Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu lý luận và thực tiễn về cưỡng chế thi hành án dân sự ở Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI LÊ ANH TUẤN ỘT S VẤN Đ L LUẬN VÀ TH C TI N V CƯỠNG CH THI HÀNH N D N S Ở VI T NA LUẬN N TI N S LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI LÊ ANH TUẤN ỘT S VẤN Đ L LUẬN VÀ TH C TI N V CƯỠNG CH THI HÀNH N D N S Ở VI T NA Chuyên ngành: Luật dân sự và tố tụng dân sự ã số: 62380103 NGƯỜI HƯỚNG D N KHO H C: 1. Đinh Trung Tụng 2. Trần Anh Tuấn HÀ NỘI - 2017 LỜI CA ĐOAN T i i g h ghi i g i i i i h h h h g g h h g kh h L h g i g g g h ghi h T giả uận n Lê Anh Tuấn LỜI CẢ ƠN T gi i g i i i Ti i hT gT g- g ih g 1 h i Ti T hT - g ih g 2 g h gi gi h h; i h h ồ g ghi p gi h ộ g i h h h giúp ỡ gg p i gi h h h Lê Anh Tuấn DANH ỤC C C TỪ VI T TẮT BLDS : Bộ luật dân sự BLTTDS : Bộ luật tố tụng dân sự CHV : Chấp hành viên HĐND : Hội đồng nhân dân LTHADS : Luật Thi hành án dân sự năm 2008 được sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2014 Nghị định số 62/2015/NĐ-CP : Nghị định số 62/2015/NĐ-CP ngày 18/7/2015 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thi hành án dân sự QSDĐ : Quyền sử dụng đất TAND : T a án nhân dân TPL : Thừa phát lại THA : Thi hành án THADS : Thi hành án dân sự UBND : Ủy ban nhân dân VKSND : Vi n i m sát nhân dân XHCN : X hội chủ ngh a ỤC LỤC Trang Ở ĐẦU 1 TỔNG QUAN V VẤN Đ NGHIÊN CỨU 8 CHƯƠNG 1: ỘT S VẤN Đ L LUẬN V CƯỠNG CH THI 26 HÀNH N D N S 1. h i ni i và ngh ủ ỡng h thi hành n dân sự 26 1.

C sở h h ủ vi ây dựng uy nh h uật v ỡng 38 h thi hành n dân sự 1. C y u tố ảnh h ởng và tiêu h nh gi hi u uả ỡng h thi 43 hành n dân sự 1. C nguyên tắ ỡng h thi hành n dân sự 52 1. Sự hình thành và h t tri n uy nh v ỡng h thi hành n 55 dân sự ở Vi t N 1.

inh nghi ậ h ủ ột số n ớ trên th giới v ỡng h 65 THADS và bài h inh nghi h Vi t N T LUẬN CHƯƠNG 1 71 Ch ng 2: TH C TRẠNG PH P LUẬT VÀ TH C TI N TH C 72 HI N PH P LUẬT V CƯỠNG CH THI HÀNH N D N S Ở VI T NA 2. Thự trạng h uật v ỡng h thi hành n dân sự 72 2. Thự tiễn thự hi n h uật v ỡng h thi hành n dân sự 104 T LUẬN CHƯƠNG 2 130 Ch ng 3: ÊU CẦU VÀ GIẢI PH P N NG CAO HI U QUẢ 131 CƯỠNG CH THI HÀNH N D N S Ở VI T NA 3. êu ầu nâng hi u uả ỡng h thi hành n dân sự ở 131 Vi t N 3.

C giải h nâng hi u uả ỡng h thi hành n dân sự ở 136 Vi t N T LUẬN CHƯƠNG 3 164 T LUẬN CHUNG 165 DANH ỤC CÔNG TRÌNH CỦA T C GIẢ ĐÃ CÔNG B CÓ LIÊN 166 QUAN Đ N Đ TÀI LUẬN N DANH ỤC TÀI LI U THA HẢO 168 PHỤ LỤC 172 1 Ở ĐẦU 1. T nh ấ thi t ủ vi nghiên ứu tài TH DS có vai tr quan trọng trong vi c góp phần đảm bảo hi u lực thi hành bản án, quyết định dân sự của Toà án và quyết định của Trọng tài thương mại, Hội đồng xử lý vụ vi c cạnh tranh. “Đây là công đoạn cuối cùng của hoạt động tố tụng, bảo đảm cho bản án, quyết định của T a án được chấp hành nghiêm chỉnh, góp phần tăng cường tính nghiêm minh của pháp luật, bảo v quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và Nhà nước, qua đó góp phần giữ vững ổn định chính trị - x hội, tăng cường hi u lực, hi u quả của bộ máy Nhà nước” [12, tr. Đ hi n thực hóa các quyền, ngh a vụ đ ghi nhận trong bản án, quyết định của T a án cũng như quyết định của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền được thi hành theo thủ tục TH DS thì bên cạnh vi c thuyết phục đương sự tự nguy n TH , trong nhiều trường hợp cần phải áp dụng bi n pháp cưỡng chế TH DS.

