Luận án pháp luật xúc tiến thương mại tại Việt Nam - Lý luận và giải pháp

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYÊN THỊ DUNG PHAP LUẬT VỀ XUC TIEN THUONG MẠI TRONG NEN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 0 VIỆT NAM - LÝ LUẬN, THUC TIEN VÀ GIẢI PHÁP HOAN THIỆN Chuyên ngành: Luật kinh tế Mã số : 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS.TS LE HONG HANH | - THƯ VIỆN. TRƯƠNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI PHÒNG GV FRA - HÀ NỘI - 2006 LỜI CAM ĐOAN lôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liéu nêu trong Luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của Luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

TÁC GIÁ LUẬN ÁN Nguyễn Thị Dung MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU Chương 1: NHUNG VAN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI VÀ PHÁP LUẬT VỀ XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI 1. Một số khía cạnh kinh tế, pháp lý về xúc tiến thương mại 1. Tổng quan pháp luật về xúc tiến thương mại 30 Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ XÚC TIỀN 57 THƯƠNG MAI 2. Pháp luật về các hình thức xúc tiến thương mại 57 22.

Pháp luật về kinh doanh dịch vụ xúc tiến thương mại 2. Pháp luật về xúc tiến thương mại liên quan đến cạnh tranh EIS và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Chương 3: HOÀN THIỆN PHAP LUAT VỀ XÚC TIEN THƯƠNG MAI 131 TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM 3. Căn cứ của việc hình thành định hướng và giải pháp hoàn 131 thiện pháp luật về xúc tiến thương mại 3. Định hướng chủ yếu của việc hoàn thiện pháp luật về xúc 145 tiến thương mại ở Việt nam 3.

Các giải pháp cụ thể 155 KẾT LUẬN 180 NHỮNG CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ DUOC CÔNG BO 183 DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO 184 NHUNG CHU VIET TAT TRONG LUAN AN ASEAN Association of South East Asian Nations Hiệp hội các nước Đông Nam Á GATT General Agreement on Tariffs and Trade Hiép dinh chung vé thué quan va thuong mai GATS General Agreement on Trade in Services Hiép dinh chung vé thuong mai dich vu ITC International Trade Centre Trung tâm thương mai quốc tế PR Public Relations Quan hệ công chúng TPOs Trade Promotion Organizations Các tổ chức xúc tiến thương mai TRIPs Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights Hiệp định về các khía cạnh thương mai liên quan đến sở hữu trí tuệ TRIMs Trade Related Investment Measures Hiệp định về các biện pháp đầu tu liên quan đến thương mại XTTM Xúc tiến thương mại WTO World Trade Organ1zation Tổ chức thương mại thế giới MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Do đáp ứng nhu cầu cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường, thương nhân ngày càng quan tâm đến các “kỹ thuật thuyết phục” khác nhau nhằm liên hệ với thị trường và công chúng để XTTM. Với hiệu quả đạt được trong tìm kiếm, thúc đẩy cơ hội mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, XTTM có khả năng mang lại lợi ích to lớn cho thương nhân, đồng thời có những ảnh hưởng không nhỏ đến lợi ích của đối thủ cạnh tranh và của người tiêu dùng. Pháp luật về XTTM là công cụ hữu hiệu của Nhà nước để ghi nhận quyền hoạt động xúc tiến thương mại của thương nhân được thực hiện trong bối cảnh tự do thương mại, là hàng rào pháp lý để ngăn chặn những ảnh hưởng tiêu cực của hoạt động này đối với cạnh tranh, đối với lợi ích của Nhà nước và cộng đồng.

