEN DE TAI LUAN AN DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO 168 PHY LUC 172 | MỞ ẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu ề tài THADS có vai trò quan trọng trong việc góp phần ảm bảo hiệu lực thi hành bản án, quyết ịnh dân sự của Toà án và quyết ịnh của Trọng tài th°¡ng mại, Hội ồng xử lý vụ việc cạnh tranh. “ây là công oạn cuối cùng của hoạt ộng tô tụng, bảo ảm cho bản án, quyết ịnh của Tòa án °ợc chấp hành nghiêm chỉnh, góp phan tng c°ờng tính nghiêm minh của pháp luật, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tô chức, cá nhân và Nhà n°ớc, qua ó góp phan giữ vững 6n ịnh chính trị - xã hội, tng c°ờng hiệu lực, hiệu qua của bộ máy Nhà n°ớc” [12, tr. ề hiện thực hóa các quyền, ngh)a vụ ã ghi nhận trong bản án, quyết ịnh của Tòa án cing nh° quyết ịnh của c¡ quan, tô chức có thâm quyền °ợc thi hành theo thủ tục THADS thì bên cạnh việc thuyết phục °¡ng sự tự nguyện THA, trong nhiều tr°ờng hợp cần phải áp dụng biện pháp c°ỡng chế THADS.

Tuy nhiên, c°ỡng chế THADS trực tiếp tác ộng ến quyền về tài sản, về nhân thân của ng°ời phải THA và những ng°ời có liên quan, làm phát sinh, thay ôi hoặc cham dứt quyền và ngh)a vụ của các chủ thé. Do vậy, các quy ịnh về c°ỡng chế THADS cần phải áp ứng tiêu chí về bảo ảm hiệu quả của việc THA, chống lại hành vi trốn tránh, cản trở, chống ối, trì hoãn việc THA ồng thời phải bao ảm tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể có liên quan. Các quy ịnh về biện pháp. trình tự, thủ tục c°ỡng chế THADS cần °ợc quy ịnh phù hợp với tính chất của từng ngh)a vụ phải thi hành.

Việc nghiên cứu cho thấy về c¡ bản các quy ịnh về c°ỡng chế THADS °ợc pháp luật Việt Nam ghi nhận và bảo ảm thực hiện trên thực tế. Tr°ớc ây, trong các Pháp lệnh THADS nm 1989, 1993 và Pháp lệnh THADS nm 2004 ều có quy ịnh về c°ỡng chế THADS. Tuy nhiên, quy ịnh về c°ỡng chế THADS tại các pháp lệnh này còn ch°a ầy ủ, thiếu tính cụ thé và hệ thống. Trên c¡ sở kế thừa và phát triển các quy ịnh về c°ỡng chế THADS trong các vn bản pháp luật tr°ớc ây, Luật THADS nm 2008 °ợc sửa ổi, bố sung một số iều nm 2014 (gọi chung là LTHADS) ã có những quy ịnh khá chỉ tiết, cụ thé và có nhiều iểm mới tiễn bộ về c°ỡng chế THADS.

Tuy nhiên, thực tiễn thực hiện các quy ịnh về c°ỡng chế THADS cho thay cac quy dinh về van dé này ã bộc lộ những han chế nhất ịnh, những khó khn, v°ớng mắc và tồn tại trong thực tiễn áp dụng ã là một trong những nguyên nhân dẫn ến tình trạng án tồn ọng, ch°a áp ứng °ợc yêu cầu bảo vệ một cach kip thời và có hiệu quả quyền, lợi ích hợp pháp của ng°ời °ợc THA và quyên lợi hợp pháp của cá nhân, tổ chức khác trong THADS. 2 Việc nghiên cứu thực tiễn công tac c°ỡng chế THADS cho thấy công tác này van ch°a áp ứng °ợc yêu cầu của thực tiễn ặt ra, vẫn còn không ít số việc và tiền THADS tồn ọng hàng nm chuyên sang nm sau, gây bức xúc trong d° luận xã hội; một số vụ án lớn ch°a °ợc c°ỡng chế thi hành hiệu quả, một số vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, d° luận xã hội quan tâm ch°a °ợc xử lý dứt iểm, vẫn còn sai phạm trong c°ỡng chế THADS. Trong khi ó, công tác xây dựng, hoàn thiện pháp luật về THADS còn chậm; công tác tô chức cán bộ THADS, c¡ sở vật chất, trang thiết bị của c¡ quan THADS còn ch°a áp ứng °ợc yêu cầu của thực tiễn cing ảnh h°ởng không nhỏ ến hiệu quả c°ỡng chế THADS. Việc nghiên cứu cing cho thấy, hiệu quả c°ỡng chế THADS thực sự còn nhiều hạn chế, bất cập.

