Luận án tiến sĩ: Pháp luật đình công và giải quyết đình công ở Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯPHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI ĐỒ NGÂN BÌNH PHAP LUẬT VE BINH CONG VÀ BIẢI QUYET ĐÌNH CONG 0 VIET NAM TRONG DIEU KIỆN KINH TE THỊ TRƯỜNG VA HỘI NHẬP QUOC TE Chuyên ngành _ : Luật Kinh tế Mã số : 60 38 50 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dân khoa học: 1. Dao Thị Hàng 2. Phan Chí Hiếu (47 HÀ NỘI - 2005 LỜI CAM ĐOAN lôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết qua nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

TÁC GIÁ LUẬN ÁN Do Ngan Bình MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU Chương 1: NHUNG VAN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐÌNH CONG VÀ GIẢI 8 QUYẾT ĐÌNH CÔNG TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VA HỘI NHẬP QUOC TE Ở VIỆT NAM Lek. Đình công trong điều kiện kinh tế thị trường L. Giải quyết đình công trong điều kiện kinh tế thị trường 34 1. Điều chỉnh pháp luật đối với đình công và giải quyết đình công 47 1.

Những tác động của nền kinh tế thị trường và xu thế hội nhập quốc 67 tế đến pháp luật về đình công và giải quyết đình công ở Việt Nam Chương 2: THUC TRANG PHÁP LUẬT VỀ ĐÌNH CONG VÀ GIẢI 78 QUYẾT ĐÌNH CÔNG Ở VIỆT NAM Als Thực trạng pháp luật về đình công 78 2. Thực trạng pháp luật về giải quyết đình công 113 Chương 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ ĐÌNH CÔNG VÀ GIẢI 140 QUYẾT ĐÌNH CÔNG Ở VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ 3. Sự cần thiết của việc hoàn thiện pháp luật về đình công và giải 140 quyết đình công ở Việt Nam 3. Những yêu cầu cơ bản đối với việc hoàn thiện pháp luật về đình 143 công và giải quyết đình công ở Việt Nam Tây Những giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện pháp luật về đình công và 148 giải quyết đình công ở Việt Nam KẾT LUẬN 184 NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN TỚI LUẬN ÁN 187 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 188 MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Đình công là một trong những quyền cơ bản của người lao động trong nền kinh tế thị trường.

Quyền đình công được quy định trong Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hoá (thông qua ngày 16/12/1966) của Đại hội đồng Liên hợp quốc. Việt Nam đã tham gia Công ước này vào năm 1982. Sau đó, Nhà nước Việt Nam đã cụ thé hoá các quy định về đình công trong Bộ luật Lao động 1994, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động và một số Nghị định hướng dẫn. Trong thực tế, đình công thường được những người lao động coi như “vũ khf” đấu tranh với người sử dụng lao động để đạt những yêu sách gắn với quan hệ lao động.

Đình công là vấn đề nhạy cảm. Sự xuất hiện của đình công có thể gây ảnh hưởng đến chính trị, kinh tế, trật tự an toàn xã hội, môi trường đầu tư, kinh doanh. Do tính chất phức tạp của đình công nên ngay khi hiện tượng đình công xuất hiện ở Việt Nam khi chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung sang kinh tế thị trường, Nhà nước đã giao cho các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu việc ban hành các quy định cụ thể về đình công và giải quyết đình công để kịp thời điều chỉnh hành vi của các chủ thé trong quá trình đình công. Sau gần 10 năm thực hiện, các quy định về đình công và giải quyết đình công đã bộc lộ một số vướng mắc.

Thực tế cho thấy những người lao động khi đình công chưa tuân thủ các quy định về đình công. Vì vậy, 100% các cuộc đình công xảy ra từ trước đến nay đều bất hợp pháp. Điều đó đã làm ảnh hưởng xấu tới quan hệ lao động, ảnh hưởng tới môi trường đầu tư, gây thiệt hại cho người sử dụng lao động và người lao động. Thực trạng này đặt ra yêu cầu phải nhanh chóng sửa đổi.

bổ sung các quy phạm pháp luật về đình công và giải quyết đình công để pháp luật có thể đi vào cuộc sống, được các chủ thể tự giác chấp hành và tăng cường pháp chế. Ngày 15/6/2004, Quốc hội khoá XI kỳ họp thứ V đã thông qua Bộ luật Tố tụng dân sự. Kể từ ngày 1/1/2005, việc giải quyết các tranh chấp lao động sẽ được tiến hành theo trình tự tố tụng được quy định trong Bộ luật Tố tụng dân sự. Như vậy, các quy định tại Phan một Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động đã hết hiệu lực.

Nhưng Phần hai của Pháp lệnh quy định về thủ tục giải quyết các cuộc đình công (từ Điều 79 đến Điều 102) hiện vẫn còn hiệu lực. Trong thực tế, 100% các cuộc đình công đều không tuân thủ các điều kiện đình công hợp pháp quy định trong Bộ luật Lao động và Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động, chưa có cuộc đình công nào được đưa ra Toà án giải quyết theo thủ tục luật định. Điều này cho thấy tính kém khả thi của các quy định hiện hành về đình công và giải quyết đình công. Đây là những lý do cơ bản cho thấy sự cần thiết khách quan của việc ban hành văn bản pháp luật mới về đình công và giải quyết đình công.

