Thẩm quyền hỗ trợ tư pháp của Tòa án Việt Nam đối với Trọng tài Thương mại - Luận án TS Luật Kinh tế

VIEN HAN LAM KHOA HOC XA HOI VIET NAM HOC VIEN KHOA HOC XA HOI NGUYEN THI THU TRANG THAM QUYEN HO TRO TU PHAP CUA TOA AN VIET NAM DOI VOI TRONG TAI THUONG MAI LUAN AN TIEN Si LUAT KINH TE HA NOI - 2021 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYÊN THỊ THU TRANG THÁM QUYÈN HỖ TRỢ TƯ PHÁP CỦA TÒA ÁN VIỆT NAM ĐÓI VỚI TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI Ngành: Luật Kinh tế Mã số: 938 01 07 NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HOC GS. NGUYEN THI MO HÀ NỘI - 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các thông tin, số liệu nêu trong Luận án là trung thực. Các luận điểm kế thừa được trích dẫn rõ ràng.

Kết quả nghiên cứu của Luận án chưa từng được công bố ở các công trình nghiên cứu trước đó. Tác giả Luận án Nguyễn Thị Thu Trang LỜI CẢM ƠN Tác giả Luận án xin được gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến GS. Nguyễn Thị Mơ, người đã luôn hướng dẫn và giúp đỡ tác giả hết sức tận tình trong suốt quá trình nghiên cứu đề tác giả có thể hoàn thành được công trình nghiên cứu của mình. Xin cám ơn tới Học viện Khoa học Xã hội đã tạo điều kiện để tác giả hoàn thảnh luận án.

Và cuối cùng, tác giả cũng xin được gửi lời cám ơn tới gia đình, bạn bè và đồng nghiệp tại Công ty Luật TNHH Tư Vấn Độc Lập (Dzungsrt & Associates) vì đã luôn ủng hộ và giúp đỡ tác giả trong thời gian hoàn thành Luận án. 1 Chuong 1: TONG QUAN TINH HINH NGHIEN CUU VA CO SO LY THUYET LIEN QUAN DEN DE TAI LUAN ÁN. Téng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án. Cơ sở lý thuyết và hướng tiếp cận của đề tài nghiên cứu.-- 26 Kết luận Chương l.

EEEeerrey 30 Chương 2: NHỮNG VÁN ĐÈ LÝ LUẬN LIÊN QUAN DEN PHAP LUAT VÈ THÂM QUYÈN HỖ TRỢ TƯ PHÁP CỦA TÒA ÁN ĐÓI VỚI TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI. Khái niệm và đặc điểm của thâm quyền hỗ trợ tư pháp của Tòa án đối với tf0ñ8 tÄi thữ0ñB Hit l2GGSGG2IPSGERVEREESi6fliqasiqeuei 31 2. Sự cần thiết phải có quy định của pháp luật về thẩm quyền hỗ trợ tư pháp của Tòa án đối với trọng tài thương mại. Những nội dung cơ bản của pháp luật về thâm quyền hỗ trợ tư pháp của Tòa án đối với trọng tài thương mậại.--- ¿2 + +z+Ezz+ezszcrseee 51 RG leiGin CWO oe sssse.cccessessseseressereecuessreousnooossemueaecsneaesmemen cine menccreessesuecsael 62 Chuong 3: THUC TRANG PHAP LUAT VA THUC TIEN THUC THI THAM QUYEN HO TRO TU PHAP CUA TOA AN VIET NAM DOI VOI TRONG TAI THUONG MAL 00.

Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực thi thẩm quyền hỗ trợ tư pháp của Tòa án Việt Nam đối với trọng tài thương mại trước khi bắt đầu và trong quá trình tố tụng trọng tài.-- ¿+2 ©E222EE£+EE2+EEE2EEeeEErcrrkerrreee 64 3. Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực thi thẩm quyền hỗ trợ tư pháp của Tòa án đối với trọng tài thương mại sau khi tố tụng trọng tài kết thúc .93 Kết luận Chương 3. xe 117 Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUAT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUÁ THỰC THỊ THÁM QUYEN HO TRỢ TƯ PHÁP CỦA TÒA ÁN VIỆT NAM ĐÓI VỚI TRỌNG TÀI THUONG na. Phương hướng hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi thẩm quyền hỗ trợ tư pháp của Tòa án Việt Nam đối với trọng tài STDS TIAL toan nnnana ng án Họng thugg0 080L H1001116n6054661600581156155030000661303/c0/51004/0401Ä014038.

