Bảo vệ người lao động trong kinh tế thị trường theo pháp luật lao động Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI Nguyễn Thị Kim Phụng LUẬN ÁN TIẾN SỸ LUẬT HỌC PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG VỚI VẤN ĐỀ BẢO VỆ NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG DIEU KIEN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật kinh tế Mã số: 62 38 50 01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS Phạm Công Trứ 2.TS Đào Thị Hàng THƯ VIỆN _. TRƯỜNG ĐAI HỌC LUAT HA NOI PHONG DIC _ 2249:| Ha Noi — 2006 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Nguyên Thị Kim Phụng NHỮNG TU VIET TAT TRONG LUẬN ÁN 1. BLLĐ Bộ luật lao động 2. ILO Tổ Chức Lao động Quốc tế 3, KTTT kinh tế thị trường 4. LĐ-TBXH lao động — thương binh xã hội 3.

ND Nghị định 6. NLD người lao động 7. NSDLUĐ người sử dụng lao động 8. Nxb Nhà xuất bản 9.

TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh I0. VN Việt Nam II. XHCN xã hội chủ nghia 12. WTO Tổ chức Thương mại Thế giới MỤC LỤC 0000627101097.

1 Chương 1: MỘT SỐ VẤN DE Li LUẬN VỀ BẢO VỆ NGƯỜI LAO ĐỘNG BẰNG PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIET NAM 8. Quan niệm về bảo vệ người lao động theo pháp luật lao động. Sự cần thiết của việc bảo vệ người lao động trong điều kiện kinh tế thị trường dì SAGE INGUIN. Vai trò của pháp tuat lao động trong việc bảo vệ người lao động.

Luật lao động thé biện các nguyên tắc bảo vệ người lao động. Luật đo động xác định các nội dung cần bảo vệ người lao động. Luật lao đông xác định các biện pháp bảo vệ người lao động. 60 WCEt LAM CHUOME 0 70 0.

74 Chương 2: PHAP LUẬT LAO ĐỘNG VIỆT NAM HIỆN HANH VỀ BẢO VE NGƯỜI LAO ĐỘNG VÀ THUC TIEN THỊ HÀNH.1 Nội dung các quy định về bảo vệ người lao động và thực tiễn thi hành. Bao tệ vide lint Chee nghi Kho TTHỆ: ca enamine naumnscmnnienaaniensies 75 2. Báo vệ thu nhập và đời sống cho người lao đông. Bao vệ quyền thân thin người lao động trong quá trinh lao động.

Các biện pháp cơ bản bảo vệ người lao động theo pháp liật lao động và thực LE SU DUG 271717 ố. Biện pháp liên kết, thông qua tổ chức để nguòi lao động ti bảo vệ. Biện pháp bồi thường (HIỆP ÏlQÌ. Biện pháp xử phạt vi pÌLCHH.

ch nh HH HH ng re 132 2. Bi€rs PREP XE 8. 14] Kết lettre Chg 2 ceseeeeeonndtinniisrirrgtitttttiitrdgirtttgttotAiEinESNNN001,001000000n0iQBv00fuETSHEGGgA053-03738008 148 Chương 3 : HOÀN THIEN CÁC QUY ĐỊNH VA NANG CAO HIỆU QUA BAO VỆ NGƯỜI LAO DONG THEO PHÁP LUẬT LAO DONG VIỆT NAM. Yéu cau hoàn thiện pháp luật về bao vệ người lao động.

Các giải pháp cụ thể nhằm: hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực bảo vệ ngôi TAG TH cv seeeaateraapieeiikciatipogisgiesEEbissiudlicgissaai3ysuESS5S0E1858 GN8S55550E1590M421/54085 160 3. Sửa đối, bổ sung một số guy định hiện hành,. Nang cao năng luc của các chủ thể hữu quan trong việc bảo vệ người lao động.185 Két luận Chương 3. xhtsnspsriasersesnsxerserrteessr30328/se33n3i-83-liđE3399701g)5850000547EP 196 KET LUAN17777.

