Pháp luật kỷ luật lao động ở Việt Nam - Luận án tiến sĩ ĐH Luật Hà Nội

| BO GIAO DUC VA DAO TAO BO TU PHAP TRƯỜNG ĐẠI HOC LUAT HA NỘI TRAN THI THUY LAM PHAP LUẬT VỀ KY LUAT LAO DONG 0VIỆT NAM THUC TRANG VA PHUONG HUONG HOAN THIEN Chuyên ngành : Luật kinh tế Mã số : 60 38 50 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dân khoa học: 1.TS Đào Thị Hàng 2.TS Phạm Công Trứ THƯ VIỆN. TRUONG ĐẠI HOC WAT HA NÓI PHONG GV = HA NOI - 2007 | | LỜI CAM ĐOAN lôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

TÁC GIÁ LUẬN ÁN Trần Thị Thúy Lâm MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KỶ LUAT LAO ĐỘNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ KỶ LUẬT LAO ĐỘNG 1. Kỷ luật lao động - yêu cầu khách quan của quá trình lao động 1:2. Điều chỉnh pháp luật về kỷ luật lao động 29 1. Lược sử hình thành va phát triển pháp luật về ky luật lao động 58 ở Việt Nam Chương 2: PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ KỶ LUẬT LAO ĐỘNG Ở 67 VIET NAM VÀ THUC TIEN THỰC HIỆN 2.

Nội quy lao động theo quy định của pháp luật và thực tiễn 67 thực hiện Lede Xử lý kỷ luật lao động theo quy định của pháp luật và thực 77 tiễn thực hiện Zao. Xử lý trách nhiệm vật chất theo quy định của pháp luật và 120 thực tiễn thực hiện Chương 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUÁ 128 KỶ LUẬT LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM 3. Phương hướng hoàn thiện pháp luật về kỷ luật lao động 128 3. Sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện một số quy định về kỷ luật lao động 140 su Các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả kỷ luật lao động 162 KẾT LUẬN 173 NHỮNG CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ 176 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 177 NHUNG CUM TU VIET TAT TRONG LUẬN ÁN Nghị định 41/CP Nghi dinh 41/CP ngay 6/7/1995 quy dinh chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều cua Bộ luật Lao động về kỷ luật lao động trách nhiệm vật chất Nghị định 33/2003/NĐ-CP Nghị định 33/2003/NĐ-CP ngày 2/4/2003 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 41/CP ngày 6/7/1995 Nghị định 113/2004/NĐ-CP Nghị định 113/2004/NĐ-CP ngày 16/4/2004 quy định xử phạt hành chính về hành vi vi phạm pháp luật lao động Nghị định 04/2005/NĐ-CP Nghị định 04/2005/NĐ-CP ngày 11/11/2005 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về khiếu nại, tố cáo lao động TT19/2003/TT-BLDTBXH Thông tư 19/2003/TT-BLDTBXH ngày 22/9/2003 của Bộ Lao động - Thương bình và Xã hội hướng dẫn thi hành một số Điều của Nghị định 41/CP đã được sửa đổi bổ sung bằng Nghị định 33/2003/NĐ-CP MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Trong điều kiện của nền kinh tế thị trường, người sử dụng lao động được quyền tự do kinh doanh, tự chủ trong lĩnh vực lao động. Quản lý lao động là một trong những quyền cơ bản của người sử dụng lao động trong lĩnh vực này. Nhờ có quản lý lao động mà trật tự, nền nếp trong doanh nghiệp được duy trì, ổn định, đời sống của người lao động được giữ vững và nâng cao, ngăn ngừa được các xung đột và tranh chấp trong quan hệ lao động. Do đó, quản lý lao động được coi là đòn bẩy quan trọng để các doanh nghiệp đạt được hiệu quả trong sản xuất kinh doanh.

Thực tế cũng đã chứng minh rằng những doanh nghiệp làm ăn có hiệu quả đều là những doanh nghiệp quản lý tốt trong lĩnh vực lao động. Để thực hiện quyền quản lý, người sử dụng lao động có thể sử dụng tổng hợp nhiều biện pháp khác nhau. Song một trong những biện pháp pháp lý quan trọng chính là việc thiết lập và duy trì kỷ luật lao động trong đơn vị. Vì vậy, ky luật lao động được coi là một trong những nội dung quan trọng của quyền quản lý lao động, là vấn đề thiết yếu đối với mọi quá trình lao động.

Đặc biệt trong sự nghiệp công nghiệp, hóa hiện đại hóa đất nước, tác phong công nghiệp của người lao động là vấn đề được đặt lên hàng đầu thi ky luật lao động, ý thức chấp hành kỷ luật lao động của người lao động là vấn đề hết sức quan trọng. Khi đó, nó không chỉ nhằm duy trì trật tự trong doanh nghiệp, tạo ra năng suất chất lượng hiệu quả cho quá trình lao động mà nó còn là điều kiện để thu hút vốn đầu tư nước ngoài, xuất khẩu lao động, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động và thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên, trong thực tế hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, kỷ luật lao động hiện nay đang được xem là một vấn đề nóng bỏng. Rất nhiều vụ tranh chấp xảy ra đều trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến kỷ luật lao động như tranh chấp về ky luật sa thải, tranh chấp giữa doanh nghiệp xuất khẩu lao động với người lao động đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài bỏ trốn phá vỡ hợp đồng.

