Luận án tiến sĩ: Thực hành quyền công tố đối với các tội phạm về hối lộ ở nước ta

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VÕ THÀNH ĐỦ THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ ĐỐI VỚI CÁC TỘI PHẠM VỀ HỐI LỘ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự Mã số: 9.04 LUẬN ÁNTIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. ĐINH XUÂN NAM 2. LÊ THÀNH DƯƠNG HÀ NỘI, 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án tiến sĩ ‘Thực hành quyền công tố đối với các tội phạm về hối lộ ở nước ta hiện nay” đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào.

Nghiên cứu sinh Võ Thành Đủ MỤC LỤC MỞ ĐẦU.1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu. Đánh giá tình hình nghiên cứu. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu của luận án.

23 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ ĐỐI VỚI CÁC TỘI PHẠM VỀ HỐI LỘ.1 Những vấn đề lý luận và pháp luật về tội phạm hối lộ. Cơ sở lý luận và pháp luật về thực hành quyền công tố đối với các tội phạm về hối lộ……. Mối quan hệ giữa Viện Kiểm sát nhân dân với Cơ quan điều tra và Tòa án nhân dân trong thực hành quyền công tố đối với các tội phạm về hối lộ. 80 Chương 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ ĐỐI VỚI CÁC TỘI PHẠM VỀ HỐI LỘ Ở NƯỚC TA.

Diễn biến tình hình các tội phạm về hối lộ có ảnh hưởng và tác động đến công tác thực hành quyền công tố các tội phạm về hối lộ. Hoạt động thực hành quyền công tố của Viện kiểm sát nhân dân đối với các tội phạm về hối lộ .90 Chương 4: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ ĐỐI VỚI CÁC TỘI PHẠM VỀ HỐI LỘ Ở NƯỚC TA. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thực hành quyền công tố các tội phạm về hối lộ. Tăng cường trách nhiệm, năng lực quản lý, chỉ đạo, điều hành của Lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân các cấp đối với công tác thực hành quyền công tố các tội phạm về hối lộ…….

Kiện toàn công tác tổ chức, cán bộ làm công tác thực hành quyền công tố các tội phạm về hối lộ. Tăng cường công tác tổng kết kinh nghiệm và hướng dẫn nghiệp vụ công tác thực hành quyền công tố các tội phạm về hối lộ. Triển khai thực hiện các đạo luật về tư pháp hình sự có liên quan đến hoạt động thực hiện chức năng thực hành quyền công tố. Tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm về hối lộ.

Tăng cường mối quan hệ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng trong khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử sơ thẩm các tội phạm về hối lộ .147 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.149 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BLHS Bộ luật Hình sự TTHS Tố tụng Hình sự CQĐT Cơ quan điều tra VKS Viện kiểm sát VKSND Viện kiểm sát nhân dân TAND Tòa án nhân dân DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 1: THỐNG KÊ CÁC TỘI PHẠM ĐÃ XÉT XỬ VỀ TỘI THAM NHŨNG Bảng 2: THỐNG KÊ CÁC TỘI PHẠM ĐÃ XÉT XỬ CÁC TỘI PHẠM KHÁC VỀ CHỨC VỤ Bảng 3: THỐNG KÊ KẾT QUẢ ĐIỀU TRA, TRUY TỐ, XÉT XỬ CÁC VỤ ÁN NHẬN HỐI LỘ (Đ 279) Bảng 4: THỐNG KÊ KẾT QUẢ ĐIỀU TRA, TRUY TỐ, XÉT XỬ CÁC VỤ ÁN ĐƯA HỐI LỘ (Đ289) Bảng 5: THỐNG KÊ KẾT QUẢ ĐIỀU TRA, TRUY TỐ, XÉT XỬ CÁC VỤ ÁN MÔI GIỚI HỐI LỘ (Đ290) MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Tội phạm về hối lộ là loại tội phạm truyền thống xuất hiện từ rất lâu; lịch sử đã cho thấy đấu tranh phòng chống tội phạm hối lộ, là mục tiêu của các quốc gia trên thế giới.Ngày nay, ở nước Tòa ántrong xu thế hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế thị trường,tình hình tội phạm về hối lộ diễn ra hết sức phức tạp, tinh vi;số lượng vụ việc tội phạm ngày một tăng, mặt khác còn thể hiện tính đặc thù cơ bản, gây nhiều khó khăn cho công tác thực hành quyền công tố. Dưới góc độ khoa học luật hình sự, tội phạm về hối lộ được hiểu thống nhất bao gồm ba loại hành vi phạm tội tương ứng với ba tội cụ thể đó là tội nhận hối lộ thuộc các tội phạm về tham nhũng, tội đưa hối lộ và tội làm môi giới hối lộ thuộc các tội phạm khác về chức vụ. Những quan điểm, tư tưởng phong kiến của một bộ phận nhân dân là muốn được việc thì phải hối lộ, cán bộ làm quan thì phải có bổng lộc.