197 ĐANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LỜI NÓI ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sau hai chục năm thực hiện việc chuyển đổi, xây dựng và phát triển nền KTTT định hướng xã hội chủ nghĩa, mở cửa và hội nhập với nền kinh tế khu vực và thế giới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu rất đáng khích lệ về phát triển kinh tế và xã hội. Cùng với sự phát triển đó, cũng đồng thời phát sinh nhiều vấn dé cần phải giải quyết theo những quan điểm phù hợp với yêu cầu của KTTT. Một trong số những vấn dé đó là phát triển thị trường lao động, điều chỉnh quan hệ lao động hiệu quả, giải quyết việc làm, bảo vệ NLD trong mối tương quan hợp lý với việc bảo về quyền và lợi ích của NSDLD.

Đó là những yếu tố quan trọng để thực hiện một mục tiêu gồm hai mặt là phát triển kinh tế đồng thời với việc xây dựng xã hội công bằng, dân chủ và văn minh. Tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước ta từ trước đến nay là phát huy nhân tố con người, đặc biệt là NLD, với tư cách vừa là động lực, vừa là mục tiêu của công cuộc phát triển kinh tế. Từ khi phát triển KTTT, tư tưởng bảo vệ NLD lại được Đảng và Nhà nước đặt ra cụ thể hơn. Trong văn kiện Dai hội Dang VIII (1996), Đảng ta khẳng định cần “té chức thực hiện và kiểm tra thi hành pháp luật lao động, tăng cường bảo vệ người lao động, trọng tâm là ở các doanh nghiệp ".

Dé thực hiện mục tiêu đó, vai trò của pháp luật, đặc biệt là luật lao động trở nên rất quan trọng. Pháp luật lao động ở nước ta trong những năm qua đã có bước chuyển đổi và phát triển quan trọng. Bộ luật Lao động đã được Quốc hội thông qua ngày 23/ 6/1994, có hiệu lực từ 1/1/1995, là Bộ luật nằm trong qũy đạo của nền KTTT định hướng XHCN. Trong Lời nói đầu của Bộ luật này đã ghi nhận “Bộ luật Lao động bảo vệ quyền làm việc, lợi ích và các quyền khác của người lao động, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng lao động ".

Sau một thời gian thực hiện, Bộ luật Lao động đã được sửa đổi, bổ sung năm 2002, theo đó, một số quyền lợi của NLĐ đã được bảo vệ tốt hơn. Tuy nhiên, các nội dung bảo vệ NLD ở Việt Nam, nhìn chung, còn bị đánh giá là chưa thật hợp lý và thiếu tính linh hoạt. Luật Sửa đổi bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động còn mang tính chắp vá, lảng tránh một số vấn đề cần thiết.nên chưa thực sự đáp ứng yêu cầu bảo vệ NLD một cách hữu hiệu. Nhà nước còn can thiệp tương đối sâu vào quan hệ lao động nhưng nhiều quy định của pháp luật vẫn chưa được thực hiện triệt để.

Nhiều NLD còn phải làm việc trong điều kiện không đảm bảo, phải làm thêm giờ tràn lan, bị chậm trả lương. là những hiện tượng phổ biến. Hơn một ngàn cuộc đình công của NLD, xảy ra trong vòng chục năm nay, chủ yếu dé đòi NSDLD thực hiện các quyền luật định nhưng nếu nhìn về hình thức là bất hợp pháp. Điều đó chứng tỏ v'ệc bảo vệ NLD chưa đạt được kết quả mong muốn, chưa thực hiện được mục tiêu mà J Jang và Nhà nước đề ra.

