Luận án tiến sĩ Luật học - Mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức tại Việt Nam và Hàn Quốc

ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT LEE SEON HEE LUAN AN TIEN Si LUAT HOC HA NOI - 2018 ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT LEE SEON HEE Chuyên ngành: Lý luận va Lịch str Nhà nước và pháp luật Mã sô: 62 38 01 01 LUẬN ÁN TIEN SĨ LUẬT HOC Người hướng dẫn khoa học: GS.TSKH ĐÀO TRÍ ÚC HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi. Các tài liệu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bat kỳ công trình nào khác. Hà Nội, ngày 5 tháng 5 năm 2016 Tác giả Luận án Lee Seon Hee LOI CAM ON Em xin được gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến GS.TSKH Dao Trí Úc, người thây đã tận tình và chu đáo giúp đỗ em trong suốt quá trình hoàn thành Luận án này! Em xin được bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới tất cả các thầy, cô giáo của Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội; các thây, cô giáo cua Trường Dai học Luật Hà Nội; cùng tat cả những người bạn cua em tại Việt Nam và Hàn Quốc - những người đã không quản khó nhọc day do, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện đề em có thể hoàn thành Luận ám! Hà Nội, ngày 5 tháng 5 năm 2018 Tác giả Lee Seon Hee MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các từ viết tắt MỞ ĐẦU.1 1g | Chương 1: TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CUU CAC VAN DE CO LIEN QUAN DEN DE TÀI LUẬN AN oes eestesseesseeeees 8 1.

Tình hình nghiên cứu các van dé có liên quan đến dé tài Luận án tal Vidt Naim 0 :‹‹. Tinh hình nghiên cứu các van đề có liên quan đến dé tài Luận án tại Han QUỐC. - cv tt 11111111111 111111 1111111111111 1x Erei 19 1. Nhận xét về tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài.

Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong Luận án, giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiÊn CỨU.- 5 + + 2E **#EE£sEEeseEeseeseeeese 27 Kết luận Chương L.--2- 2 2+S2+EE+EE£EEEEEEEEEEEE2EE2E12717171 7121. xe 30 Chương 2: NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN CO BAN VE MOI QUAN HE GIỮA PHAP LUAT VA ĐẠO ĐỨC TRONG LĨNH VUC HON NHAN VA GIA 0n). Khái niệm va ban chat mối quan hệ giữa pháp luật và dao đức trong lĩnh vực hôn nhân va gia đình. Sự tương tác của pháp luật và đạo đức trong lĩnh vực hôn nhân và 1A GUM 0.

Biểu hiện của mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong lĩnh vực hôn nhân va gia Ginh .-- -- + 1x E119 1 3911 1 91 1 ng ng ey 51 2. Các yếu tổ ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong lĩnh vực hôn nhân va gia đình:. Nghiên cứu so sánh mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình ở Việt Nam và Han Quốc "—A. 64 Kết luận Chương 2.

67 Chương 3: THỰC TRẠNG MÓI QUAN HỆ GIỮA PHÁP LUẬT VÀ ĐẠO ĐỨC TRONG LĨNH VỰC HON NHÂN, GIA DINH Ở VIỆT NAM VA HAN QUỐC. Khái quát thực trạng hôn nhân và gia đình ở Việt Nam và Hàn Quốc. Thực trạng mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong việc điều chỉnh các quan hệ hôn nhân và gia đình ở Việt Nam và Hàn Quốc. Thực trạng mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong việc thực hiện pháp luật trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình.

