Luận án TS Luật: Bảo vệ cổ đông thiểu số CTCP Việt Nam so sánh Nhật, Hoa Kỳ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC Xà HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC Xà HỘI PHAN HOÀNG NGỌC PH¸P LUËT VÒ B¶O VÖ Cæ §¤NG THIÓU Sè CñA C¤NG TY Cæ PHÇN ë VIÖT NAM: NGHI£N CøU SO S¸NH VíI NHËT B¶N Vµ HOA Kú LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2018 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC Xà HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC Xà HỘI PHAN HOÀNG NGỌC PH¸P LUËT VÒ B¶O VÖ Cæ §¤NG THIÓU Sè CñA C¤NG TY Cæ PHÇN ë VIÖT NAM: NGHI£N CøU SO S¸NH VíI NHËT B¶N Vµ HOA Kú Chuyên ngành: Luật Kinh tế Mã số: 9 38 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS.TS HOÀNG THẾ LIÊN HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các kết quả trình bày trong luận án là khách quan, trung thực, tài liệu tham khảo được trích dẫn rõ ràng. Những kết luận khoa học của Luận án không trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu đã được công bố của bất kỳ tác giả nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Phan Hoàng Ngọc MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các từ viết tắt MỞ ĐẦU.

1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến Đề tài luận án. Tình hình nghiên cứu quốc tế. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam.

Ðánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án. Những kết quả nghiên cứu về bảo vệ cổ đông thiểu số. Một số kết quả nghiên cứu so sánh pháp luật về bảo vệ cổ đông thiểu số. Các vấn đề chưa được nghiên cứu hoặc chưa làm rõ sẽ được Luận án tiếp tục xem xét.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. 27 Kết luận Chương 1. 29 CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ CỔ ĐÔNG THIỂU SỐ CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN Ở VIỆT NAM.

Khái quát về bảo vệ cổ đông thiểu số. Quan niệm về cổ đông thiểu số. Sự cần thiết bảo vệ các quyền của cổ đông thiểu số. Điều chỉnh pháp luật về bảo vệ quyền của cổ đông thiểu số.

Phạm vi điểu chỉnh pháp luật về quyền của cổ đông thiểu số. Điều chỉnh pháp luật về quyền của cổ đông thiểu số trong quan hệ với cổ đông lớn và người quản lý trong công ty. Phân loại các quyền của cổ đông thiểu số. Trách nhiệm bảo vệ các quyền cổ đông của người quản lý trong cơ chế quản trị công ty.

Vị trí và vai trò của HĐQT. Vai trò, nhiệm vụ của thành viên HĐQT điều hành và thành viên không điều hành. Trách nhiệm của người quản lý công ty trong cơ chế quản trị nội bộ nhằm bảo vệ quyền cổ đông. Các phương thức bảo vệ quyền của cổ đông thiểu số.

Bảo vệ cổ đông thiểu số theo chức năng của các cơ quan quản lý, giám sát và xử lý vi phạm. Bảo vệ cổ đông thiểu số theo cơ chế chủ động - tự bảo vệ các quyền lợi của cổ đông. Bảo vệ cổ đông thiểu số bằng cơ chế quản trị và trách nhiệm của những người quản lý công ty. 58 Kết luận Chương 2.

62 CHƯƠNG 3: PHÁP LUẬT BẢO VỆ CỔ ĐÔNG THIỂU SỐ CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN Ở VIỆT NAM SO SÁNH VỚI NHẬT BẢN VÀ HOA KỲ. Vai trò pháp luật và điều lệ công ty trong việc bảo vệ cổ đông thiểu số 68 3. Vai trò của pháp luật. Vai trò của điều lệ, quy tắc nội bộ công ty.

Các biện pháp bảo vệ cổ đông thiểu số. Những đặc điểm của pháp luật bảo vệ cổ đông thiểu số tại Nhật Bản 74 3. Khái quát về khung pháp lý và các cơ quan thực thi pháp luật. Về quản trị công ty và những cải cách tại Nhật Bản.

Mô hình phổ biến và cấu trúc quản trị công ty tại Nhật Bản. Những đặc điểm của pháp luật bảo vệ cổ đông thiểu số tại Hoa Kỳ. Khái quát khung pháp lý về công ty cổ phần. Về cấu trúc quản trị nội bộ của công ty.

Về quyền cổ đông và trách nhiệm bảo đảm của người quản lý công ty. Bảo vệ cổ đông thiểu số ở Việt Nam, Nhật Bản và Hoa Kỳ. Pháp luật về quyền của cổ đông thiểu số ở Việt Nam. Các quyền cổ đông thiểu số Việt Nam so sánh với Nhật Bản và Hoa Kỳ.

Trách nhiệm của người quản lý công ty Việt Nam so sánh với Nhật Bản và Hoa Kỳ. Những điểm tương đồng giữa Việt Nam với Nhật Bản và Hoa Kỳ. Những điểm khác biệt của pháp luật Hoa Kỳ và Nhật Bản. 114 Kết luận Chương 3.