Tuy nhiên, cưỡng chế TH DS trực tiếp tác động đến quyền về tài sản, về nhân thân của người phải TH và những người có liên quan, làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và ngh a vụ của các chủ th. Do vậy, các quy định về cưỡng chế TH DS cần phải đáp ứng tiêu chí về bảo đảm hi u quả của vi c TH , chống lại hành vi trốn tránh, cản trở, chống đối, trì ho n vi c TH đồng thời phải bảo đảm tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ th có liên quan. Các quy định về bi n pháp, trình tự, thủ tục cưỡng chế TH DS cần được quy định phù hợp với tính chất của từng ngh a vụ phải thi hành. Vi c nghiên cứu cho thấy về cơ bản các quy định về cưỡng chế TH DS được pháp luật Vi t Nam ghi nhận và bảo đảm thực hi n trên thực tế.

Trước đây, trong các Pháp l nh TH DS năm 1989, 1993 và Pháp l nh TH DS năm 2004 đều có quy định về cưỡng chế TH DS. Tuy nhiên, quy định về cưỡng chế TH DS tại các pháp l nh này c n chưa đầy đủ, thiếu tính cụ th và h thống. Trên cơ sở ế thừa và phát tri n các quy định về cưỡng chế TH DS trong các văn bản pháp luật trước đây, Luật TH DS năm 2008 được sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2014 (gọi chung là LTHADS) đ có những quy định há chi tiết, cụ th và có nhiều đi m mới tiến bộ về cưỡng chế TH DS. Tuy nhiên, thực tiễn thực hi n các quy định về cưỡng chế THADS cho thấy các quy định về vấn đề này đ bộc lộ những hạn chế nhất định, những hó hăn, vướng mắc và tồn tại trong thực tiễn áp dụng đ là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng án tồn đọng, chưa đáp ứng được yêu cầu bảo v một cách ịp thời và có hi u quả quyền, lợi ích hợp pháp của người được TH và quyền lợi hợp pháp của đương sự hác trong TH DS.

2 Vi c nghiên cứu thực tiễn công tác cưỡng chế TH DS cho thấy công tác này vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn đặt ra, vẫn c n hông ít số vi c và tiền THADS tồn đọng hàng năm chuy n sang năm sau, gây bức xúc trong dư luận x hội; một số vụ án lớn chưa được cưỡng chế thi hành hi u quả, một số vụ vi c hiếu nại, tố cáo phức tạp, éo dài, dư luận x hội quan tâm chưa được xử lý dứt đi m, vẫn c n sai phạm trong cưỡng chế THADS. Trong hi đó, công tác xây dựng, hoàn thi n pháp luật về TH DS c n chậm; công tác tổ chức cán bộ TH DS, cơ sở vật chất, trang thiết bị của cơ quan THADS c n chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn cũng ảnh hưởng hông nhỏ đến hi u quả cưỡng chế THADS. Vi c nghiên cứu cũng cho thấy, hi u quả cưỡng chế TH DS thực sự c n nhiều hạn chế, bất cập. Nhiều quy định pháp luật về cưỡng chế TH DS được xây dựng chưa dựa trên những cơ sở lý luận sâu sắc, đúng đắn và hoa học, c n có sự mâu thuẫn, chồng chéo, chưa phù hợp với thực tiễn TH DS.

Tình trạng lúng túng trong áp dụng pháp luật về cưỡng chế TH DS, vi phạm trong thực hi n cưỡng chế TH DS c n diễn ra ở nhiều nơi, nhiều chủ th tiến hành cưỡng chế TH DS, với nhiều hình thức vi phạm hác nhau, từ hâu xác minh điều i n cưỡng chế TH DS, bảo đảm quyền yêu cầu cưỡng chế TH DS của đương sự, ra quyết định cưỡng chế TH DS, đến tổ chức vi c cưỡng chế TH DS, thanh toán tiền thu được từ cưỡng chế THADS; hàng năm nhiều CHV bị ỷ luật vì vi phạm pháp luật trong khi tiến hành cưỡng chế THADS, nhiều vụ vi c vi phạm dẫn đến phải xử lý, khắc phục hậu quả rất phức tạp, phải bồi thường thi t hại với số tiền rất lớn, bị truy cứu trách nhi m hình sự đối với CHV cơ quan TH DS. Nhiều vụ vi c cưỡng chế TH DS hông thành công, phải huy động lực lượng lớn, với những chi phí rất tốn ém; ết quả cưỡng chế TH DS trong nhiều vụ vi c chưa thực sự bảo v quyền lợi của các đương sự, nhất là trong trường hợp ê biên, bán đấu giá tài sản, thời gian tiến hành cưỡng chế TH DS kéo dài. Nhiều trường hợp người phải THA chống đối quyết li t vi c cưỡng chế TH DS, cố tình chây ỳ, tẩu tán tài sản, thậm chí là hủy hoại tài sản đ ê biên hoặc tự thiêu đ cản trở cưỡng chế TH DS. Thực trạng trên đ i hỏi phải có sự nghiên cứu sâu sắc về cưỡng chế TH DS dưới cả dưới góc độ lý luận, luật thực định và thực tiễn thực hi n nhằm làm rõ cơ sở hoa học của vi c xây dựng các quy định về cưỡng chế TH DS, đánh giá đúng thực trạng pháp luật và đề ra giải pháp hắc phục đ nâng cao hi u quả cưỡng chế TH DS ở Vi t Nam.

Xét theo góc độ đường lối của Đảng về cải cách tư pháp thì nâng cao hi u quả công tác cưỡng chế TH DS, hoàn thi n pháp luật về cưỡng chế TH DS là một trong những nội dung quan trọng của cải cách tư pháp được đề cập tại nhiều văn 3 bản của Đảng, như: Nghị quyết Trung ương 8 Khoá VII, Nghị quyết Trung ương 3 Khoá VIII, Báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng lần thứ IX.