Các giải pháp dé hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền hỗ trợ tư pháp của Tòa án đối với trọng tài Thương mại. Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi thâm quyền hỗ trợ tư pháp của Tòa án Việt Nam đối với trọng tài Thương mại.-- 141 Kt budin Churong 4 ooo eccccsseessssseeesssseeesssssecessseecsessteesssivesesssueessssueeesssevesessseeess 148 KET LUAN oo cccccccsccssessssecssesssecssvessvecssecssvevsvecssecssvessvecssessssesssecsseesivessecsseessuvesseesanes 149 DANH MỤC CÁC BÀI BAO LIEN QUAN DEN LUẬN ÁN. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.- 2£ ©2222 £E+z£Ezzerrrxee 152 PU TG o prcscscsnsvercosvcessssncanananssncvervvaresnecovsecansenassvenorvisesnennussansevenepeeniteneeanneuvsensny 177 DANH MUC TU VIET TAT Tiéng Viét HDEPSE 2004 Bộ luật Tô tụng Dân sự Việt Nam năm 2004, sủa đôi, sung năm 2011 BLTTDS 2015 Bộ luật Tố tụng Dân sự Việt Nam năm 2015 BPKCTT Biện pháp khân câp tạm thời CHXHCN Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa DUQT Điều ước Quốc tế HĐTT Hội đồng Trọng tài KD, KDTM Kinh doanh, Kinh doanh Thuong mai LTTTM Luật Trọng tài thương mại Việt Nam năm 2010 NCS Nghiên cứu sinh NXB Nhà xuât bản Nghị quyết số 01/2014/NQ-HĐTP ngày 20 tháng 03 Nghị quyết 01/2014 năm 2014 của Hội đồng thẩm phán Tòa án Nhân dân Tối cao PLQT Pháp luật quốc tê PLTTTM Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003 PQTT Phán quyêt Trọng tài TA, TANDTC Tòa án, Tòa án nhân dân tối cao. TM, TMQT Thương mại; Thương mại quốc tế TTTM; TTV Trọng tài Thương mại; Trọng tài viên THADS Thi hành án dân sự TÚ trang VCCI Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam VIAC Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam Tiếng nước ngoài Chữ viết tắt Tiếng nước ngoài Nghĩa tiếngViệt New York Convention on | Công ước New York nam Công ước New | the Recognition and | 1958 về công nhận và thi hành York Enforcement of Foreign | các quyết định Trọng tài nước Arbitral Awards in 1958 ngoai The Comprehensive and | Hiệp định Đôi tác Toàn diện CPTPP Progressive Agreement for | va Tiến bộ xuyên Thái Bình Trans-Pacific Partnership Duong l Hiệp định Bảo hộ đâu tư giữa The EU-Vietnam Investment `.

Lién minh Chau Au va Viét Protection Agreement Nam : - Hiệp định Thương mại tự do the EU-Vietnam Free Trade|. : S — ẤN 8 EVFTA giữa Liên minh Chau Au va Agreement - Việt Nam Luật Trọng tài Liên Bang của FAA Federal Arbitration Act F fe F - Hoa Kỳ FTA Free Trade Agreement Hiệp định Thương mại Tự do Luật Mã UNCITRAL Law 1985 on|Luật Mẫu năm 1985 của uậ âu 4 7. International Commercial | UNCITRAL vê TTTM Quốc UNCITRAL SH NA. Arbitration tê (sửa đôi năm 2006) Giác Singapore International | Trung tâm Trọng tài Quốc tế Arbitration Centre Singapore UNCTAD United Nations Conference | Hội nghị ¬ Hợp quốc ve on Trade and Development | Thuong mai và Phát triên United Nations Commission | Ủy ban Pháp luật Thương mai UNCITRAL 3 high A iain £ on International Trade Law | Quốc tê của Liên Hợp quôc „ Bộ Luật Tô tụng Dân sự của ZPO Zivilprozessordnung s Đức pg.

