Luận án tiến sĩ: Tác động của FDI đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng Đồng bằng sông Cửu Long - Nguyễn Thị Huỳnh Giao

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI (FDI) ĐỐI VỚI SỰ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ CỦA VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG Ngành: Kinh tế quốc tế NGUYỄN THỊ HUỲNH GIAO Hà Nội – 2023 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG -----o0o----- LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI (FDI) ĐỐI VỚI SỰ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ CỦA VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG Ngành: Kinh tế quốc tế Mã ngành: 9310106 Nghiên cứu sinh: Nguyễn Thị Huỳnh Giao Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS Võ Khắc Thường Hà Nội– 2023 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu nêu ra và trích dẫn trong luận án là trung thực. Toàn bộ kết quả nghiên cứu của luận án chưa được bất cứ ai khác công bố tại bất cứ công trình nào. TÁC GIẢ Nguyễn Thị Huỳnh Giao luan an ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG, BIỂU. vii DANH MỤC HÌNH. viii PHẦN MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Nguồn số liệu. Đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án. 7 CHƯƠNG 1 TỒNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN.

Các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. Các nghiên cứu ở nước ngoài. FDI tác động trực tiếp đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. FDI tác động gián tiếp đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế.

Các nghiên cứu ở Việt Nam. FDI tác động trực tiếp đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. FDI tác động gián tiếp đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. Những điểm đã thống nhất và khoảng trống nghiên cứu .1 Những điểm đã thống nhất.

17 luan an iii 1.2 Khoảng trống nghiên cứu. Những hướng nghiên cứu tiếp theo trong luận án. 19 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN SỰ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ CỦA VÙNG CỦA MỘT QUỐC GIA. Khái quát một số vấn đề lý luận về đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài. Phân loại mục đích đầu tư trực tiếp nước ngoài. Nguyên nhân hình thành đầu tư trực tiếp nước ngoài. Vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với phát triển các ngành và tăng trưởng kinh tế.

Khái luận về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. Khái niệm về cơ cấu ngành kinh tế và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. Các tiêu chí đánh giá chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. Một số lý thuyết về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế.

Một số vấn đề về tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. Tác động của FDI đối với chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. Tác động tích cực. Tác động tiêu cực.

Lý thuyết về tác động của FDI đối với chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. Cơ sở thực tiễn của chủ đề nghiên cứu – Lợi thế và khó khăn của Vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong thu hút FDI và trong chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. Khung phân tích. 58 CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Quy trình nghiên cứu. 62 luan an iv 3. Mô hình thực nghiệm. Kỹ thuật ước lượng.

Kỹ thuật hồi quy dữ liệu bảng. Khắc phục khuyết tật của mô hình nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu. 70 CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Thực trạng thu hút FDI của vùng đồng bằng sông Cửu Long. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2010 – 2019. Thực trạng vai trò của FDI thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Vùng Đồng bằng sông Cửu Long 2010 - 2019. Kết quả đo lường tác động của FDI đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Tốc độ chuyển dịch. Xu hướng chuyển dịch. Xu hướng chuyển dịch từ Nông nghiệp sang Công nghiệp. Xu hướng chuyển dịch từ Nông nghiệp sang Dịch vụ.

Thảo luận kết quả nghiên cứu. 108 CHƯƠNG 5 MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG TRONG THỜI GIAN TỚI. Bối cảnh hiện nay ảnh hưởng đến thu hút FDI và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tại Vùng đồng bằng sông Cửu Long. Bối cảnh quốc tế.

Bối cảnh trong nước. Mục tiêu, quan điểm về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở vùng ĐBSCL trong giai đoạn 2021-2030 tầm nhìn đến năm 2050. Định hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở vùng ĐBSCL đến năm 2030 giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Một số khuyến nghị nhằm phát huy vai trò của đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Đổi mới tư duy trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của Vùng ĐBSCL. Chính sách tính đến yếu tố đặc thù của từng tỉnh trong Vùng. Xây dựng chiến lược thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của Vùng ĐBSCL. Hoàn thiện cơ chế chính sách để khuyến khích thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài nhằm thúc đẩy hơn nữa chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của Vùng ĐBSCL.

