Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa Đạo đức và Pháp luật trong xây dựng Nhà nước của dân

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN VŨ THỊ KIỀU LY TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ SỰ KẾT HỢP GIỮA ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN – NỘI DUNG VÀ GIÁ TRỊ LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC Hà Nội - 2018 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN VŨ THỊ KIỀU LY TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ SỰ KẾT HỢP GIỮA ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN – NỘI DUNG VÀ GIÁ TRỊ Chuyên ngành: Hồ Chí Minh học Mã số: 62 31 02 04 LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. TRẦN NGỌC LIÊU 2. DOÃN THỊ CHÍN XÁC NHẬN NCS ĐÃ CHỈNH SỬA THEO QUYẾT NGHỊ CỦA HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN TIẾN SĨ CẤP ĐHQG T/M tập thể hướng dẫn Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận án tiến sĩ PGS. Trần Ngọc Liêu GS.

Phùng Hữu Phú Hà Nội - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tư liệu, trích dẫn trong luận án đảm bảo tính trung thực. Những kết luận khoa học của luận án là kết quả của quá trình nghiên cứu độc lập và chưa từng được công bố trong các nghiên cứu trước đây. Tác giả luận án Vũ Thị Kiều Ly MỤC LỤC Trang Chương 1.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN. 9 ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Tình hình nghiên cứu nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân. Tình hình nghiên cứu giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân.

Đánh giá khái quát tình hình nghiên cứu và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu. TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ SỰ KẾT HỢP GIỮA ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN – KHÁI NIỆM VÀ CƠ SỞ HÌNH THÀNH. Một số khái niệm cơ bản. Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân.

NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ SỰ KẾT HỢP GIỮA ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN. Mục tiêu, bản chất và vai trò của sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân. Nội dung sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân. Nguyên tắc của sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân.

GIÁ TRỊ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ SỰ KẾT HỢP GIỮA ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN GIAI ĐOẠN HIỆN NAY. Bối cảnh và những yêu cầu về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước hiện nay. Giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước hiện nay. 155 DANH MỤC NHỮNG CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

157 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 158 1 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT XHCN: Xã hội chủ nghĩa CNXH: Chủ nghĩa xã hội NXB: Nhà xuất bản KHXH: Khoa học xã hội ĐH: Đại học TCN: Trước công nguyên SL: Sắc lệnh NQ: Nghị quyết PCTN: Phòng chống tham nhũng TW: Trung ương WTO: Tổ chức thương mại thế giới 2 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Đạo đức và pháp luật là những yếu tố thuộc kiến trúc thượng tầng trong mỗi hình thái kinh tế - xã hội, có mối quan hệ biện chứng và chịu sự tác động bởi cơ sở hạ tầng; là những giá trị chuẩn mực, công cụ tổ chức và quản lý xã hội, điều chỉnh các quan hệ xã hội và giữ gìn ổn định, trật tự xã hội. Kết hợp đạo đức và pháp luật vào quá trình xây dựng nhà nước là một trong những nội dung quan trọng, phản ánh tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc.

Ở Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước, nhiều triều đại phong kiến chịu nhiều ảnh hưởng của Nho giáo, Phật giáo nên đạo đức giữ vị trí, vai trò chủ đạo trong quản lý và điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, còn pháp luật thì bị xem nhẹ. Tuy nhiên, thời kỳ Tiền Lê, vua Lê Thánh Tông (1442-1497) đã kết hợp nhuần nhuyễn đạo đức và pháp luật trong thuật trị nước, đem lại sự bình yên, thịnh trị cho xã hội Việt Nam. Dưới thời kỳ Pháp thuộc, sự hà khắc và tàn bạo của chế độ thực dân đã làm cho người dân xa lánh luật pháp, quyền con người không được pháp luật bảo vệ, các giá trị đạo đức truyền thống bị bóp méo. Vượt lên bối cảnh lịch sử đó, Hồ Chí Minh đã tìm ra con đường giải phóng dân tộc, xây dựng nhà nước “đại diện cho số đông”, khẳng định vai trò, giá trị của pháp luật trong dựng nước và giữ nước trên nền tảng đạo đức truyền thống của dân tộc.