Ngoài một số văn bản dưới luật quy định về quảng cáo, về hội chợ, triển lãm thương mại được ban hành năm 1994, 1995, Luật Thương mại năm 1997 là văn bản luật đầu tiên quy định về khuyến mại, quảng cáo, trưng bày giới thiệu hàng hoá, hội chợ, triển lãm với tính chất là các hành vi thương mại. Các văn bản pháp luật này đã được thay thế bằng Luật Thương mại ngày 14/6/2005, Nghị định số 37/2006/NĐ-CP ngày 4/4/2006 quy định chỉ tiết Luật Thương mại về xúc tiến thương mại. Ngoài ra, hoạt động xúc tiến thương mại bằng hình thức quảng cáo của thương nhân còn chịu sự điều chỉnh của Pháp lệnh Quảng cáo ngày 16/11/2001, Luật Cạnh tranh ngày 3/12/2004 và một số văn bản pháp luật khác có liên quan. Cũng giống như pháp luật nhiều nước trên thế giới, đồng thời đáp ứng yêu cầu của thực tiễn hoạt động thương mại, pháp luật Việt Nam điều chỉnh hoạt động xúc tiến thương mại từ ba góc độ: tính thương mại của các hoạt động xúc tiến thương mại, tính cạnh tranh và yêu cầu bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

Tuy nhiên, thực tiễn pháp luật còn khá nhiều vướng mắc, bất cập chưa được giải quyết, dẫn đến sự cản trở tự do thương mại như: còn có sự chồng chéo, trùng lặp, thiếu rõ ràng trong các quy định pháp luật, còn nhiều quy định về khuyến mại, quảng cáo thương mại, trưng bày, giới thiệu hàng hoá, hội chợ, triển lãm thương mại chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của thực tiễn hoạt động thương mại, yêu cầu đảm bảo cạnh tranh lành mạnh và quyền lợi của người tiêu dùng. Pháp luật về xúc tiến thương mại hiện hành cũng còn thiếu sự thống nhất với pháp luật cạnh tranh, thiếu những quy định cần thiết để điều chỉnh kịp thời một số dịch vụ xúc tiến thương mại mới phát sinh trong nền kinh tế. Vì những lý do này, thực trạng thi hành pháp luật về xúc tiến thương mại cũng còn nhiều vấn đề vướng mắc. Về lý luận, pháp luật về xúc tiến thương mại là vấn dé mới được nghiên cứu trong khoa học pháp lý Việt Nam.

Trong khi đó, việc nghiên cứu làm sáng tỏ nội dung của quyền hoạt động xúc tiến thương mại để trên cơ sở đó thể chế hoá kịp thời và đầy đủ những yêu cầu mà hoạt động xúc tiến thương mại đặt ra có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Vì những lý do trên đây, việc nghiên cứu những vấn đề lý luận về xúc tien thương mại va pháp luật về xúc tiến thương mại, thực trạng pháp luật về Xúc tiến thương mai ở Việt Nam, định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật é xúc tiến thương mại là một nhu cầu bức thiết cả về lý luận và thực tiễn. Tình hình nghiên cứu Xúc tiến thương mại có thể được tiếp cận nghiên cứu ở góc độ kinh tế và góc độ pháp lý, với phạm vi và mức độ khác nhau. Góc độ kinh tế nghiên cứu về hoạt động xúc tiến thương mại, góc độ pháp lý nghiên cứu sự điều chỉnh pháp luật đối với hoạt động xúc tiến thương mại.

Ở góc độ kinh tế, đã có một số công trình phân tích kinh tế các hoạt động xúc tiến thương mại như “Áp dụng kinh nghiệm xúc tiến thương mại của | 2 & ? A7 or ” He (Nhật ban trong hoàn cảnh thực tế ở Việt Nam” của TS Phạm Quang Thao do Nxb Thanh niên xuất bản năm 1997; “Kinh nghiệm tổ chức và quản lý cơ | quan xúic tiến thương mai của các nước ” (1999) của Viện Nghiên cứu thương mại - Bộ Thương mại; “Tổ chức xúc tiến thương mại và vai trò của nó trong nên kinh tế thị trường” (1999) do Viện Nghiên cứu thương mại biên soạn dua trên các báo cáo cũng như các ấn phẩm của Trung tâm Thương mại quốc tế (TTC). Những tài liệu này chủ yếu nghiên cứu ở góc độ kinh tế các biện pháp, cách thức xúc tiến thương mại của thương nhân, cách thức tổ chức và hoạt động xúc tiến thương mại của Chính phủ và các tổ chức xúc tiến thương mại cũng như kinh nghiệm hoạt động xúc tiến thương mại ở các nước trên thế giới để từ đó rút ra kinh nghiệm cho Việt Nam. Ngoài ra, có những công trình chuyên nghiên cứu về hoạt động xúc tiến thương mại của Chính phủ nhằm hỗ trợ cho doanh nghiệp như “Xúc tiến xuất khẩu của Chính phủ cho các doanh nghiệp vừa và nhở” của Viện Nghiên cứu thương mại, Ban Nghiên cứu thị trường, Viện Tư vấn phát triển kinh tế xã hội nông thôn và miền núi (CISDOMA) do Nxb Lao động-Xã hội xuất bản năm 2003. Sách tham khảo “Xúc tiến thương mại” của Tiến sỹ Mia Mikie (Uy ban kinh tế-xã hội Liên hợp quốc, Khu vực Châu Á Thái Bình Dương) do Viện Nghiên cứu thương mại (Bộ Thương mại) biên dịch tiếp cận vấn đề xúc tiến thương mại trong xu thế tự do hoá thương mại để từ đó đặt ra các yêu cầu cần thiết về chính sách thương mại và xúc tiến thương mai của mỗi quốc gia.

Công ` trình này cũng giải nghĩa khá nhiều thuật ngữ được sử dụng phổ biến trong thương mại quốc tế. Nghiên cứu về hoạt động xúc tiến thương mại của thương nhân, cũng đã có một số công trình như luận án Tiến sỹ kinh tế “Xúc tién bán hang trong kinh doanh thương mại ở Việt nam” (2001) của Nguyễn Thị Xuân Huong; sách tham khảo “Xúc tiến thương mại - Lý thuyết và thực hành” của Tiến sỹ kinh tế Đỗ Thị Loan do Nxb Khoa học và Kỹ thuật xuất bản năm 2003. Các công trình này đã phân tích từ góc độ nghiệp vụ kinh doanh các biện pháp, cách thức xúc tiến thương mại mà thương nhân có thể tiến hành, hiệu quả và kỹ năng ting dụng các cách thức đó. Ở phương diện quản lý Nhà nước, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Thuong mại) cũng nghiên cứu, đánh giá “Vai tro cua quảng cáo trong khuôn khổ hoạt động xúc tiến thương mại tại Việt Nam”- tham luận được công bố tại Kỷ yếu hội thảo “Hoạt động quảng cáo ở Việt nam-Thực trạng và hướng phát triển” do Bộ Văn hoá - Thông tin tổ chức tháng 3/2005.

Ở góc độ pháp lý, so với nhiều lĩnh vực pháp luật khác, pháp luật về xúc tiến thương mại mới bước đầu được nghiên cứu với sự hiện diện của một số ít công trình như “Các hình thức pháp lý để xúc tiến thương mại ” (1997) - Luận án thạc sỹ Luật học của Bùi Thị Keng. Luận án này được thực hiện khi Luật Thương mại (1997) vừa được ban hành và chỉ làm rõ một phần nội dung của pháp luật về xúc tiến thương mại, chưa nghiên cứu nhiều vấn đề có liên quan như vấn đề kinh doanh dịch vụ xúc tiến thương mại, vấn đề cạnh tranh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực xúc tiến thương mại. Bên cạnh đó, còn có một số công trình nghiên cứu nội dung cơ bản của pháp luật về xúc tiến thương mại, nhưng không ở mức độ chuyên sâu. Đó là tài liệu giảng dạy đại học của các cơ sở đào tạo luật như Khoa Luật- Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Luật Hà Nội.