Luận án Tiến sĩ: Phương hướng hoàn thiện PL kinh tế dưới Bộ luật Dân sự

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYÊN VIẾT TÝ PHƯƠNG HƯỚNG HOAN THIỆN PHÁP LUẬT KINH TẾ TRONG DIEU KIEN CO BO LUẬT DÂN SU Chuyên ngành : Luật kinh tê Mã số 75.16) na ng | ING OM LUAT HANOI Oh Tốae ee hu VIÊN GIAO VIER| 29F LUẬN ÁN TIEN SĨ LUAT HOC Người hướng dẫn khoa học: TS Hoang Thể Liên TS Dinh Trung Tung HA NOI - 2002 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Nguyễn Viết Tý MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU Chương 1: MỐI QUAN HỆ GIỮA LUẬT DÂN SỰ VÀ LUẬT KINH TẾ 1.

Khái quát về luật kinh tế và luật dân sự Việt Nam 1. Mối quan hệ giữa luật dân sự và luật kinh tế trong nền kinh tế 33 kế hoạch hóa tập trung 1. Mối quan hệ giữa luật dân sự và luật kinh tế trong nên kinh tế 37 thi trường 1. Khái quát về mối quan hệ giữa luật dân sự và luật thương mại 59 dưới chế độ cũ và ở một số nước trên thế giới Chương 2: VAI TRÒ NEN TANG CUA BỘ LUAT DÂN SỰ TRONG 72 VIEC DIEU CHINH CAC HOAT DONG KINH DOANH 2ý].

Kinh doanh và vai trò của hoạt động kinh doanh 72 Ded. Bô luật Dân sự - nền tảng pháp lý cho hoạt động kinh doanh ở 88 nước ta Chương 3: NHUNG ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN TRONG 133 VIỆC XÂY DỰNG PHÁP LUẬT KINH TẾ HIỆN NAY Ở NƯỚC TA 3. Những bất cập của pháp luật kinh tế và pháp luật dân sự trong 133 việc điều chỉnh các quan hệ kinh doanh Những định hướng cơ bản của việc hoàn thiện pháp luật kinh tế 146 Một số giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật kinh tế 162 trong điều kiện có Bộ luật Dân sự KẾT LUẬN 196 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 200 ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 201 NHỮNG TU VIET TAT TRONG LUẬN ÁN 1. AFTA : ASEAN Free Trade Area (Khu vuc mau dich tu do ASEAN) 2.

APEC : Asia Pacific Economic Cooperation (Diễn đàn hợp tác chau A - Thái Binh Duong) 3. ASEAN : Association of South East Asia Nations (Hiệp hội các nước Đông Nam A) CHXHCN : Cộng hòa xã hội chủ nghĩa YE>m7#M8 CNXH : Chủ nghĩa xã hội CNTB : Chủ nghĩa tư bản GS.VS : Giáo sư viện si Nxb : Nhà xuất bản PGS.TS : Phó giáo sư, tiến sĩ 10.TSKH : Phó giáo sư, tiến sĩ khoa học II.XHCN : Xã hội chủ nghĩa 12.TBCN : Tư bản chủ nghĩa 13.WTO : World Trade organization (Tổ chức Thuong mai thé giới) MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Quan hệ giữa luật kinh tế và luật dân sự đã có lịch sử phát triển lâu đài. Ở mỗi thời kỳ, mối quan hệ này được thể hiện khác nhau.

Trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, giữa luật kinh tế và luật dân sự có sự phân biệt rõ ràng. Luật kinh tế là ngành luật độc lập, là sản phẩm tất yếu của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung. Trong nền kinh tế thị trường, việc phân biệt luật kinh tế với luật dân sự gặp nhiều khó khăn. Bởi vì, đối tượng điều chỉnh của hai ngành luật này có những điểm cơ bản thống nhất với nhau (cả hai đều điều chỉnh các quan hệ tài sản trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi).