Ở cương vị 24 năm làm Chủ tịch nước, Người đã lãnh đạo thành công và là một tấm gương mẫu mực trong việc kết hợp giữa đạo đức và pháp luật vào xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân. Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân, chúng ta sẽ nắm bắt một cách hệ thống những quan điểm của Người về vấn đề này trong các mặt đảm bảo quyền lực, quyền lợi, cách thức tổ chức và hoạt động quản lý của nhà nước qua các giai đoạn lịch sử, thấy được giá trị to lớn của tư tưởng đó đối với việc xây dựng lý luận về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân và góp phần làm phong phú thêm giá trị của tư 3 tưởng về kết hợp đạo đức và pháp luật trong lịch sử dân tộc, nhân loại và đặc biệt là của chủ nghĩa Mác-Lênin; đồng thời chúng ta cũng có điều kiện cụ thể để học tập, vận dụng, phát triển một hệ thống vấn đề về mục tiêu, vai trò, bản chất, nội dung, nguyên tắc và giá trị của sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong thực tiễn xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân giai đoạn hiện nay. Ngày nay, sau hơn 30 năm đổi mới đất nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, việc kết hợp đạo đức và pháp luật vào xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân đã đạt được những thành tựu quan trọng, có ý nghĩa sâu sắc, khẳng định vị thế của nước ta trên chính trường quốc tế. Tuy nhiên, quá trình kết hợp đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước hiện nay đã và đang phải đối diện với không ít khó khăn và những hạn chế, bất cập như: Tình trạng suy thoái về đạo đức, lối sống và không tuân thủ pháp luật, nhũng nhiễu nhân dân của một số cán bộ, công chức trong bộ máy nhà nước vẫn còn diễn ra nghiêm trọng; “nhiều văn bản luật được ra đời nhưng thiếu tính hệ thống, thiếu đồng bộ, thiếu thống nhất, tính khả thi thấp, chậm đi vào cuộc sống” [58]; quyền lực và quyền lợi của nhân dân trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội chưa được đảm bảo, làm giảm sút niềm tin của nhân dân đối với Đảng.

Từ thực tế đó, đặt ra cho Đảng và Nhà nước cần phải quán triệt và thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân. Các văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam như: Văn kiện Đại hội lần thứ VIII (1996) của Đảng đã chỉ rõ sự cần thiết phải “xây dựng nhà nước pháp quyền, quản lý xã hội bằng pháp luật, đồng thời coi trọng giáo dục, nâng cao đạo đức” [31, tr.129]; Hiến pháp năm 2013 khẳng định: “Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng hiến pháp và pháp luật” [18]; tiếp đó Báo cáo Chính trị tại Đại hội lần thứ XII (2016) nhấn mạnh việc “hoàn chỉnh hệ thống pháp luật” và xác định phương hướng, nhiệm vụ trong những năm tới phải “đẩy mạnh việc hoàn thiện pháp luật gắn với tổ chức thi hành pháp luật nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả của nhà 4 nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Bảo đảm pháp luật vừa là công cụ để nhà nước quản lý xã hội, vừa là công cụ để nhân dân làm chủ, kiểm tra, giám sát quyền lực nhà nước. Quản lý đất nước theo pháp luật, đồng thời coi trọng xây dựng nền tảng đạo đức xã hội” [35, tr.176-177] để trên cơ sở đó, Chính phủ và các cơ quan tư pháp, đẩy mạnh cải cách hành chính và cải cách tư pháp, tăng cường hiệu lực và hiệu quả các hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp phù hợp với yêu cầu của thực tiễn đặt ra.

Trước thực tế đó, đòi hỏi Đảng và Nhà nước ta phải không ngừng nâng cao năng lực, trình độ và phẩm chất đạo đức cách mạng, ý thức tuân thủ pháp luật theo tư tưởng Hồ Chí Minh để tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân. Xuất phát từ những lý do trên, tác giả chọn vấn đề nghiên cứu: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân - Nội dung và giá trị” làm đề tài luận án Tiến sĩ, ngành Chính trị học - Chuyên ngành Hồ Chí Minh học. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích Nghiên cứu một cách hệ thống nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về sự kết hợp giữa đạo đức và pháp luật trong xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân, từ đó rút ra giá trị của tư tưởng này đối với việc xây dựng nhà nước giai đoạn hiện nay.