Đánh giá chung về thực trạng mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức ở Việt Nam và Hàn Quốc.--- ¿+ + x+xeEk+EvEEEEEEeErkerrrkerrsrrree 110 Kết luận Chương 3.-¿- ¿SE SE+EE+EEEEEEEEEEEE121121711111712 111111, 120 Chương 4: QUAN DIEM VÀ GIẢI PHAP KET HỢP PHÁP LUẬT VÀ DAO ĐỨC TRONG LĨNH VUC HON NHÂN VA GIA ĐÌNH. Quan điểm kết hợp pháp luật và đạo đức trong lĩnh vực hôn nhân VA BIA GUNN 0. Giải pháp kết hợp pháp luật và dao đức nhằm nâng cao hiệu qua điều chỉnh các quan hệ hôn nhân và gia đình .------- ¿55+ 134 Kết luận Chương 4.----- ¿+ 2+SE+EE+EE£EEEEEEEEEEE121122127171 711.----- 2©52+SE2EE‡EEEEEEEEEE11211211211211112121.211 2111111 151 DANH MUC CAC BAI VIET NGHIEN CUU CO LIEN QUAN DEN LUẬN AN ices ccccccssesssesssecssecssecssecssecssecssecssesssesssesssesssesssvssssesssesssesavesssecasesases 153 DANH MỤC TAI LIEU THAM KHẢO.-- 2-52 52 522cc: 154 BANG DANH MỤC CÁC TU VIET TAT HN&GD : Hôn nhân va gia đình MQH : Mối quan hệ MO DAU 1. Tinh cấp thiết của dé tai Quan hệ hôn nhân va gia đình (HN&GD) là mối quan hệ có tính nền tang và quan trọng nhất trong các mối quan hệ (MQH) xã hội MQH HN&GD phô biến và gần gũi với mọi người; là cơ sở xây dựng, thúc day các MQH xã hội hình thành và phát triển.

Thông qua HN&GD, con người thực hiện các chức năng duy trì nòi giống, giáo dục và hình thành nhân cách. Về mặt pháp lý, để đảm bảo cho quan hệ HN&GD phát huy hết vị trí, vai trò của mình đối với sự phát triển xã hội, mỗi quốc gia ban hành hệ thống quy phạm pháp luật nhằm bảo vệ quyền và nghĩa vụ các chủ thé trong quan hệ HN&GD. Ngay trong Lời nói đầu của Luật HN&GD Việt Nam năm 2000 cũng khang định vi trí, vai trò và tầm quan trọng của HN&GD trong sự phát triển kinh tế - xã hội: “Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi nuôi dưỡng con người, là môi trường quan trọng hình thành và giáo dục nhân cách, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Gia đình tốt thì xã hội mới tối, xã hội tốt thì gia đình càng tốt” [52, tr].

Cũng như các quan hệ xã hội khác, quan hệ HN&GD được điều chỉnh bởi nhiều công cụ khác nhau như pháp luật, đạo đức, phong tục, tập quán, tín điều tôn giáo. Trong đó, pháp luật và đạo đức là hai công cụ phổ biến và quan trọng nhất. Cả hai công cụ này đều có nội dung, cơ chế điều chỉnh riêng nhưng có MQH mật thiết hữu cơ với nhau; tác động qua lại, bổ sung, hỗ trợ lẫn nhau. Ở mọi phương diện, đạo đức luôn là nền tảng, là điều kiện cơ ban dé pháp luật hoàn thiện; pháp luật là công cụ hữu hiệu dé các yêu cầu đạo đức xã hội nói chung và đạo đức trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình được đảm bảo thực hiện.

Sự nghiên cứu và vận dụng cụ thể các phạm trù đạo đức trong HN&GD sẽ là điều kiện cần thiết và cơ bản cho việc hoàn thiện các quy phạm pháp luật HN&GD. Xã hội loài người phát triển, pháp luật càng có vai trò to lớn trong việc bảo vệ các quyên, nghĩa vụ và lợi ích của các thành viên trong gia đình. Mối quan hệ trong lĩnh vực HN&GD rất đa dạng và phức tạp được thể hiện cả quyền con người, quyền nhân thân, quyền tài sản và nghĩa vụ hợp đồng cũng như ngoài hợp đồng. Vì vậy, pháp luật trong lĩnh vực HN&GD bao gồm các nhóm quy phạm như HN&GBD, giới tính, trẻ em, dân sự, kinh té, hình sự.