Chính những quan niệm đó đã dẫn đến một số cá nhân kể cả cán bộ công chức khi cần giải quyết công việc cá nhân đã sẵn sàng đưa hối lộ và những người giải quyết công việc cũng coi việc nhận hối lộ là bình thường. Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến tội phạm về hối lộ xảy ra tinh vi, rất khó phát hiện và diễn ra trong tất cả lĩnh vực đời sống xã hội. Về phương thức thủ đoạn thực hiện tội phạm khác với các loại tội phạm khác, tội phạm về hối lộ thể hiện ở những đặc thù cơ bản như: loại tội phạm này diễn ra bằng lời nói và hành động trực tiếp không để lại hiện trường, thường không có người làm chứng, tội phạm diễn ra nhanh chóng; của hối lộ là tài sản, tiền bạc hoặc các lợi ích khác được chuyển giao bằng nhiều hình thức tinh vi. Mặc khác đối tượng lại lợi dụng sự thiếu đồng bộ của pháp luật để phạm tội … dẫn đến việc phát hiện, thu thập tài liệu, chứng cứ chứng minh tội phạm gặp rất nhiều khó khăn.

Ngay cả trường hợp tội phạm bị bắt quả tang, các đối tượng phạm tội vẫn chối tội vì có sự đồng thuận của các đối tượng. 1 Các yếu tố có tính đặc thù của loại tội phạm đã tác động và ảnh hưởng mạnh mẽ đến công tác điều tra, truy tố, xét xử loại tội phạm này. Là cơ quan do Quốc hội thành lập và thừa hành quyền lực từ Quốc hội, VKSND được Đảng, Nhà nước và nhân dân giao cho trọng trách phối hợp với các cơ quan chức năng trực tiếp đấu tranh phòng, chống các loại tội phạm nói chung và tội phạm về hối lộ nói riêng trên địa bàn cả nước, đồng thời tham mưu với Đảng, Nhà nước đề ra chủ trương, biện pháp đấu tranh mạnh mẽ và phòng, chống hiệu quả đối với tội phạm về hối lộ, góp phần quan trọng nhằm thực hiện công cuộc đổi mới và phát triển kinh tế, xã hội ở nước Tòa án. Trong những năm vừa qua, toàn ngành Kiểm sát đã phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng tấn công mạnh mẽ và có hiệu quả vào các tội phạm tham nhũng nói chung, tội phạm về hối lộ nói riêng và đã đạt được những kết quả quan trọng, góp phần to lớn trong việc giữ gìn và bảo đảm tình hình trật tự trị an, ổn định tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội được Đảng, Nhà nước và nhân dân ghi nhận.

Thực tiễn công tác thực hành quyền công tố đối với các tội phạm về hối lộ của VKSND các cấp trong thời gian qua cho thấy đã có sự tiến bộ rõ rệt, góp phần bảo đảm cho hoạt động điều tra, xét xử của CQĐT, TAND các cấp tuân thủ theo đúng quy định của pháp luật. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác thực hành quyền công tố đối với các tội phạm về hối lộ còn gặp nhiều khó khăn vướng mắc và bộc lộ một số tồn tại, thiếu sót như: Công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc tiếp nhận giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm chưa được tiến hành đầy đủ, chưa quản lý được diễn biến tình hình tội phạm ngay từ đầu nên dẫn tới tình trạng vẫn còn một số tố giác tin báo tội phạm về hối lộ chưa được CQĐT kiểm tra xác minh kịp thời; chất lượng công tác thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra chưa cao: thực hành quyền công tố trong việc khởi tố vụ án, khởi tố bị can chưa chặt chẽ dẫn đến còn bỏ lọt tội phạm và người phạm tội, làm oan người vô tội. Việc phê chuẩn các quyết định của CQĐT chưa kịp thời để xảy ra một số trường hợp lợi dụng bắt khẩn cấp, việc bắt việc tạm giữ, tạm giam quá thời hạn quy định của pháp luật. 2 Một số Kiểm sát viên chưa bám sát tiến độ điều tra để kịp thời đề ra yêu cầu điều tra hoặc có đề ra yêu cầu điều tra nhưng chưa đầy đủ do đó khi hồ sơ chuyển sang VKS để truy tố mới phát hiện còn nhiều mâu thuẫn chưa được làm rõ phải trả hồ sơ điều tra bổ sung, thậm chí có một số trường hợp trong giai đoạn truy tố Kiểm sát viên vẫn không phát hiện được vi phạm pháp luật trong quá trình điều tra nên khi hồ sơ chuyển sang tòa, trong giai đoạn chuẩn bị xét xử hoặc trong quá trình xét hỏi, tranh luận tại phiên tòa, Hội đồng xét xử mới phát hiện hồ sơ vụ án còn thiếu các chứng cứ quan trọng hoặc có vi phạm pháp luật phải trả hồ sơ điều tra bổ sung; việc áp dụng pháp luật vào từng trường hợp phạm tội hối lộ cụ thể còn chưa thống nhất giữa các cơ quan tiến hành tố tụng cũng như giữa các địa phương; hoạt động xét hỏi, tranh luận giữa Kiểm sát viên với luật sư và những người tham gia tố tụng tại phiên toà còn chưa thực chất và thiếu tính chủ động… Dẫn đến hậu quả một số tội phạm về hối lộ quá trình điều tra còn kéo dài hoặc vụ án đã được đưa ra xét xử sơ thẩm nhưng có kháng cáo, kháng nghị, bị cấp phúc thẩm cải sửa, huỷ án để điều tra lại làm ảnh hưởng đến việc xử lý tội phạm và người phạm tội.

Những hạn chế, tồn tại đó đã ảnh hưởng đến chất lượng điều tra, truy tố và chất lượng xét xử các tội phạm về hối lộ trên địa bàn cả nước thời gian qua.Thực trạng công tác thực hành quyền công tố trong khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các tội phạm về hối lộ còn nhiều yếu kém, bất cập là do nhiều nguyên nhân.