Đổi mới công tác xúc tiến đầu tư để thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của Vùng. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính của Vùng ĐBSCL. 149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ. 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

162 luan an vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Ký hiệu Tiếng Anh Tiếng Việt CCKT Cơ cấu kinh tế CDCC Chuyển dịch cơ cấu CDCCKT Chuyển dịch cơ cấu kinh tế CDCCNKT Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài ICOR Incremental Capital Ratio Hệ số sử dụng vốn GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội Gross Regional Domestic GRDP Tổng sản phẩm trên địa bàn Product MNCs Multinational corporation Công ty đa quốc gia OECD Organization for Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế Economic Cooperation and Development TFP Total Factor Productivity Năng suất nhân tố tổng hợp UNCTAD United Nations Conference Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại on Trade and Development và Phát triển VAR Vector autorewardsion Mô hình tự hồi quy luan an vii DANH MỤC BẢNG, BIỂU Bảng 2. Khu vực kinh tế và loại FDI. Phân ngành cấp 1 tại Việt Nam. Danh sách các biến sử dụng trong nghiên cứu.

Một số đặc tính của mô hình FEM và REM. Thống kê mô tả giá trị các biến trong mô hình. Kiểm định tương quan các biến trong mô hình. FDI lũy kế đến năm 2019 theo cơ cấu ngành ở ĐBSCL.

Tỷ lệ vốn FDI giữa các vùng kinh tế (lũy kế đến 2019). Tỷ lệ vốn FDI vào các tỉnh ở vùng ĐBSCL (lũy kế đến 2019). Cơ cấu vốn đầu tư toàn xã hội ở ĐBSCL 2010-2019. Tỷ trọng các ngành trong nhóm công nghiệp ở ĐBSCL 2010-2019.

Tỷ trọng các ngành trong lĩnh vực dịch vụ ở ĐBSCL 2010-2019. Tỷ trọng đóng góp vào GRDP vùng ĐBSCL 2010-2019. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế mất cân đối ở ĐBSCL. Tỷ trọng GRDP ở ĐBSCL (lũy kế đến năm 2019).

Tỷ trọng vốn FDI đăng ký ở ĐBSCL (lũy kế đến năm 2019). Cơ cấu kinh tế ĐBSCL giai đoạn 2012-2019. Kết quả mô hình đo lường tác động của FDI đến quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của Vùng thông qua hệ số cos(φ). Ước lượng mô hình chuyển dịch NN-CN ban đầu.

Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến mô hình NN-CN. Mô hình NN-CN theo ước lượng sai số chuẩn mạnh. Ước lượng mô hình chuyển dịch NN-DV ban đầu. Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến mô hình NN-DV.

Mô hình NN-DV theo ước lượng sai số chuẩn mạnh. Kết luận tổng hợp từ các mô hình đo lường tác động của FDI đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế vùng Đồng bằng sông Cửu Long. 109 luan an viii DANH MỤC HÌNH Hình 2. Đường sản xuất khu vực nông nghiệp.

Khung phân tích của đề tài. Quy trình nghiên cứu. Các đơn vị hành chính thuộc Đồng bằng sông Cửu Long. Tỷ trọng các ngành trong cơ cấu GRDP năm 2019.

Cơ cấu GRDP vùng ĐBSCL theo tỉnh. GRDP đầu người và tỷ trọng ngành công nghiệp ở ĐBSCL 2018. Thực trạng thu HÚT FDI vào ĐBSCL giai đoạn 2010 - 2019. Giá trị GRDP của ĐBSCL giai đoạn 2010 – 2019.

Cơ cấu GRDP phân theo nhóm ngành của ĐBSCL 2010-2019. Gợi ý chính sách phát triển vùng ĐBSCL. 137 luan an 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) không chỉ đóng góp vào sự tăng trưởng và phát triển kinh tế của các nước đang phát triển thông qua hình thành vốn, tạo việc làm, chuyển giao công nghệ, mà còn ảnh hưởng đến quá trình đô thị hóa (Wu và Chen, 2016).

Thông qua việc thu hút FDI, nước tiếp nhận có cơ hội được tiếp thu kỹ thuật và công nghệ hiện đại, kinh nghiệm quản lý kinh doanh tiên tiến của đối tác nước ngoài (Ridzuan và cộng sự, 2017). Đối với các nước đang phát triển, nguồn nhân lực dồi dào, đặc biệt là số lượng lớn lao động phổ thông, nên nguồn vốn FDI có xu hướng tập trung vào các lĩnh vực sử dụng nhiều lao động. Vì vậy, FDI không chỉ đóng góp vào phát triển kinh tế mà còn tạo điều kiện thúc đẩy thay đổi cơ cấu kinh tế thông qua việc góp phần mở rộng khu vực công nghiệp, dịch vụ của các nước này.