Luận án tiến sĩ: Pháp luật về bảo lãnh phát hành chứng khoán ở Việt Nam - Nguyễn Thị Phương Thảo

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THẢO PHÁP LUẬT VỀ BẢO LÃNH PHÁT HÀNH CHỨNG KHOÁN Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI – 2022 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THẢO PHÁP LUẬT VỀ BẢO LÃNH PHÁT HÀNH CHỨNG KHOÁN Ở VIỆT NAM Chuyên ngành : Luật Kinh tế Mã số : 9.07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. TS NGUYỄN VĂN TUYẾN 2. TS VŨ VĂN CƯƠNG HÀ NỘI - 2022 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của cá nhân tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực, được trích dẫn đúng theo quy định.

Kết quả nghiên cứu trong luận án chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào. Tôi xin chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của Luận án này. Tác giả luận án Nguyễn Thị Phương Thảo luan an LỜI CẢM ƠN Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến hai thầy giáo hướng dẫn của tôi, TS. Nguyễn Văn Tuyến và TS.

Trong suốt quá trình nghiên cứu, các thầy đã dành thời gian quý báu của mình để nhiệt thành hướng dẫn, luôn khích lệ và động viên tôi hoàn thành Luận án này, giúp tôi vững tin vào con đường nghiên cứu khoa học mình đã chọn. Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các Thầy/Cô trong Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo sau đại học và Khoa Pháp luật kinh tế của trường Đại học Luật Hà Nội đã tạo điều kiện giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình làm Luận án. Cảm ơn rất nhiều đến gia đình luôn là nguồn động lực để tôi cố gắng và phấn đấu mỗi ngày. luan an DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Ý nghĩa ATTC An toàn tài chính BLPHCK Bảo lãnh phát hành chứng khoán CTCK Công ty chứng khoán KDCK Kinh doanh chứng khoán NĐT Nhà đầu tư IOSCO Tổ chức quốc tế của các ủy ban chứng khoán TCBL Tổ chức bảo lãnh TCPH Tổ chức phát hành TTCK Thị trường chứng khoán UBCKNN Ủy ban chứng khoán nhà nước luan an MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT MỞ ĐẦU ……………………………….1 Phần thứ nhất.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN………………………………………………………. Khái quát tình hình nghiên cứu liên quan đến các vấn đề nghiên cứu của đề tài luận án……………. Đánh giá thực trạng tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án………23 III. Cơ sở lí thuyết, câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu ………… .29 Phần thứ hai: NỘI DUNG LUẬN ÁN……………………….

NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ BẢO LÃNH PHÁT HÀNH CHỨNG KHOÁN VÀ PHÁP LUẬT VỀ BẢO LÃNH PHÁT HÀNH CHỨNG KHOÁN………………………………………………………………………. Những vấn đề lí luận về bảo lãnh phát hành chứng khoán………………. Những vấn đề lí luận pháp luật về bảo lãnh phát hành chứng khoán…………………………………………………………………….………74 Kết luận chương 1………………………………………………………………. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO LÃNH PHÁT HÀNH CHỨNG KHOÁN…………………………………………………………….

Thực trạng pháp luật về chủ thể thực hiện hoạt động bảo lãnh phát hành chứng khoán…………………………………. Thực trạng pháp luật về nội dung nghiệp vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán và các phương thức bảo lãnh phát hành chứng khoán…………………………. Thực trạng pháp luật về hình thức pháp lý của hoạt động bảo lãnh phát hành chứng khoán………………………………………………………………. Thực trạng pháp luật về giới hạn an toàn trong hoạt động bảo lãnh phát hành chứng khoán………………………………………………………….

Thực trạng pháp luật về quản lí nhà nước hoạt động bảo lãnh phát hành chứng khoán…………………………….118 Kết luận chương 2………………………………………………………….…131 luan an Chương 3. ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO LÃNH PHÁT HÀNH CHỨNG KHOÁN Ở VIỆT NAM……………132 3. Những định hướng cơ bản nhằm hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh phát hành chứng khoán ở Việt Nam………………………………………………………. Các giải pháp chủ yếu hoàn thiện pháp luật về bảo lãnh phát hành chứng khoán ở Việt Nam hiện nay.139 Kết luận chương 3…………………………………………………………….163 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC luan an 1 MỞ ĐẦU 1.

Lí do chọn đề tài Lịch sử phát triển thị trường vốn trên thế giới cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của hoạt động BLPHCK đối với quá trình chào bán chứng khoán để huy động vốn của các chủ thể trong nền kinh tế, từ phía Chính phủ cho đến các doanh nghiệp. Tại những nước có TTCK phát triển, BLPHCK luôn gắn liền với các đợt chào bán chứng khoán ra công chúng. Không chỉ hỗ trợ đảm bảo sự thành công cho các đợt chào bán, tổ chức thực hiện hoạt động BLPHCK còn được coi là “người gác cổng” (gatekeeper), thay mặt nhà nước bảo vệ lợi ích cho các NĐT trên thị trường và giúp đảm bảo sự ổn định của TTCK. Thực tiễn tại Việt Nam, trải qua hơn hai mươi năm hình thành và phát triển, cho đến nay, TTCK đã có những bước phát triển nhất định.

Trên cơ sở số liệu công bố của các cơ quan quản lý nhà nước, có thể khẳng định, TTCK Việt Nam đã dần trở thành kênh huy động vốn quan trọng cho các doanh nghiệp bên cạnh kênh tín dụng truyền thống. Mục tiêu phát triển một thị trường tài chính cân bằng, đồng bộ của Đảng và Nhà nước đang từng bước trở thành hiện thực. Trong kết quả đáng ghi nhận đó lại cho thấy vai trò vô cùng mờ nhạt của hoạt động BLPHCK. Điều này không theo tiến trình phát triển thị trường vốn thông thường trên thế giới.