Pháp luật được nhà nước ban hành và đảm bảo bằng quyền lực, sức mạnh cưỡng chế của nhà nước. Pháp luật là một công cụ điều chỉnh, quản lý xã hội không thé thiếu để xây dựng một nhà nước pháp quyền văn minh, tiến bộ và phát triển. Pháp luật được xây dựng trên cơ sở các quy luật khách quan, theo sự vận động và phát triển của các MQH xã hội. Dé duy trì hoạt động xã hội trong thực tế, pháp luật không thể điều chỉnh mọi quan hệ xã hội, mà cùng với pháp luật còn ton tại những công cụ, chuẩn mực xã hội khác như đạo đức; phong tục, tập quán; tín điều tôn giáo.

Vì vậy, pháp luật có mối quan hệ mật thiết với các thiết chế xã hội khác. Việc đề cao hay xem nhẹ pháp luật trong mối liên hệ với các thiết chế khác đều có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến việc quản lý, điều chỉnh các MQH xã hội, đồng thời không phát huy được tối đa vai trò, giá trị của pháp luật. Cùng với pháp luật, dao đức cũng có vi trí, vai trò và giá tri xã hội hết sức quan trọng. Đặc biệt là ở các quốc gia phương Đông như Việt Nam, Hàn Quốc, Trung Quốc.

Đó là những quốc gia chịu ảnh hưởng nhiều của những giá trị đạo đức truyền thống. Thực tế lịch sử mỗi quốc gia, có những thời kỳ, do nhận thức xã hội về vị trí, vai trò và giá trị xã hội của đạo đức chưa được day đủ và đúng dan mà nhiều giá trị, chuẩn mực đạo đức không được tôn trọng và phát huy trong đời sống xã hội nên nhiều quan hệ xã hội bị điều chỉnh theo hướng không tiến bộ, thiếu nhân văn và hạn chế quyền con người. Ví dụ: tại Hàn Quốc, núp dưới danh nghĩa “truyền thống”, thực dân Nhật Ban đã ban hành nhiều quy định pháp luật dựa trên những chuẩn mực đạo đức lạc hậu, làm giảm địa vị xã hội của phụ nữ, gây mat bình đăng xã hội. Những quy định này còn gây ảnh hưởng đến xã hội Hàn Quốc trong một thời gian dài sau thời kỳ thực dân.

Tất cả những điều đó dẫn đến việc sử dụng pháp luật và đạo đức dé quản lý xã hội và điều chỉnh các MQH HN&GD còn nhiều han chế. Những ưu điểm của pháp luật và đạo đức không được phát huy hết, đồng thời cũng không có sự hỗ trợ qua lại giữa pháp luật và đạo đức. Cùng với xu thé xã hội hiện đại của thế giới, cả Việt Nam và Hàn Quốc đều đã có những bước tiến mới về nhận thức vi trí, vai trò và giá trị xã hội của dao đức, thuần phong mỹ tục truyền thống và đã có sự vận dụng MQH giữa pháp luật và đạo đức trong việc xây dựng, thực thi các quy định của pháp luật. Tuy nhiên, ngoài những tính chất, đặc điểm chung của MQH giữa pháp luật và đạo đức thì ở mỗi lĩnh vực, MQH giữa pháp luật và đạo đức cũng có sự biểu hiện khác nhau và cần phải áp dụng một cách linh hoạt, hài hòa để đạt được hiệu quả cao.

Là một người nước ngoài sinh sống tại Việt Nam, dưới góc độ của khoa học pháp lý; trên nền tảng các giá trị lịch sử, địa lý, chính trị và văn hóa, của Việt Nam và Hàn Quốc trong lĩnh vực HN&GD, tôi di sâu nghiên cứu mối quan hệ về pháp luật và đạo đức. Chính vì vậy, tác giả đã chọn đề tài: “Mỗi quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình - Nghiên cứu so sánh Việt Nam và Hàn Quốc” đề làm luận án tiễn sĩ của mình.