Luận án tiến sĩ về pháp luật quốc tế và tranh chấp Hoàng Sa, Trường Sa

ĐẠI HỌC THIÊN KHOA LUẬT NGUYỄN ĐÌNH NHÂM PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VÀ VIỆC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HAI QUẦN ĐẢO HOÀNG SA, TRƯỜNG SA Chuyên ngành: Luật quốc tế Mã số: LUẬN ÁN TIẾN SỸ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. Nguyễn Bá Diến HÀ NỘI – 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận án đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN i Lời cảm ơn Xin cảm ơn các thầy cô giáo của Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Trung tâm Luật Biển và Hàng hải quốc tế đã bồi đắp cho tôi những kiến thức nền tảng; sự chia sẻ kịp thời của gia đình và đồng nghiệp, tạo cho tôi động lực để hoàn thành đề tài khó khăn và phức tạp này. Đặc biệt xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Nguyễn Bá Diến - người đã trực tiếp gợi mở, định hướng khoa học và tận tình động viên, tiếp sức trong suốt quá trình xây dựng và hoàn thiện đề tài. Tôi cũng xin được cảm ơn TS.

Nguyễn Nhã, những nhà nghiên cứu lịch sử khác, trang thông tin hoangsa.vn,… đã cũng cấp nhiều tư liệu quy báu cho cơ sở lịch sử của đề tài. Đề tài này có một số nội dung nhạy cảm, gai góc, phạm vi rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực khoa học chuyên ngành khác: chính trị, lịch sử, địa lý, ngoại giao, quốc phòng v., nhưng được thực hiện bởi cá nhân và chỉ giới hạn ở phạm vi góc độ pháp luật quốc tế, mặc dù cố gắng, song có nhiều dữ kiện chưa thể tiếp cận đầy đủ nên không thể tránh khỏi nhiều hạn chế. Xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ, chia sẻ của các nhà khoa học. ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ QUẦN ĐẢO HOÀNG SA, TRƯỜNG SA. Tình hình nghiên cứu vấn đề quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa trong và ngoài nước. Tình hình nghiên cứu ở trong nước. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước.

Nhận xét về tình hình nghiên cứu vấn đề quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Đối với các nghiên cứu về chủ quyền. Đối với các nghiên cứu về giải pháp giải quyết tranh chấp. Phương hướng nghiên cứu vấn đề quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa hiện nay.

Kết luận về chương 1. 23 Chương 2 PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ XÁC LẬP CHỦ QUYỀN LÃNH THỔ LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ QUẦN ĐẢO HOÀNG SA, TRƯỜNG SA. Điều ước quốc tế. Tập quán quốc tế.

Nguyên tắc của pháp luật quốc tế. Nguyên tắc chiếm hữu thật sự. Nguyên tắc cấm sử dụng vũ lực. Vấn đề danh nghĩa chiếm hữu thật sự, danh nghĩa dựa trên quyền phát hiện trước tiên và chiếm hữu tượng trưng.

Vấn đề danh nghĩa kề cận (contiguity). Vấn đề danh nghĩa bản đồ. Vấn đề chư hầu mang tính hình thức. Học thuyết pháp lý.

Luật đương đại (Intertemporal law). Thời điểm kết tinh tranh chấp (critical date). Nghị quyết của tổ chức quốc tế và hội nghị quốc tế. Hành vi pháp lý đơn phương và pháp luật của quốc gia.

Kết luận về chương 2. 55 iii Chương 3 LUẬN CỨ CỦA CÁC BÊN YÊU SÁCH VÀ CHỦ QUYỀN CỦA VIỆT NAM TRÊN QUẦN ĐẢO HOÀNG SA, TRƯỜNG SA TỪ GÓC ĐỘ PHÁP LUẬT QUỐC TẾ. Luận cứ của Trung Quốc và pháp luật quốc tế. Luận cứ của Trung Quốc.

Đánh giá luận cứ của Trung Quốc từ góc độ pháp luật quốc tế. Luận cứ của Philippines và pháp luật quốc tế. Luận cứ của Philippines. Đánh giá luận cứ của Philippines từ góc độ pháp luật quốc tế.

Luận cứ của Malaysia và pháp luật quốc tế. Luận cứ của Malaysia. Đánh giá luận cứ của Malaysia từ góc độ pháp luật quốc tế. Luận cứ của Brunei và pháp luật quốc tế.

Luận cứ của Brunei. Đánh giá luận cứ của Brunei từ góc độ pháp luật quốc tế. Chủ quyền hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam nhìn từ góc độ pháp luật quốc tế. Chủ quyền hai quần hai đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam từ góc độ nguyên tắc chiếm hữu thật sự.

Chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa từ góc độ kế thừa quốc gia và tính liên tục của chủ quyền. Chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam từ góc độ công nhận quốc tế. Chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa từ góc độ thời điểm kết tinh tranh chấp. Kết luận chương 3.

109 Chương 4 MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN ĐẤU TRANH BẢO VỆ CHỦ QUYỀN QUẦN ĐẢO HOÀNG SA, TRƯỜNG SA. Một số vấn đề liên quan đến giải pháp cho vấn đề chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Hoà bình giải quyết tranh chấp lãnh thổ trong luật quốc tế và việc bảo lưu của bên tranh chấp. Vai trò của các thiết chế giải quyết tranh chấp lãnh thổ.

Giải pháp cho vấn đề chủ quyền quần đảo Hoàng Sa. Giải pháp cho vấn đề chủ quyền quần đảo Trường Sa. Đàm phán đa phương. Khởi kiện ra Tòa án công lý quốc tế.