Nhiều quy ịnh pháp luật về c°ỡng chế THADS °ợc xây dựng ch°a dựa trên những c¡ sở lý luận sâu sắc, úng ắn và khoa học, còn có sự mâu thuẫn, chồng chéo, ch°a phù hợp với thực tiễn THADS. Tình trạng lúng túng trong áp dụng pháp luật về c°ỡng chế THADS, vi phạm trong thực hiện c°ỡng chế THADS còn diễn ra ở nhiều n¡i, nhiều chủ thể tiến hành c°ỡng chế THADS, với nhiều hình thức vi phạm khác nhau, từ khâu xác minh iều kiện c°ỡng chế THADS, bảo ảm quyền yêu cầu c°ỡng chế THADS của °¡ng sự, ra quyết ịnh c°ỡng chế THADS, ến tô chức việc c°ỡng chế THADS, thanh toán tiền thu °ợc từ c°ỡng chế THADS; hàng nm nhiều CHV bị kỷ luật vì vi phạm pháp luật trong khi tiến hành c°ỡng chế THADS, nhiều vụ việc vi phạm dẫn ến phải xử lý, khắc phục hậu quả rất phức tạp, phải bồi th°ờng thiệt hại với số tiền rất lớn, bị truy cứu trách nhiệm hình sự ối với CHV c¡ quan THADS. Nhiều vụ việc c°ỡng chế THADS không thành công, phải huy ộng lực l°ợng lớn, với những chi phí rất tốn kém; kết quả c°ỡng chế THADS trong nhiều vụ việc ch°a thực sự bảo vệ quyền lợi của các °¡ng sự, nhất là trong tr°ờng hợp kê biên, bán ấu giá tài sản, thời gian tién hành c°ỡng chế THADS kéo ài. Nhiều tr°ờng hợp ng°ời phải THA chống ối quyết liệt VIỆC c°ỡng chế THADS, cố tình chây y, tau tán tài sản, thậm chí là hủy hoại tài sản ã kê biên hoặc tự thiêu ể cản trở c°ỡng chế THADS.

Thực trạng trên òi hỏi phải có sự nghiên cứu sâu sắc về c°ỡng chế THADS d°ới cả d°ới góc ộ lý luận, luật thực ịnh và thực tiễn thực hiện nhằm làm rõ c¡ sở khoa học của việc xây dựng các quy ịnh về c°ỡng chế THADS, ánh giá úng thực trạng pháp luật và ề ra giải pháp khắc phục dé nâng cao hiệu quả c°ỡng chế THADS ở Việt Nam. Xét theo góc ộ °ờng lỗi của ảng về cải cách t° pháp thì nâng cao hiệu quả công tác c°ỡng chế THADS, hoàn thiện pháp luật về c°ỡng chế THADS là một trong những nội dung quan trọng của cải cách t° pháp °ợc ề cập tại nhiều vn 3 bản của ảng, nh°: Nghị quyết Trung °¡ng 8 Khoa VII, Nghị quyết Trung °¡ng 3 Khoa VIII, Báo cáo chính trị tai ại hội Dang lần thứ IX. Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị “về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác t° pháp trong thời gian tới”. Nghị quyết Hội nghị lần thứ Chín của Ban chấp hành Trung °¡ng ảng Khoá IX tiếp tục xác ịnh “day mạnh ôi mới tổ chức và hoạt ộng của các c¡ quan t° pháp.