Hoạt động BLPHCK gần như “đóng băng” tại thị trường Việt Nam. Tính đến thời điểm 31/12/2021, có 57 CTCK được cấp phép nghiệp vụ BLPHCK trong tổng số 83 CTCK đang hoạt động nhưng chỉ có 01 đợt chào bán cổ phần ra công chúng được BLPHCK trong năm 2020 và 2021. Sự bùng nổ của thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong 03 năm trở lại đây cùng với sự gia tăng ngày càng nhiều các đợt chào bán cổ phần ra công chúng trước đó đã dẫn đến hệ lụy đáng báo động về nguy cơ mất khả năng thanh toán của các doanh nghiệp phát hành trái phiếu và khả năng quản lý, kiểm soát hành vi của các chủ thể chào bán. Bằng chứng nhãn tiền là vụ trái phiếu của Tân Hoàng Minh và APEC Group hay vụ thao túng giá chứng khoán của nhóm công ty FLC.

Hệ lụy nghiêm trọng nhất không phải là thiệt hại vật chất cho những NĐT trên thị trường mà là niềm tin của họ vào tính minh bạch của thị trường. Trước thực trạng như vậy, câu hỏi được nhiều nhà đầu tư quan tâm là xác định vai trò, trách nhiệm của các CTCK với tư cách là đơn vị tư vấn hồ sơ, đơn vị bảo lãnh phát hành như thế nào. Ở góc độ pháp luật, sự ra đời của thế hệ Luật Chứng khoán thứ hai cùng hệ thống các văn bản hướng dẫn thi hành bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01/01/2021 đã tạo khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ, đồng bộ, thống nhất, phù hợp với thực tiễn phát luan an 2 sinh và tiệm cận dần thông lệ quốc tế, bảo đảm nền tảng pháp lý cần thiết cho giai đoạn phát triển mới của TTCK. Tuy nhiên, nội dung pháp luật về BLPHCK không có nhiều thay đổi nếu xem xét một cách toàn diện từ ngày TTCK chính thức hoạt động cho đến nay.

Những hạn chế, bất cập tồn tại trong thời gian dài chưa được hoàn thiện và trong điều kiện thị trường mới càng bộc lộ thêm những bất cập mới, gây khó khăn cho quá trình áp dụng. BLPHCK là hoạt động KDCK có mức độ rủi ro cao. Hành lang pháp lý không đầy đủ và vững chắc càng tạo tâm lí e dè và sợ hãi cho các chủ thể thực hiện. Ở góc độ nghiên cứu, trong phạm vi tìm hiểu của nghiên cứu sinh, có khá nhiều công trình, đặc biệt công trình nước ngoài, nghiên cứu về hoạt động BLPHCK.

Tuy nhiên, đa số các công trình nghiên cứu dưới góc độ kinh tế hoặc mang tính đơn lẻ về từng vấn đề. Cho đến nay, chưa có một công trình khoa học nghiên cứu một cách bao quát, toàn diện về các vấn đề lí luận và thực tiễn về pháp luật BLPHCK. Xuất phát từ những lí do trên, việc tập trung nghiên cứu lí luận và thực tiễn vấn đề pháp luật về BLPHCK ở Việt Nam có tính cấp thiết, đặc biệt trong bối cảnh TTCK đang có sự bất ổn nhất định liên quan đến các đợt chào bán chứng khoán nhằm huy động vốn của các doanh nghiệp. Do đó, nghiên cứu sinh đã quyết định lựa chọn đề tài “Pháp luật về bảo lãnh phát hành chứng khoán ở Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu luận án tiến sĩ luật học của mình.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của Luận án là xây dựng cơ sở lí luận về hoạt động BLPHCK và pháp luật về BLPHCK, đánh giá thực trạng quy định pháp luật hiện hành, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện. Luận án hướng đến mục tiêu tạo cơ sở pháp lý hoàn thiện góp phần thúc đẩy hoạt động BLPHCK phát triển trước yêu cầu của thực tiễn đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý tương ứng hoạt động này. Để đạt được mục đích nghiên cứu nêu trên, Luận án xác định các nhiệm vụ nghiên cứu sau: - Nghiên cứu đưa ra khái niệm về hoạt động BLPHCK, chỉ ra đặc điểm đặc thù của BLPHCK so với các hoạt động KDCK khác, xác định được bản chất kinh tế và bản chất pháp lý của BLPHCK, làm rõ các vấn đề về nội dung hoạt động BLPHCK, cách thức phân loại và vấn đề tổ hợp bảo lãnh. Đặc biệt, tập trung làm sáng tỏ vai trò quan trọng của BLPHCK đối với sự phát triển của thị trường vốn.

- Nghiên cứu, xác định các nguyên tắc pháp lý cần tuân thủ trong quá trình xây dựng pháp luật về BLPHCK và cấu trúc của bộ phận pháp luật này. luan an 3 - Nghiên cứu nội dung pháp luật về BLPHCK ở Việt Nam để làm rõ các ưu điểm và hạn chế, bất cập, bao gồm các nhóm quy định về chủ thể thực hiện BLPHCK, nội dung hoạt động BLPHCK, các phương thức thực hiện, hình thức pháp lý, giới hạn an toàn và nội dung quản lý nước về hoạt động BLPHCK. - Đưa ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật về BLPHCK ở Việt Nam, đảm bảo tính khả thi, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn và phù hợp với bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.