Giải pháp có khả năng vận dụng cho vấn đề chủ quyền quần đảo Hoàng Sa hoặc quần đảo Trường Sa. Sử dụng chức năng tư vấn của Tòa án công lý quốc tế. Đưa ra Đại hội đồng, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Xây dựng hồ sơ pháp lý chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa.

Một số giải pháp khác góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh bảo vệ chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Chuẩn bị tốt về nhân lực và tăng cường việc nghiên cứu vấn đề quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Phát triển dân cư và xây dựng các công trình dân sự, tôn giáo trên đảo. Nâng cao năng lực thực hiện các chính sách ngoại giao, kinh tế, quốc phòng.

Sử dụng kết hợp các giải pháp đấu tranh bảo vệ chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Kết luận chương 4. 145 KIẾN NGHỊ VỀ NHỮNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO. 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài Quần đảo Hoàng Sa (Trung Quốc gọi là Tây Sa), chiếm diện tích khoảng 15.000 km2 [21], từ kinh tuyến 1110 đến 1130 Đông, từ vĩ tuyến 15045’ đến 17015’ Bắc [173], cách bờ đảo Hải Nam (Trung Quốc) 156 hải lý [21, tr. Quần đảo có 32 đơn vị địa lý đã được đặt tên, trong đó 16 đảo (island), 6 đá (reef) còn lại là bãi cạn, cồn cát, trong đó có một đảo mang tên Hoàng Sa (Pattle Island) (xem thêm Phụ lục 1). Quần đảo Trường Sa (Trung Quốc gọi là Nam Sa) cách quần đảo Hoàng Sa về phía Nam 350 hải lý [83], chiếm diện tích khoảng từ 160.000 km2, trải rộng từ kinh tuyến 111030’ đến 117020’ Đông, từ vĩ tuyến 6050’ đến 120 Bắc [54, tr.

Quần đảo có ít nhất 137 đơn vị địa lý được đặt tên, trong đó có một đảo nhỏ gọi là Trường Sa, cách Phan Thiết (Việt Nam) 280 hải lý, đảo Hải Nam (Trung Quốc) 580 hải lý, đảo Palawan (Philippines) 310 hải lý, Đài Loan 900 hải lý [173] (xem thêm Phụ lục 1). Hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa có vị trí chiến lược về an ninh, quốc phòng, cùng với các vùng biển xung quanh chứa đựng nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú (xem thêm Phụ lục 4) là một trong những yếu tố làm cho cuộc tranh chấp thêm quyết liệt. Hiện nay, Trung Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) đang yêu sách chủ quyền hoàn toàn đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam; Brunei, Malaysia, Philippines có yêu sách một phần đối quần đảo Trường Sa. Toàn bộ quần đảo Hoàng Sa đang bị Trung Quốc chiếm giữ.

Trên quần đảo Trường Sa, Trung Quốc còn chiếm giữ 11 đá, Đài Loan (Trung Quốc) đang chiếm giữ 01 đảo và 01 bãi đá, Malaysia chiếm 11 đá, Philippines chiếm 06 đảo và 5 đá, Việt Nam đang quản lý trên thực tế 1 06 đảo và 31 đá. Trừ Brunei, các bên đều thiết lập các căn cứ quân sự, di dân và củng cố các vị trí chiếm đóng (xem thêm Phụ lục 2&3). Sức nóng của cuộc tranh chấp luôn tiềm ẩn nguy cơ xung đột giữa các quốc gia có liên quan trong khu vực, đe dọa đến chủ quyền quốc gia Việt Nam, cũng như an ninh khu vực và hòa bình thế giới. Trong thế giới văn minh, quan hệ giữa các quốc gia không thể theo luật của kẻ mạnh, không thể dùng vũ lực áp đảo công lý.

Pháp luật quốc tế là một trong những công cụ hữu hiệu nhất tạo ra sự bình đẳng thực sự giữa các quốc gia bất kể lớn hay nhỏ và duy trì trật tự thế giới tốt nhất như Hiến chương Liên hợp quốc đã khẳng định. Cuộc tranh chấp quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa đã trở thành tâm điểm chú ý của thế giới, kéo theo sự quan tâm nghiên cứu của một số nhà khoa học, nhưng những kết quả nghiên cứu đó còn một số mặt cần phải được làm rõ thêm, mở rộng nghiên cứu thêm (như trình bày tại Chương 1 của Luận án). Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Pháp luật quốc tế và việc giải quyết tranh chấp hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa” là nhu cầu khoa học pháp lý, đáp ứng những đòi hỏi thực tiễn cuộc tranh chấp đặt ra. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Về mục đích, việc nghiên cứu nhằm làm sâu sắc thêm một số vấn đề lý luận pháp luật quốc tế về xác lập chủ quyền lãnh thổ và giải quyết tranh chấp lãnh thổ.

Trên nền tảng cơ sở pháp lý để đánh giá luận cứ của các bên trong cuộc tranh chấp chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và đề xuất một số giải pháp hợp thêm sức mạnh đấu tranh bảo vệ chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo bị nước ngoài tranh chấp. Để đạt được mục đích đề ra, các nhiệm vụ nghiên cứu được xác định như sau: 2 Thứ nhất, nghiên cứu hệ thống cơ sở pháp luật quốc tế về xác lập chủ quyền lãnh thổ liên quan đến luận cứ chủ quyền của các bên đối với quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Thứ hai, đứng trên cơ sở pháp luật quốc tế để đánh giá việc xác lập, thực thi chủ quyền của Việt Nam, của các bên yêu sách chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa.