Luận án: Nghiên cứu đặc điểm nhân thân, hành vi phạm tội và phòng ngừa tội phạm

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ---------------- TRẦN VĂN HÀ NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM NHÂN THÂN, TÍNH CÁCH, HÀNH VI PHẠM TỘI VÀ GỢI Ý GIẢI PHÁP QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH QUẢN LÝ KINH TẾ Hà Nội – 2023 luan an BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ---------------- TRẦN VĂN HÀ NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM NHÂN THÂN, TÍNH CÁCH, HÀNH VI PHẠM TỘI VÀ GỢI Ý GIẢI PHÁP QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM Chuyên ngành: Khoa học quản lý Mã số: 9310110 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. ĐOÀN THỊ THU HÀ 2. BÙI THỊ HỒNG VIỆT Hà Nội – 2023 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm quy định liêm chính học thuật trong nghiên cứu khoa học của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân.

Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Nghiên cứu sinh Trần Văn Hà luan an ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC BẢNG BIỂU. vi PHẦN MỞ ĐẦU .7 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Nghiên cứu về hành vi phạm tội.

Trường phái cổ điển và tân cổ điển. Trường phái nhân chủng học và sinh học. Trường phái tội phạm học xã hội. Trường phái phân tích loại hình tội phạm.

Trường phái kết hợp nhiều lý thuyết. Trường phái tội phạm học xã hội chủ nghĩa. Nghiên cứu về tính cách. Mô hình yếu tố tính cách.

Áp dụng mô hình yếu tố tính cách trong nghiên cứu tội phạm. Nghiên cứu về đặc điểm nhân thân. Nghiên cứu quản lý nhà nước về phòng ngừa tội phạm tại Việt Nam. Khoảng trống nghiên cứu .26 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 .28 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẶC ĐIỂM NHÂN THÂN, TÍNH CÁCH, HÀNH VI PHẠM TỘI VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM.

Hành vi phạm tội. Nguyên nhân hành vi phạm tội. Đặc điểm nhân thân. Nhân thân nói chung .2 Nhân thân người phạm tội.

Tính cách và mô hình các yếu tố tính cách OCEAN. Khái niệm tính cách cá nhân. Cấu trúc mô hình các yếu tố tính cách OCEAN. Sự tin cậy của mô hình các yếu tố tính cách OCEAN .37 luan an iii 2.

Khả năng dự báo của mô hình OCEAN. Sự thay đổi tính cách trong vòng đời con người. Quản lý nhà nước về phòng ngừa tội phạm. Khái niệm quản lý nhà nước về phòng ngừa tội phạm.

Nội dung quản lý nhà nước về phòng ngừa tội phạm. Kinh nghiệm và bài học từ nước ngoài trong quản lý nhà nước về phòng ngừa tội phạm .43 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 .52 CHƯƠNG 3: BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Bối cảnh tình hình tội phạm và quản lý nhà nước về phòng ngừa tội phạm tại Việt Nam. Tình hình tội phạm tại Việt Nam.

Quản lý nhà nước về phòng ngừa tội phạm tại Việt Nam. Những hạn chế trong quản lý nhà nước về phòng ngừa tội phạm tại Việt Nam. Phương pháp nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu.

Mô hình nghiên cứu. Cơ sở dữ liệu và phương pháp phân tích – đánh giá .90 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 .94 CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH ĐẶC ĐIỂM NHÂN THÂN, TÍNH CÁCH VÀ HÀNH VI PHẠM TỘI TẠI VIỆT NAM. Phân tích thống kê cơ bản dữ liệu khảo sát. Thống kê dữ liệu khảo sát người dân.

Thống kê dữ liệu khảo sát phạm nhân. Kết quả phân tích đặc điểm nhân thân, tích cách và hành vi phạm tội. Sự khác biệt tính cách giữa người dân bình thường và phạm nhân. Ảnh hưởng của đặc điểm nhân thân tới tính cách.

Ảnh hưởng của tính cách tới mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội 116 4. Ảnh hưởng của đặc điểm nhân thân tới mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội. Tổng hợp kết quả phân tích .125 TIỂU KẾT CHƯƠNG 4 .129 CHƯƠNG 5: GỢI Ý GIẢI PHÁP QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM Ở VIỆT NAM. Quan điểm, định hướng quản lý nhà nước về phòng ngừa tội phạm .130 luan an iv 5.

Một số gợi ý giải pháp quản lý nhà nước về phòng ngừa tội phạm tại Việt Nam. Hoàn thiện một số chính sách, pháp luật về phòng ngừa tội phạm. Nghiên cứu đặc điểm dân cư và xây dựng các chương trình phòng ngừa tội phạm. Đổi mới các giải pháp trong thực hiện phòng ngừa tội phạm.

