Luận án: Nguồn gốc xã hội của việc vi phạm pháp luật ở người chưa thành niên hiện nay - ĐH KHXH&NV

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘi T R Ư Ờ N G Đ Ạ I H Ọ C K H O A H Ọ C XÃ H Ộ I V À N H Â N V À N HỒ Diệu Thúy N G U Ồ N GỐC X Ã HỘI C Ủ A VIỆC VI PHẠM PHÁP LUẬT Ở NGUỜI CHUA THÀNH NIÊN HIỆN N A Y (Nghiên cứu trường hợp tại ba trường giáo dưỡng người chưa thành niên vi phạm pháp luật thuộc Bộ Công An) Chuyên ngành: Xã hội học Mã số: 5.09 LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC NGƯỜI H Ư ỚNG DẪN K H O A HỌC: 1. TS PHẠM ĐÌNH HUỲNH 2. PGS TS BÙI THẾ CUỒNG HÀ NỘI - 2002 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI T R Ư Ờ N G ĐẠI H Ọ C K H O A H Ọ C XÃ H Ộ I VÀ N H Â N VĂN HỒ Diệu Thúy NGUỒN GỐC XẢ HỘI CỦA VIỆC VI PHẠM PHÁP LUẬT Ớ NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN HIỆN NAY (Nghiên cứu trường hợp tại ba trường giáo dưỡng người chưa thành niên vi phạm pháp luật thuộc Bộ Công An) Chuyên ngành: Xã hội học Mã số: 5.09 LUẬN ÁN TIẾN Sĩ XÃ HỘI HỌC HÀ N Ộ I-2 0 0 2 Lời cam đoan Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệt 'à kết quả điều tra ghi trong luận án là do bản thân tôi trực tiếp thu thập, chưa tmg được ai công bô trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án r/)ỉỉiẫ CJltútj Một sô quv ước sử dụng trong bản luận án này 1. Trích dẫn tài liệu tham khảo: Các trích dẫn tài liệu tham khảo được gh trong ngoặc vuông như sau: [ ]. Trong ngoặc vuông này, con số thứ nhất trước dấu phẩy là con số tài liệu được ghi theo thứ tự 1, 2, 3, vv. trong phầr Tài liệu tham khảo ở trang 154 của luận án; trong trường hợp cần thiết, có thê có con số thứ hai, sau dấu phẩy, là số trang trong tài liệu đó.

Thí dụ: [24, tr, 23-27] có nghĩa là tài liệu số 24 trong phần Tài liệu tham khảo, trang 23-27. Các chú thích: Các chú thích được ghi trong ngoặc đơn tròn. chú thích 3) có nghĩa là “xem chú thích số 3” ở phần Chú thích , trang 152 của Luận án. MỤC LỤC Trang "rang phụ bìa 1 Lời cam đoan 2 Một số quy ước sử dụng trong bản luận án 3 Mục lục 4 [anh mục các bảng 7 NỞ ĐẨU 9 1.

Tính cấp thiết của đề tài 9 2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 11 3. Điểm mới của luận án 12 4. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu 14 5.

Khung lý thuyết và giả thuyết nshiên cứu 15 7. Các phương pháp và kỹ thuật nghiên cứu 18 8. Kết cấu luận án 20 Cỉương 1. LÝ THUYẾT TIẾP CẬN NGHIÊN c ú u ĐỀ TÀI 22 1.

Lịch sử nghiên cứu vấn đề 22 1. Một số khái niệm 26 5 1. Những quan điểm tiền mác xít về tội phạm 1. Những quan điểm mác xít về tội phạm 3í 1.

Các lý thuyết nghiên cứu về tội phạm 41 1. Các lý thuyết dựa vào nguyên nhân có tính chất cá nhân 42 1. Các lý thuyết dựa vào các nguyên nhân có tính chất xã hội 1. Phương pháp tiếp cận đề tài 56 Chương 2.

THỰC TRẠNG VI PHẠM PHÁP LUẬT CỦA NHÓM NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN ở VIỆT NAM HIỆN NAY 60 2. Vài nét về tình hình kinh tế-xã hội ở nước ta trong những năm đổi mới 60 2. Tinh trạng vi phạm pháp luật ở người chưa thành niên 65 2. Tinh hình về lứa tuổi chưa thành niên 65 2.