Thậm chí một số cuộc đình công xảy ra nguyên nhân của nó cũng xuất phát từ việc người lao động không có ý thức kỷ luật hoặc người sử dụng lao động sa thải người lao động trái pháp luật. Thực tiễn giải quyết tranh chấp tại Tòa án hiện nay cũng cho thấy, số lượng các vụ tranh chấp về kỷ luật sa thải chiếm một tỷ lệ tương đối nhiều và ngày càng có chiều hướng gia tăng. Hơn nữa, những tranh chấp này thường có diễn phức tạp và mâu thuẫn giữa các chủ thể thường rất gay gắt. Điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, có trường hợp nguyên nhân là do người lao động không có ý thức trong việc chấp hành kỷ luật, cũng có trường hợp lại là do người sử dụng lao động vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kỷ luật.

Song, một trong những nguyên nhân phải kể đến ở đây chính là pháp luật về kỷ luật lao động hiện nay còn có những bất cập, hạn chế, không phù hợp với thực tế và thiếu tính khả thi. Chính vì vậy, việc nghiên cứu nhằm hoàn thiện pháp luật về kỷ luật lao động để đáp ứng yêu cầu của công cuộc công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, cũng như yêu cầu của xu thế hội nhập và phát triển là một đòi hỏi bức thiết cả về lý luận và thực tiễn. Đó chính là lý do để tôi chọn vấn đề: "Pháp luật về ky luật lao động ở Việt Nam - Thực trạng và phương hướng hoàn thiện" làm đề tài cho luận án Tiến sĩ luật học của mình. Tình hình nghiên cứu Ky luật lao động là một trong những nội dung thuộc quyền quan lý lao động của người sử dụng lao động nên được xem như là quyền "đương nhiên” của họ.

Chính vì vậy, trong khoa học pháp lý đặc biệt là ở nước ngoài rất ít có những bài viết hoặc công trình nghiên cứu về kỷ luật lao động. Ở Việt Nam, vấn đề kỷ luật lao động tuy được quan tâm hơn song so với các vấn đề khác trong pháp luật lao động như hợp đồng lao động, tranh chấp lao động, đình công. vấn dé kỷ luật lao động vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Giáo trình Luật Lao động của một số trường đại học có viết về ky luật lao động như giáo trình Luật Lao động của Trường Đại học Luật Hà Nội; giáo trình Luật Lao động của Đại học Quốc gia; giáo trình Luật Lao động của Đại học Huế (Trung tâm đào tạo từ xa).

Song, với tư cách là một chương trong giáo trình, kỷ luật lao động chủ yếu được đề cập đến với những vấn đề cơ bản nhất về khái niệm và kỷ luật lao động theo quy định của pháp luật hiện hành. Một số các bài viết mang tính nghiên cứu trao đổi tuy có đề cập đến kỷ luật lao động nhưng thường gắn với tranh chấp lao động hoặc pháp luật lao động nói chung. Kỷ luật lao động chỉ là một phần, một khía cạnh nhỏ trong bài viết. Trong bài "Vấn đề bảo vệ lao động nữ trong Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động" của Tiến sĩ Đào Thị Hằng (Tap chí Luật học, số 3 năm 2003), "Những điểm mới của Luật sửa đổi bổ sung Bộ luật Lao động" của Thạc sĩ Đỗ Ngân Bình (Tạp chí Luật học, số 2 năm 2002) có đề cập đến kỷ luật lao động nhưng chỉ dưới góc độ nêu những điểm mới của Luật sửa đổi bổ sung Bộ luật Lao động về kỷ luật lao động nói chung, bảo vệ lao động nữ nói riêng.

Cũng có một số ít các bài viết riêng về ký luật như bài "Một số vấn dé về kỷ luật lao động trong Bộ luật Lao động" (Tạp chí Luật học, số 4 năm 1998) của Thạc sĩ Nguyễn Hữu Chí phân tích về một số bất cập của pháp luật kỹ luật lao động và đưa ra những kiến nghị nhằm sửa đổi bổ sung hoàn thiện pháp luật. Hay như bài "Thời hiệu xử lý vi phạm kỷ luật lao động" của Thạc sĩ Nguyễn Việt Cường (Tạp chí Tòa án nhân dân, số 3 năm 2003) nêu những quan điểm trong việc xác định thời hiệu xử lý kỷ luật lao động. Bên cạnh đó cũng có luận án thạc sĩ viết về kỷ luật lao động như luận án “Chế độ kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất trong luật lao động Việt Nam - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” của Đỗ Thị Dung năm 2002 (cơ sở đào tạo thuộc Trường Đại học Luật Hà Nội). Luận án đã đề cập đến khái niệm về kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất trong luật lao động Việt Nam; chế độ kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất trong luật lao động Việt Nam hiện hành; thực tiễn áp dụng và một số giải pháp nhằm hoàn thiện, nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật kỷ luật lao động.

Nhìn chung các bài viết và luận văn nêu trên đã đề cập đến một số khía cạnh khác nhau về kỷ luật lao động. Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu có hệ thống và toàn diện về lý luận kỷ luật lao động, những vướng mắc trong thực tiễn áp dụng cũng như những giải pháp tổng thể để hoàn thiện pháp luật về kỷ luật lao động ở Việt Nam.