Tăng cường theo dõi, đánh giá .139 TIỂU KẾT CHƯƠNG 5 .142 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .140 TÀI LIỆU THAM KHẢO.155 luan an v DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3.1: Số lượng phạm nhân qua các năm theo giới tính và nghề nghiệp .2: Số lượng phạm nhân qua các năm theo tuổi và địa bàn.3: Số lượng phạm nhân qua các năm theo địa bàn .4: Tình hình tội phạm ở Việt Nam qua các năm .5: Thực trạng công tác tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo tội phạm và kiến nghị khởi tố .6: Thực trạng công tác bắt, áp dụng các biện pháp ngăn chặn và điều tra .7: Các yếu tố tính cách và thành phần từng yếu tố trong mô hình OCEAN áp dụng cho Việt Nam .1: Tỷ lệ khảo sát người dân theo địa phương .2: Giới tính, tình trạng hôn nhân và số con của người dân được khảo sát.3: Trình độ học vấn và độ tuổi người dân được khảo sát .4: Nghề nghiệp người dân được khảo sát .5: Các yếu tố tính cách của người dân .6: Các yếu tố tính cách của người dân theo giới tính.7: Các yếu tố tính cách của người dân trên thế giới.8: Tỷ lệ khảo sát phạm nhân theo trại cải tạo .9: Giới tính, tình trạng hôn nhân và số con của phạm nhân được khảo sát .10: Độ tuổi phạm nhân được khảo sát .11: Trình độ học vấn phạm nhân được khảo sát .12: Số lần phạm tội bị kết án của phạm nhân được khảo sát .13: Loại hình phạm tội của phạm nhân được khảo sát .14: Số năm cải tạo giam giữ của phạm nhân được khảo sát .15: Nghề nghiệp của phạm nhân được khảo sát .16: Các yếu tố tính cách của phạm nhân.17: Sự khác biệt về tính cách giữa phạm nhân nam và nữ.18: Trình độ học vấn của phạm nhân được khảo sát .19: Những lý do chính không học hết trung học phổ thông .20: Sự khác biệt tính cách giữa người dân bình thường và phạm nhân (trước khi phạm tội) .21: Quan hệ hồi quy về tác động của đặc điểm nhân thân tới mức độ nghiêm trọng của tội phạm .22: Những yếu tố tính cách dễ có nguy cơ phạm tội .126 luan an vi DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 3.1: Khái quát quy trình nghiên cứu.2: Mô hình dự kiến về đặc điểm nhân thân, tính cách và hành vi phạm tội .1: Tổng hợp kết quả phân tích ảnh hưởng của đặc điểm nhân thân và tính cách tới hành vi phạm tội .126 luan an 7 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết và ý nghĩa của nghiên cứu Tội phạm là hiện tượng xã hội tồn tại trong mọi giai đoạn phát triển của xã hội loài người. Mặc dù không thể loại bỏ hoàn toàn tội phạm nhưng để xã hội, đất nước phát triển, đảm bảo cho các tầng lớp nhân dân có cuộc sống an toàn, trật tự thì việc đặt tình hình phạm tội dưới tầm kiểm soát, tiến tới giảm thiểu số lượng tội phạm đều là mục tiêu của mọi nhà nước, chính phủ. Đồng thời, an ninh, trật tự tốt là yếu tố đảm bảo vị trí, vai trò của nhà nước, chính phủ đối với công dân.

Ở Việt Nam cũng vậy, phòng chống tội phạm nói chung và phòng ngừa tội phạm nói riêng là một nội dung quan trọng luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm ngay từ khi chúng ta giành được độc lập và thống nhất đất nước. Hiện nay, phòng chống tội phạm là một trong những nhiệm vụ trọng yếu, cấp bách, thường xuyên, liên tục và lâu dài nhằm thực hiện Hiến pháp, pháp luật và các văn bản hướng dẫn thi hành, góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Công tác phòng chống tội phạm được đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, sự quản lý, chỉ đạo, điều hành thống nhất của Nhà nước (Bộ Chính trị, 2010). Theo báo cáo của Chính phủ (2017, 2018, 2019, 2020, 2021), tình hình tội phạm những năm qua trong tầm kiểm soát và có xu hướng giảm dần.

Tuy nhiên, tỷ lệ và số lượng tội phạm vẫn ở mức cao và diễn biến phức tạp, có xu hướng tăng mức độ nghiêm trọng và tinh vi. Cụ thể, năm 2021, toàn quốc xảy ra hơn 41.700 vụ phạm pháp hình sự trật tự xã hội; hơn 3.700 vụ phạm tội và vi phạm pháp luật về kinh tế, quản lý nhà nước; hơn 650 vụ vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên và an toàn thực phẩm; hơn 12.500 vụ phạm tội về ma túy… Tội phạm và vi phạm pháp luật liên quan đến an ninh quốc gia và công nghệ thông tin, viễn thông, không gian mạng… ngày càng đa dạng và tăng về quy mô, tính chất nguy hiểm, phức tạp, nhạy cảm… Áp lực gia tăng tội phạm ngày càng lớn đặt ra nhiều khó khăn, thách thức cho công tác phòng chống tội phạm. Vì vậy, quản lý nhà nước về phòng chống tội phạm nói chung và phòng ngừa tội phạm nói riêng vẫn hết sức quan trọng trong giai đoạn hiện nay và thời gian tới. Để theo kịp diễn biến nhanh chóng của tình hình trong, ngoài nước, quản lý nhà nước về phòng ngừa tội phạm cũng cần thay đổi phương pháp, công cụ, cách tiếp cận và giải quyết công việc.

Từ kinh nghiệm thành công của nhiều quốc gia trên thế giới (điển hình là các luan an 8 nước Bắc Âu, Trung Âu), để kiểm soát tốt tình hình tội phạm thì cần xử lý mọi nguyên nhân, yếu tố sâu xa từ gốc có thể dẫn tới hành vi phạm tội. Nói cách khác, nếu mọi cá nhân trong xã hội không còn động cơ và điều kiện để phạm tội thì tất yếu sẽ không còn tội phạm. Đây chính là nguyên tắc coi trọng “phòng tội phạm” hơn “chống tội phạm” do “chống” chỉ mang tính chất răn đe, ngăn chặn và không giải quyết được tận gốc nguyên nhân gây ra tội phạm.