Vi phạm pháp luật ở người chưa thành niên 68 2. Đặc điểm xã hội của nạười chưa thành niên viphạm pháp luật 72 Chương 3. TÁC ĐỘNG CỦA CÁC NHÂN T ố XÃ HỘI ĐÊN HÀNH VI VI PHẠM PHÁP LUẬT Ở NGUỜI CHUẦ THÀNH NIÊN 97 3. Môi tnrờng gia đình 98 3.

Mỏi tnrờng nhà trường ị 17 3. Môi trường, cộng đổng 132 3. Tệ nạn xã hội 140 KÊT LUÂN VÀ KHUYẾN NGHỊ 145 CHÚ THÍCH 152 DA NI ỉ MỤC CỔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ i 53 TÀI LIỆU THAM KHẢO 154 PHU LUC 1 162 PHỤ LỤC 2 166 PHỤ LỤC 3 178 Danh m ụ c các bảng Trang Bir. Chuẩn và lệch lạc 32 Bing 1.

Phân loại các lệch lạc, theo Merton 47 Bmg 2. Số liệu người chưa thành niên vi phạm pháp luật 72 Bing 2. Phân nhóm mẫu nghiên cứu theo tuổi 73 Bing 2. Phân nhóm mẫu nghiên cứu theo giới tính 74 Ehng 2.

Trí nhớ về ngày sinh của các đối tượng nghiên cứu 74 Baig 2. Nghề nghiệp của bố 75 Beng 2. Nghề nghiệp của mẹ 76 Beng 2. Người nuôi dưỡng (sống cùng) 77 Bảig 2.

Tình trạng đi học trước khi vào trường giáo dưỡng 78 Bảng 2. Trình độ học vấn khi ở trong trường giáo dưỡng 79 Bảng 2. Sở thích về môn học 80 Bảng 2. Tinh trạng tự kiếm sống trước khi vào trường giáo dưỡng 81 Bảng 2.

Thời gian tự kiếm sống 82 Bảng 2. Tinh trạng no đói trước khi vào trườne giáo dưỡng 83 Bảng 2. Mục đích sử dụng tiền (khi có) 83 Bảng 2. Quan hệ bạn bè 84 Bảng 2.

Công việc của bạn bè thân thiết 85 Bảng 2. Sử dụng thời gian rảnh rỗi 86 Bảng 2. Tinh trạng nghiện ngập 87 Bảng 2. Nguyên nhân phải vào trường giáo dưỡng 87 Bing 2.

Số lần bị bắt và được tha Binẹ 2. Lý do của những lần được tha trước Beng 2. Động cơ của hành vi vi phạm pháp luật Baie 2. Suy nghĩ về hành vi vi phạm pháp luật Bais 2.

Hiểu biết về pháp luật Bang 2. Hiểu biết về “Công ước quốc tế về quyền trẻ em” Bảng 2. Sự quan tâm của gia đình và người thân Bảng 2. Suy nghĩ về tương lai Bảng 3.

Tác động của gia đình tới người chưa thành niên Bảng 3. Tác động của nhà trường tới người chưa thành niên MỞ ĐẨU 1. Tính cấp thiết của đề tài Công cuộc đổi mới và nền kinh tế thị trường đã mở ra cho chúng ta niững khả năng to lớn về phát triển xã hội, nền kinh tế đất nước phát triển rung động hơn, góp phần đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, vươn lên hù nhập với nền kinh tế thế giới. Bên cạnh những mặt tích cực đó, thì một số rrật tiêu cực của nền kinh tế thị trường cũng đang gây ảnh hưởng xấu đến đạo đíc, lối sống của một bộ phận dân cư, trong đó có những người chưa thành nèn.

Người chưa thành niên là một nhóm người hết sức nhạy cảm với cuộc sởig, dễ tiếp thu, bắt chước cái mới, cái lạ, mà chưa nhận thức rõ được cái đing cái sai. Trong bối cảnh chung của tình hình kinh tế-xã hội đất nước, cữig như tình hình phạm tội nói chung, vấn đề người chưa thành niên vi phạm pháp luật cũng diễn biến phức tạp cả về qui mô lẫn tính chất. Xét về cơ cấu, ngrời chưa thành niên đã phạm vào hầu hết các tội danh được quy định trong bệluật hình sự, cũng như có mặt trong hầu hết các tệ nạn xã hội. Hành vi vi phạm pháp luật của người chưa thành niên khá đa dạng.

