Luận án tiến sĩ về nâng cao hiệu quả pháp luật Việt Nam - Nguyễn Minh Doan

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYEN MINH DOAN NANG CAO HIEU QUA CUA PHAP LUAT VIET NAM TRONG GIAI DOAN HIEN NAY Chuyên ngành: Ly luận nha nước va pháp luật Mã số: 50501 ——— woe | Y!ENGlÀ0) YER THU cuts BG LUAN AN TIEN SI LUAT HOC NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HỌC: 1. PGS - TS Lê Minh Tam 2. TS Tran Minh Huong HA NỘI - 2001 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

MUC LUC lranu MO ĐẦU J Chương I. NHŨNG VAN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUA CUA g PHÁP LUẬT lz1. Khái niệm về hiệu qua của pháp luật t- 1. Các tiêu chí để đánh gid hiệu quả của pháp luật 23 1.

Những điều kiện đảm bảo hiệu quả của pháp luật 40 Chuong 2. THỤC TRẠNG HIỆU QUA CUA PHÁP LUẬT VIỆT NAM THỜI KỲ ĐỔI MỚI 74 Dal. Thực trạng các quan hệ kinh tế - xã hội và pháp luạt 74 Việt Nam trước thời kỳ đổi mới Ầ., Những mục đích, yêu cầu và định hướng cơ bản của pháp luật Việt Nam thời kỳ đổi mới 2h Chất lượng của pháp luật Việt Nam thời kỳ đổi mới 88 2. Những biến đổi thực tế do sự tác động của pháp luật 96 Việt Nam thời kỳ đổi mới mang lại An» Những chi phí cho hoạt động pháp luật ở Việt Nam thời 108 kỳ đổi mdi Chương 3.

NHŨNG PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CƠ 118 BẢN DE NÂNG CAO HIỆU QUA CUA PHÁP LUẬT VIỆT NAM TRONG GIAI DOAN HIỆN NAY Dube Chú trong tổng kết thực tiên, đánh gid đúng thực trạng [19 đời sống pháp luật Đẩy mạnh hoạt động hệ thống hoá và xây dựng pháp L24 luật. nâng cao chất lượng của hệ thông pháp luật đáp ứng nhu cầu của đất nước trong piai đoạn hiện nay Tổ chức tốt việc thực hiện và áp dung pháp luật 138 Đẩy mạnh công tác kiểm tra, piám sát việc thực hiện và 147 áp dụng pháp luật, xử lý nghiêm minh mọi vi phạm pháp luật tr. un Đẩy mạnh công tác giải thích, phổ biến và giáo dục 135 pháp luật. nâng cao ý thức pháp luật và văn hoá pháp lý cho cán bộ, nhân dân Tăng cường đầu tư cho các hoạt động pháp luật, đồng.

168 thời thực hành tiết kiệm và nâng cao năng suất lao động trong các hoạt động pháp luật Kết luận i777 Phụ lục lôi Danh mục tài liệu tham khảo 190 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Chính sách đổi mới, mở cửa, hội nhập do Đảng cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo đã tạo ra những cơ hội phát triển nhanh chóng cho đất nước ta và đã thu được những thành tựu to lớn trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Cùng với những thuận lợi đó chúng ta cũng gặp không ít những khó khăn, thách thức đòi hỏi phải có sự nhận thức đầy đủ và phải có các biện pháp phát huy hơn nữa vai trò của tất cả các yếu tố bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước, trong đó pháp luật được xem là một trong những yếu tố đặc biệt quan trọng. Xuất phát từ tình hình đó, nâng cao hiệu quả của pháp luật được đặt ra như một vấn đề có tính thời sự, đã và đang thu hút sự quan tâm của nhiều người, nhiều giới, nhất là những nhà lãnh đạo quản lý, những người làm công tác pháp luật ở nước ta hiện nay.

Tuy nhiên, có thể nói cho đến nay ở nước ta vấn đề hiệu quả của pháp luật vẫn chưa được triển khai nghiên cứu một cách cơ bản và toàn diện, nhiều vấn đề đặt ra như hiệu quả của pháp luật là gì? hiệu quả của pháp luật cần được xác định theo những tiêu chí nào? làm thế nào để nâng cao hiệu quả của pháp luật nhằm đáp ứng nhu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước ta hiện nay. vẫn chưa được quan niệm và giải quyết một cách thống nhất trong lý luận và thực tiên. Tình hình đó càng cho thấy tính cấp thiết của việc phải nghiên cứu một cách cơ bản về hiệu quả của pháp luật. Việc nghiên cứu để làm rõ các vấn dé lý luận về hiệu quả của pháp luật, xây dung cơ sở khoa học cho việc đánh giá thực trạng hiệu quả của pháp luật và tìm ra những giải pháp đúng đắn, phù hợp nhất để từng bước nâng cao hiệu quả của pháp luật trong những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể hiện nay, góp phần vào việc thực hiện thắng lợi mục tiêu ổn định và phát triển đất nước mà Đảng, Nhà nước ta đã đề ra trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa không những có ý nghĩa về mặt khoa học mà còn có ý nghĩa về mặt thực tiễn.