Bên cạnh những khó khăn do có ít kinh nghiệm trong việc điều chỉnh pháp luật đối với đình công, chúng ta còn gặp phải những khó khăn khác như: sự hạn chế trong ý thức và nhận thức pháp luật về đình công của các bên trong quan hệ lao động, sự không thống nhất quan điểm về những vấn đề lý luận của pháp luật đình công. Nhưng nhờ tư duy đổi mới của các nhà lập pháp, nhờ những thuận lợi do quá trình hội nhập quốc tế mang lại, pháp luật về đình công và giải quyết đình công đã và đang có điều kiện thay đổi một cách toàn diện và phát huy hiệu quả trong quá trình thực thi. Vì những lý do nêu trên, nghiên cứu sinh quyết định chọn đề tài “Pháp luật về đình công và giải quyết đình công ở Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế” làm luận án tiến sĩ với mục đích làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn pháp luật đình công và giải quyết đình công ở Việt Nam. Tình hình nghiên cứu đề tài Đình công là một hiện tượng mới xuất hiện ở Việt Nam khi chuyển đổi từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung sang cơ chế kinh tế thị trường, do đó chưa có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về pháp luật đình công và giải quyết đình công.

Trong thực tế, chỉ có một số bài viết trên các tạp chí nghiên cứu, đề xuất một số vấn đề liên quan đến đình công và giải quyết đình công như thủ tục tiến hành đình công, nội dung của việc giải quyết đình công tại Toà án. Trong các giáo trình giảng dạy Luật lao động của các trường đại học chuyên ngành luật ở nước ta cũng chỉ đề cập đến những kiến thức cơ bản và khái quát về đình công và giải quyết đình công theo pháp luật hiện hành. Trong số các công trình nghiên cứu có thể kể đến luận văn thạc sĩ của tác giả Định Văn Sơn với đề tài: “Đình công và giải quyết đình công theo pháp luật lao động Việt Nam hiện hành”, viết năm 2002. Luận văn này đã bước đầu luận giải những vấn đề lý luận về đình công và giải quyết đình công, đánh giá và nêu một số bất cập của pháp luật Việt Nam về đình công và giải quyết đình công.

Trên cơ sở những bất cập đã nêu, luận văn cũng đã đề xuất một số giải pháp có tính định hướng nhằm hoàn thiện các quy định hiện hành về đình công và giải quyết đình công ở Việt Nam. Ngoài ra, còn có một số bài viết có liên quan đến vấn đề đình công và giải quyết đình công được đăng trên một số tạp chí như bài "Dinh công- vấn đề nổi cộm trong quan hệ lao động" của tác giả Ngô Thị Mén (đăng trên tạp chí Lao động và Công đoàn tháng 1/2003) đề cập những nguyên nhân cơ bản dẫn đến đình công ở Việt Nam và đề xuất một số giải pháp hạn chế đình công; hay bài "Mấy ý kiến về đình công và giải quyết đình công ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Thị Kim Phụng (đăng trên Tạp chí Toà án nhân dân 9/2004) nêu lên những quan điểm lý luận về giải quyết đình công và chỉ ra một số điểm bất cập của các quy định hiện hành về giải quyết đình công. Nhìn chung, các bài viết và luận văn nêu trên đã đề cập đến một số khía cạnh khác nhau về đình công và giải quyết đình công. Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu có hệ thống lý luận về đình công và giải quyết đình công, về những vướng mác trong thực tiễn áp dụng pháp luật đình công và giải quyết đình công, cũng như những giải pháp tổng thể để hoàn thiện pháp luật đình công và giải quyết đình công ở Việt Nam.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích của luận án là làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận và thực tiễn của pháp luật đình công và giải quyết đình công, trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp hoàn thiện pháp luật về đình công và giải quyết đình công nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn khách quan trong điều kiện kinh tế thị trường và xu thế hội nhập quốc tế hiện nay. Với mục đích nêu trên, luận án đặt ra những nhiệm vụ chủ yếu sau đây: + Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về đình công và giải quyết đình công như: khái niệm đình công, các dấu hiệu cơ bản để nhận dạng đình công, phân biệt đình công với lãn công, phản ứng tập thể. + Nghiên cứu một số vấn lý luận về pháp luật đình công và giải quyết đình công để làm cơ sở đánh giá tính khoa học, hợp lý của pháp luật hiện hành về đình công và giải quyết đình công ở Việt Nam. + Nghiên cứu thực trạng ban hành và thực hiện pháp luật về đình công và giải quyết đình công ở Việt Nam nhằm tìm ra những điểm bất cập, chưa hợp lý của các quy định hiện hành về đình công và giải quyết đình công, tạo tiền đề cho việc đưa ra kiến nghị hoàn thiện pháp luật về đình công và giải quyết đình công.

+ Đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về đình công và giải quyết đình công ở Việt Nam.