Ngoài nhrng trường hợp bột phát hoặc giữ vai trò chủ động như trộm cắp vặt, người chra thành niên còn vi phạm pháp luật với những ý đổ được chuẩn bị trước, có dấi hiệu vi phạm pháp luật theo nhóm. Tuy nhiên, cũng không ít các em tham gia với vai trò đồng phạm do bị lôi kéo hoặc có sự chỉ huy của neười lớn. Thing thường, người chưa thành niên vi phạm pháp luật có tính chất cơ hội, nh;t thời, thiếu suy nghĩ chín chấn và động cơ không sâu sắc. 10 Theo thống kẻ của Bộ Công An, hàng nam V I phạm pháp luật ở lứa tuổi mười chưa thành niên trên toàn quốc chiếm một tỷ lệ khá cao, với những diễn hến ngày càng phức tạp cả về quy mô lẫn tính chất.

Nếu lấy năm 1986 làm nốc (100%) thì năm 1997, con số này tăng gấp hơn 3 lần (327%). Những vấn để nhức nhối về người chưa thành niên vi phạm pháp luật trên điy đòi hỏi chúng ta phải tìm hiểu nguyên nhân, neuồn gốc phát sinh, phát trển. Tất cả chúng ta đều có thể biết được hành vi trộm cắp hay cướp giật của ruười chưa thành niên đều do nguyên nhân thiếu tiền, cần tiền, đua đòi., mưng không phải chúng ta chỉ cần giải quyết các nguyên nhân dẫn đến các hình vi đó bằng những cách như: thiếu tiền thì cung cấp tiền, hay phạt thật n;ng để lẩn sau không vi phạm nữa., mà chúng ta phải tìm hiểu nguồn gốc piát sinh của vấn đề để có hướng giải quyết triệt để. Nghiên cứu về trẻ em nói chung và người chưa thành niên vi phạm pháp luìt nói riêng trong quá trình phát triển tâm sinh lý của trẻ, tác động của môi trrờng xã hội đối với người chưa thành niên qua các thời kỳ, để giảm thiểu nlững phản ứng, hành vi, thái độ sai lệch, trái ngược với pháp luật, đạo đức và triyền thống xã hội.

Nghiên cứu nguồn gốc xã hội của những hành vi vi phạm pháp luật của nịười chưa thành niên là một yêu cầu cấp thiết về mặt lý luận, nhận thức, góp phần làm sáng tỏ mối quan hệ giữa lệch lạc, tội phạm với cơ cấu xã hội và với qiá trình phát triển xã hội, làm rõ hơn những điều kiện xã hội, nguyên nhân sâi xa và các yếu tố bên ngoài tác động đến những hành vi sai lệch với chuẩn mrc xã hội và nhữns hành vi vi phạm pháp luật. Đấu tranh với các loại tội phạm là hoạt động đa dạng của các cơ quan lập phtp, hành pháp, tư pháp, của các tổ chức xã hội, và của toàn dân, vì vậy phải đưíc thực hiện một cách có tổ chức và quản lý một cách thống nhất. 11 Nghiên cứu nguồn gốc xã hội của những hành vi vi phạm pháp luật của người chưa thành niên là một đòi hỏi cấp thiết của thực tế, trên cơ sở những hiểu biết về nguồn gốc xã hội của người chưa thành niên vi phạm pháp luật sẽ giúp một phần cho các nhà lãnh đạo, quản lý xã hội có sơ sở để để ra được những biện pháp đấu tranh phòng ngừa một cách kịp thời và hiệu quả, góp phần vào việc thực hiện chương trình quốc gia phòng chống tội phạm, giữ gìn an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội theo nghị quyết 09 của Chính phủ, góp phần giảm thiểu số người chưa thành niên vi phạm pháp luật, phạm tội, nhờ việc giáo dục tuyên truyền hướng dẫn cho người chưa thành niên những kiến thức cần thiết và phù hợp với quá trình phát triển của các em.