Vì lý do đó, vấn đề nâng cao hiệu quả của pháp luật Việt Nam trong giai đoạn hiện nay được chọn làm đề tài nghiên cứu của luận án tiến sĩ luật học này. Tình hình nghiên cứu đề tài Hiệu quả của pháp luật và vấn dé nâng cao hiệu qua của pháp luật đã được nhiều nhà nghiên cứu lý luận và hoạt động thực tiễn trong và ngoài nước tiếp cận nghiên cứu ở những góc độ khác nhau. Nhiều sách báo nước ngoài đã đề cập tới vấn đề hiệu quả của pháp luật như các cuốn sách: Hiệu quả của các quy phạm pháp luật lao động cùa V. Nikitinxki, Nxb Sách báo pháp lý, Matxcơva, 1971; Hiệu quả của các quy phạm pháp luật cha các tác giả V.

Glazurin, Nxb Sách báo pháp ly, Matxcova, 1980; Hiệu quả của pháp luật dân sự do giáo su V. Gribanôv làm chủ biên, Nxb Dai học tổng hợp Matxcova, 1984; Hiệu quả của luật (phương pháp luận và những nghiên cứu cụ thể) của Viện pháp luật và luật học so sánh thuộc Chính phủ Liên bang Nga, Matxcova, 1997 và một số công trình khác. Ở nước ta, vấn dé hiệu quả của pháp luật cũng đã được đặt ra để nghiên cứu và bước đầu đưa vào giảng dạy ở một số cơ sở đào tạo luật trong những năm gần đây. Trong sách báo pháp lý ở nước ta những năm gần đây đã công bố một số công trình, bài viết của các nhà luật học đề cập vấn đề hiệu quả của pháp luật như các cuốn sách: Những vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật, Nxb Khoa học xã hội, Hà nội, 1993; Giáo trình Lý luận Nhà nước và pháp luật của Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân, 2000; Giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và pháp luật của khoa Luật Trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 1998; “Pháp luật từ góc độ hiệu quả” của Nguyễn Minh Doan, Tap chí Luật học số 5/1995; “Về khái niệm hiệu quả pháp luật và những tiêu chí xác định hiệu quả pháp luật” của Tiến sĩ Lê Minh Tâm, Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 11/2000.

Trong những công trình nghiên cứu đó, mỗi tác giả đều có cách tiếp cận và giải quyết vấn đề với những nét riêng của mình về hiệu quả của pháp luật. Mặc dù vậy cho đến nay ở nước ta chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện về hiệu quả của pháp luật, vì vậy xét trên nhiều phương diện, nhiều nội dung, khía cạnh của vấn đề hiệu quả của pháp luật vẫn chưa có được sự nhất trí về quan điểm học thuật cũng như về cách giải quyết các vấn đề thực tiễn. Thực tiễn cho thấy, công tác đánh giá hiệu quả của pháp luật ở nước ta còn nhiều hạn chế, chưa mang tính hệ thống, chưa có kế hoạch cụ thể và chưa có được những kết luận có đủ căn cứ và có tính thuyết phục. Các hoạt động trong lĩnh vực này thường diễn ra dưới các hình thức như Báo cáo tổng kết hay Hội nghị tổng kết của các ngành, các cấp, các cơ quan về tình hình xây dựng pháp luật, thực hiện pháp luật, đấu tranh chống vi phạm pháp luật trong những khoảng thời gian nhất định về một văn bản pháp luật hoặc các quy định pháp luật về một lĩnh vực nào đó.

Chẳng hạn, các Báo cáo của Chính phủ về tình hình thi hành pháp luật trên một số lĩnh vực nhất định; Báo cáo của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao về tình hình chấp hành pháp luật; Báo cáo của Chánh án Toà án nhân dân tối cao về công tác xét xử của toà án; các báo cáo của các Bộ, ngành về việc thực hiện những văn bản pháp luật cụ thể như Báo cáo tổng kết thực hiện Bộ luật lao động của Bộ Lao động- thương binh và xã hội 20/4/2001. Trong những văn bản đó đã có sự tổng kết, đánh giá về việc xây dựng, thực hiện các văn bản pháp luật trong thực tiễn, trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp cho tương lai. Tuy nhiên, trong những văn bản đó mới chỉ nêu lên một số nét lớn mang tính định hướng, đôi khi rất chung chung, hoặc là quá chi tiết vụn vặt không toàn diện và thường mang tính tổng kết thực tiễn, ít mang tính học thuật, lý luận. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của luận án * Mục đích: Luận án có mục đích là nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống những vấn đề lý luận về hiệu quả của pháp luật, xác định những yếu tố, điều kiện bảo đảm hiệu quả của pháp luật, trên cơ sở đó dé xuất những phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của pháp luật góp phần thực hiện thắng lợi những mục tiêu kinh tế, xã hội mà Đảng, Nhà nước ta đã đề ra.

* Nhiệm vụ: Dé đạt được mục đích trên, luận án có những nhiệm vụ cụ thể sau: - Phân tích, so sánh những quan điểm khác nhau về những vấn đề lý luận cơ bản về hiệu quả của pháp luật, xây dựng khái niệm hiệu quả của pháp luật, xác định và phân tích các tiêu chí để đánh giá hiệu quả của pháp luật và những điều kiện cơ bản bảo đảm hiệu quả của pháp luật; - Đánh giá một cách khái quát về thực trạng hiệu quả của pháp luật Việt Nam kể từ khi đất nước ta bước vào thời kỳ đổi mới đến nay để rút ra những kết luận và phân tích những nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó; - Đề xuất và phân tích những phương hướng, giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả của pháp luật nước ta trong điều kiện hiện nay.