Trong hoàn cảnh đó, xuất hiện vấn đề tranh luận về sự tồn tại của luật kinh tế. Ở một số hội thảo khoa học, vấn đề này đã được đưa ra tranh luận và kết quả là tiếp tục công nhận sự tồn tại của luật kinh tế với tư cách là ngành luật trong hệ thống pháp luật nước ta. Tuy nhiên, nội dung của luật kinh tế không thể như trước đây mà phải được đổi mới cho phù hợp với sự thay đổi của các quan hệ kinh tế, phải phản ánh được đời sống kinh tế - xã hội của đất nước. Ở nước ta, trong một thời gian dài (suốt thời kỳ bao cấp), luật kinh tế phát triển và hoàn thiện hơn luật dan sự.

Trong giai đoạn hiện nay, dang tồn tại đồng thời luật dân sự và luật kinh tế. Vấn đề đặt ra là phải làm rõ quan hệ và tác động qua lại giữa các ngành luật đó để góp phần nâng cao hiệu quả điều chỉnh của pháp luật. Thực tiễn xây dựng pháp luật ở nước ta trong thời gian qua đã đạt được những thành công lớn, trong đó phải kể đến việc ban hành Bộ luật Dân sự và một loạt các văn bản luật khác về kinh tế. Bộ luật Dân sự năm 1995 là Bộ luật Dân sự đầu tiên của Nhà nước ta.

Sau Hiến pháp, Bộ luật Dân sự là NO dao luật có vi tri quan trọng trong hệ thống pháp luật, liên quan mật thiết đến mọi mặt đời sống thường ngày của người dân, trong đó có lĩnh vực kinh doanh. Đối với hoạt động kinh doanh, Bộ luật Dân sự có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thông qua việc quy định những tiền đề chủ yếu của kinh doanh như vấn đề tài sản và sở hữu, bảo vệ quyền sở hữu, hợp đồng, sở hữu trí tuệ, chuyển quyền sử dụng đất v., Bộ luật Dân sự quy định các chuẩn mực pháp lý cho các quan hệ kinh doanh phát triển trong môi trường thuận lợi, đưa lại cho mỗi giao dịch độ tin cậy pháp lý cao. Cùng với các văn bản pháp luật khác trong hệ thống pháp luật kinh tế, Bộ luật Dân sự góp phần xây dựng nên khung pháp lý cần thiết cho sự vận hành của nền kinh tế thị trường, tạo nên môi trường pháp lý thuận lợi và thống nhất cho các doanh nghiệp hoạt động và phát triển.

Tuy nhiên, có vấn đề lớn đặt ra là luật dân sự nói chung và Bộ luật Dân sự nói riêng có quan hệ như thế nào đối với sự phát triển của luật kinh tế. Do vấn đề này chưa được nghiên cứu, lý giải một cách thấu đáo và có hệ thống nên trong việc xây dựng cũng như áp dụng các quy định của luật kinh tế gap nhiều khó khăn. Trên thực tế, do đối tượng điều chỉnh của luật kinh tế và luật dân sự có những nét tương đồng nên mét số chế định của của Bộ luật Dân sự có thể được áp dụng đối với các quan hệ kinh tế nhưng vấn để không đơn giản như vậy khi luật kinh tế cũng có những quy định riêng đối với các quan hệ đó. Thực tiễn áp dụng pháp luật còn phức tạp hơn nhiều, bởi vì khi giải quyết quan hệ cụ thể nào đó, có vấn đề cứ lặp đi lặp lại là quan hệ này thuộc phạm vi điều chính của luật kinh tế hay luật dân sự, do đó gây nên tình trạng đùn đẩy, dây dưa, kéo đài, rất phiền hà.