135 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 140 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ. 150 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 160 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BKS: Ban Kiểm soát CTCP: Công ty cổ phần CTÐC: Công ty đại chúng ĐHĐCĐ: Đại hội đồng cổ đông GĐ: Giám đốc HĐQT: Hội đồng quản trị IFC: Tổ chức tài chính quốc tế LBCA: Luật Công ty thương mại Bang Louisiana LCK: Luật Chứng khoán LDN: Luật doanh nghiệp NQL: Người quản lý công ty OECD: Tổ chức hợp tác kinh tế và phát triển QTCT: Quản trị công ty TGĐ: Tổng giám đốc TSE: Sở giao dịch chứng khoán Tokyo TTCK: Thị trường chứng khoán MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Công ty cổ phần (CTCP) có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội ở nước ta hiện nay thông qua việc huy động vốn của toàn xã hội và từ các giao dịch của thị trường chứng khoán (TTCK). CTCP được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc đối vốn, cổ đông sở hữu ít cổ phần với lượng vốn nhỏ thường có vị thế yếu hơn so với các cổ đông lớn. Các quyền của cổ đông sở hữu ít cổ phiếu mặc dù được ghi nhận bình đẳng tuy nhiên rất dễ bị chèn ép hoặc bị vi phạm bởi những cổ đông lớn sở hữu đa số cổ phần trong công ty. Cùng với LDN, Luật Chứng khoán cũng có nhiều quy định góp phần hoàn thiện cơ chế pháp luật đồng bộ về bảo vệ quyền của cổ đông thiểu số trong công ty cổ phần.

Mặt khác so với pháp luật của nhiều nước, đặc biệt là những nước kinh tế phát triển thì các quy định về bảo vệ cổ đông thiểu số của CTCP ở nước ta vẫn còn những điểm chưa tương thích với pháp luật và thông lệ. LDN 2014 và các văn bản có liên quan khác đã ghi nhận các quyền của cổ đông tuy nhiên tính khả thi vẫn chưa cao. Cơ chế bảo vệ cổ đông thiểu số cũng chưa hoạt động có hiệu quả nhằm xử lý các vi phạm xâm hại các quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư - cổ đông thiểu số. Thực tiễn nêu trên cho thấy, cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số ở nước ta, đồng thời tham khảo, so sánh thực tiễn pháp luật nước ngoài, thực tiễn pháp luật của những nước phát triển như Nhật Bản, Hoa Kỳ.

Để có được kinh nghiệm và bài học nhằm tham khảo để hoàn thiện hệ thống pháp luật nước ta, cần tiếp tục nghiên cứu, tiếp cận mới về mang tính hệ thống về bảo vệ cổ đông thiểu số trong CTCP. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án Mục đích nghiên cứu Luận án xem xét, đánh giá tổng quát những kết quả nghiên cứu về lý luận và pháp luật thực định về bảo vệ cổ đông thiểu số của Việt Nam đồng thời có sự đối chiếu, tham khảo một số quy định pháp luật Nhật Bản và Hoa Kỳ về bảo vệ cổ đông thiểu số. Thông qua đó đề xuất một số khuyến nghị để tham khảo phục vụ hoàn thiện pháp luật ở Việt Nam. 1 Nhiệm vụ nghiên cứu Luận án sẽ triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản như sau: Thứ nhất, luận án nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận chung về bảo vệ cổ đông thiểu số của CTCP, đặc điểm cổ đông thiểu số quan hệ pháp luật bảo vệ cổ đông thiểu số ở Việt Nam.

Thứ hai, luận án sẽ phân tích, đánh giá pháp luật bảo vệ cổ đông thiểu số của Việt Nam, đối chiếu so sánh với một số thực tiễn pháp luật của Nhật Bản, Hoa Kỳ về những điểm tương đồng và khác biệt. Thứ ba, luận án đề xuất một số khuyến nghị để tham khảo phục vụ hoàn thiện pháp luật ở Việt Nam nhằm bảo vệ cổ đông thiểu số trên cơ sở những nguyên tắc và thông lệ quốc tế về quản trị công ty. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu Về phạm vi: Phạm vi nghiên cứu của luận án trong giới hạn LDN 2014 và các văn bản pháp luật có liên quan đồng thời có sự đối chiếu so sánh với một số quy định pháp luật của Nhật Bản và Hoa Kỳ về công ty cổ phần và thực tiễn pháp luật của các quốc gia này. Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu một số phương thức bảo vệ cổ đông thiểu số công ty cổ phần và xem xét pháp luật của Việt Nam và có so sánh, tham khảo một số thực tiễn pháp luật tại Nhật Bản, Hoa Kỳ; khuyến nghị tham khảo, nghiên cứu những phương hướng hoàn thiện pháp luật bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cổ đông thiểu số ở Việt Nam.

Về đối tượng nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu các quy định và đặc điểm pháp luật về bảo vệ các quyền của cổ đông thiểu số của CTCP; cấu trúc quản trị nội bộ; vai trò của CTCP và trách nhiệm của những người quản lý công ty trong việc bảo đảm quyền của cổ đông ở Việt Nam đối chiếu với quy định tương tự của các nước Nhật Bản, Hoa Kỳ. Phương pháp nghiên cứu Luận án thực hiện trên cơ sở các phương pháp nghiên cứu gồm: các phương pháp phân tích, tổng hợp; nghiên cứu so sánh; phương pháp dữ liệu thứ cấp. Đồng thời, Luận án cũng thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của Học thuyết Mác – Lênin về nhà nước và pháp luật; một số lý thuyết như: Thuyết đại diện (Agency theory), Thuyết lợi ích của cổ đông và một số lý luận khác về bảo vệ CĐTS.