Page trang DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Số lượng yêu cầu liên quan việc trọng tài thương mại Việt Nam được các Tòa án thụ lý và giải quyết từ năm 2015 đến năm 2019.2: Kết quả giải quyết yêu cầu công nhận và cho thi hành PQTT nước ngoài tròng 6iái đoạn-01/01/2019-30/09/2019;iascgidangdtgiig gia 41661645ã56800/tAaả6 104 MO DAU 1. Tính cấp thiết của đề tài Giải quyết tranh chấp thương mại bằng Tòa án (TA) và trọng tài thương mại (TTTM) là hai phương thức giải quyết tranh chấp mang tính tài phán [39, tr. 61] cùng song hành tồn tại trong nền kinh tế thị trường. Hai phương thức này có nhiều điểm giống nhau nhưng cũng có nhiều điểm khác nhau.

Điểm khác nhau cơ bản thể hiện ở chỗ TA là cơ quan tư pháp do Nhà nước thành lập, thực hiện quyền tư pháp [48, khoản 1 Điều 102] với vai trò là cơ quan tài phán công. Trong khi đó, TTTM không phải là cơ quan tài phán công mà do các bên thỏa thuận lựa chọn và các bên đưa tranh chấp cho hội đồng trọng tài (HĐTT) giải quyết. Chính vì vậy, trong việc giải quyết tranh chấp thương mại tại TTTM, theo quy định của pháp luật, thẩm quyền của TTTM bị giới hạn, đặc biệt là giới hạn cả đối với những vấn đề liên quan đến tố tụng tư pháp, ví dụ như giới hạn trong việc áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời (BPKCTT), giới hạn trong việc triệu tập người làm chứng, TTTM không có bộ máy cưỡng chế thi hành phán quyết trọng tài (PQTT) riêng. Những giới hạn về thâm quyền của TTTM, nếu không được tháo gỡ, sẽ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của chính các bên tranh chấp và từ đó, ảnh hưởng tiêu cực đến việc giải quyết tranh chấp tại TTTM.

Chính vì vậy, pháp luật các nước cũng như pháp luật quốc tế đã ghi nhận thẩm quyền của TA trong việc hỗ trợ tư pháp đối với TTTM. Mục tiêu của pháp luật trong vấn đề này là, một mặt, tháo gỡ những hạn chế, những giới hạn mà bản thân các HĐTT không thể tháo gỡ nếu không có quy định của pháp luật, mặt khác, tạo điều kiện để các bên tranh chấp yên tâm khi đưa vụ việc ra giải quyết tại TTTM. Từ đó, thúc đây mối quan hệ tích cực giữa cơ quan tài phán công- TA, với cơ quan tài phán tư- TTTM, nhằm tạo lập môi trường kinh doanh phù hợp để phát triển hoạt động thương mại nói chung và thu hút đầu tư nước ngoài nói riêng. Tại Việt Nam, thầm quyền hỗ trợ tư pháp của TA đối với hoạt động TTTM đã được quy định trong Luật Trọng tài thương mại nam 2010 (LTTTM), trong Nghị quyết 01/2014 của Hội đồng thẩm phán Tòa án Nhân dân Tối cao (TANDTC) hướng dẫn một số quy định của LTTTM (Nghị quyết 01/2014) và Bộ luật Tố tụng Dan su nam 2015 (BLTTDS 2015).

Tuy nhiên, các quy định trong các văn bản nêu trên còn chưa thông nhất va cu thé, van rời rạc và chưa đồng bộ. Một số quy định chưa phù hợp với Công ước New York mà Việt Nam đã gia nhập, cũng như chưa tương thích với Luật Mẫu UNCITRAL. Chính điều này đã dẫn đến thực tế là các TA Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn khi thực thi và áp dụng pháp luật về thẩm quyền hỗ trợ tư pháp đối với TTTM. Điều này không chỉ ảnh hưởng đén quyên, lợi ích của các bên tranh chấp khi họ đưa vụ việc ra giải quyết tại TTTM, mà còn ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động của TA Việt Nam.

Cụ thể, chỉ số xếp hạng của Việt Nam liên quan đến chất lượng hoạt động xét xử của TA Việt Nam đối với tranh chấp thương mại nói chung và các tranh chấp thương mại quốc tế nói riêng, trong đó có hoạt động hỗ trợ tư pháp của TA đối với TTTM được đánh giá là chưa cao [184], [207]. Điều này cho thấy hoạt động hỗ trợ tư pháp của TA Việt Nam đối với các vụ việc TTTM còn chưa hiệu quả. Đây là điều hết sức bất thường khi Việt Nam đang hội nhập mạnh mẽ vào nên kinh tế thế giới với nhiều cam kết về việc tạo lập môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển của các hoạt động thương mại quốc tế.