Song, phía các nhà đầu tư lại cho rang NLD được bảo vệ quá ‹ hặt chẽ (trong khi ho rất hạn chế về trình độ chuyên môn, ý thức tuân thủ kỷ luật va tếc phong công nghiệp.) khiến cho việc sử dụng lao động không đáp ứng yêu cầu linh hoạt của nền KTTT, ảnh hưởng đến sự cạnh tranh để phát triển của doanh nghiệp. Như vậy, khi các mục tiêu của Nhà nước, NLD và NSDLD còn chưa thực sự gặp nhau thì việc bảo vệ NLD chưa thể thực hiện hiệu quả trên thực tế. Có tình trạng trên là do nhiều nguyên nhân khác nhau, mà một trong những nguyên nhân đó là do chúng ta chưa có một cơ chế điều chỉnh pháp luật thực sự thích hợp với quan hệ lao động trong KTTT. Trong khoa học pháp lý nói chung v:t khoa học luật lao động nói riêng cũng chưa có được hệ thống lý luận làm cơ sở khoa hoc để định hướng cho công tác xây dựng pháp luật, trong đó có luật lao động; chưa có sự tổng kết và đúc rút kinh nghiệm thực tiễn áp dụng pháp luật một cách toàn diện và «hách quan; còn thiếu nhiều thông tin cho việc quản lý thị trường và hoạch định chính sách.

Vì vậy, điều quan trọng và cần thiết là, từ thực tế điều tiết các quan hệ lao d6r.g sinh động, phong phú, đang vận động, phát triển ở nước ta và từ kinh nghiệm của cic nước trong khu vực và trên thế giới; các thành công, thất bại. cần được nghiên .:ứu, khái quát hoá.rút ra bài học để xây dung và hoàn thiện cơ chế pháp lý về bảo v: : NLD cho phù hợp với điều kiện Việt nam, đáp ứng yêu cầu khách quan của nền KTTT. Xuất phát từ lý do trên, chúng tôi đã chọn “ Pháp luật lao độn ø với vấn đề bảo vệ người lao động trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nan:” làm dé tài cho luận án tiến sĩ luật học của mình, với mong muốn góp phần vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật lao động Việt Nam, đáp ứng yêu cầu của nền KTTT định hướng XHCN trong thời đại công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế, góp phần thực hiện mục tiêu “dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh”. Tình hình nghiên cứu Vấn đề bảo vệ người lao động mới bước đầu được chú trọng ở nước ta từ khi thực hiện chủ trương phát triển nền kinh tế thị trường với sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế.

Trong các văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc, từ Đại hội Đảng lần thứ VII đến Đại hội Đảng lần thứ IX, Đảng Cộng sản Việt Nam đều nêu chủ trương bảo vệ NLD khi họ tham gia quan hệ lao động, đặc biệt là tại khu vực các doanh nghiệp. Cho đến nay, việc nghiên cứu vấn đề bảo vệ NLĐ mới chỉ được đề cập trực tiếp trong các giáo trình Luật lao động của một số cơ sở đào tạo luật như Trường Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật của Đại học Quốc gia Hà Nội. Trong các giáo trình này, vấn đề bảo vệ NLD được thể hiện một cách cô đọng, ngắn gọn như một trong những tư tưởng pháp luật, được trình bày dưới dạng nguyên tắc cơ bản của ngành luật lao động. Vấn đề này còn được cụ thể hóa trong một số chương khác của các giáo trình đó như các chương: Tiền lương, Thời gian làm việc và nghỉ ngơi, Bảo hộ lao động.

Tuy nhiên, là thể loại giáo trình nên vấn dé bảo vệ NLD chưa được thể hiện một cách sâu sắc, nhiều quan điểm mới chưa được đề cập đến. Trong số các luận văn, luận án đã công bố, có ba luận văn tốt nghiệp cao học luật thể hiện các đề tài liên quan đến luận án này: (1) Luận văn “Hợp đồng lao động với vấn dé bảo đảm quyền và lợi ích của người lao động trong nên kinh tế thị trường ” năm 1997 của tác giả Nguyễn Hữu Chí (Trường Đại học Luật Hà Nội).