Nghiêm trọng hơn, cùng một vụ việc nhưng nếu áp dụng luật đân sự để giải quyết thì sẽ khác hoàn toàn, thậm chí trái với việc áp dụng luật kinh tế để giải quyết. Bên cạnh đó, Bộ luật Dân sự chưa điều chỉnh hết các quan hệ phát sinh trong hoạt động kinh doanh hay nói cách khác chưa đầy đủ để điều chỉnh các các quan hệ trong hoạt động kinh doanh. Để điều chỉnh có hiệu quả các hoạt động sản xuất kinh doanh cần có hệ thống pháp luật đông bộ và hoàn thiện. Trong thực tiễn pháp luật kinh tế nước ta, bên cạnh những cái đã dat được, van còn những khiếm khuyết nhất định.

Chính vì vậy, nghiên cứu vấn dé: "Phuong hướng hoàn thiện pháp luật kinh tế trong điêu kiện có Bộ luật Dan sự" có ý nghĩa cấp thiết không chỉ ở phương diện lý luận cơ bản về luật kinh tế mà còn đa dạng về phương điện thực tiễn. Ý nghĩa của đề tài này bao hàm việc định hướng hoạt động thực tiễn trên các lĩnh vực xây dựng pháp luật, thi hành pháp luật và áp dụng pháp luật. Tình hình nghiên cứu Nghiên cứu các vấn đề lý luận về luật kinh tế và mối quan hệ của nó với luật dân sự, cũng như vấn đề hoàn thiện pháp luật kinh tế được giới khoa học pháp lý ở nước ta và ở nhiều nước trên thế giới quan tâm. Nghiên cứu các vấn đề lý luận của luật kinh tế với tư cách là ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật XHCN được đặc biệt quan tâm ở các nước có nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung trước đây.

Những tác phẩm nổi tiếng nghiên cứu về vấn đề này có thể kể đến như "Những vấn đề lý luận về luật kinh tế", "Đối tượng điêu chỉnh và hệ thống luật kinh tế" của giáo sư, viện sĩ Laptev; "Những vấn đề lý luận chung về luật kinh tế Xô viết" của I. Kraxko; "Luật kinh tế” của Uwe - Jens Heuer và một số bài tạp chí của các nhà nghiên cứu luật kinh tế tiền bối ở Việt Nam như Tạ Hữu Khuê, Nguyễn Ngọc Minh, Nguyễn Niên. Ở các nước có nền kinh tế thị trường phát triển, những vấn đề lý luận về hoàn thiện pháp luật kinh tế cũng được nhiều luật gia quan tâm giải quyết, chăng hạn như: Friedrich Kuebler, Jurgen Simon trong cuốn "Mấy vấn đề pháp luật kinh tế Cộng hòa Liên bang Đức" (Nxb Pháp ly, Ha nội 1992); "Các vấn đề điều chỉnh trong luật kinh tế" của Juergen Simon (Nxb Luechterhand 1986); "Luật kính tế công" của Reiner Schmidt (Nxb WISU 1985). Trong những năm gần đây, ở nước ta, việc nghiên cứu pháp luật kinh tế cũng như các vấn đề về hoàn thiện pháp luật kinh tế được nhiều nhà khoa học pháp lý quan tâm, đặc biệt từ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI.

Hiện có khá nhiều công trình, bài viết về vấn đề này như: “Thực trạng pháp luật kinh tế ở nước ta và quan điểm đổi mới đưa pháp luật kinh tế vào cuộc sống” của PGS.TS Nguyễn Niên; "Pháp luật kinh tế nước ta trong bước chuyển sang kinh tế thị trường" của TS Nguyễn Như Phát; "Môi trường pháp luật kinh tế day đủ phù hợp với cơ chế thị trường" của TS Hoàng Thế Liên; "Kinh tế thị trường và sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật kinh tế" của PGS.TS Lê Hồng Hạnh; "Hoàn thiện luật kinh tếở Việt Nam trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa", luận án phó tiến sĩ của Nguyễn Am Hiểu; "Đổi mới và hoàn thiện khung pháp luật kinh tế trong điều kiện nền kinh tế thị trường Việt Nam", luận án phó tiến sĩ của Nguyễn Minh Mẫn.