Luận án TS Luật học - Trường ĐH Luật Hà Nội: Pháp luật nhượng quyền thương mại trong KT thị trường

BỘ GIAO DUC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI vd Đ”NG Hải YEN NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỀN VỀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MAI TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM Chuyén ngành: Luật Kinh tế Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC TH Ư VIỆ N T NGƯƠI HUONG DAN KHOA HỌC: an aie is HA lôi 1. BÙI NGỌC CƯỜNG if j HE 2. PHAN CHi HIEU HA NOI - 2008 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên citu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIA LUẬN ÁN Vũ Đặng Hải Yến MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU CHƯƠNG 1: NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VỀ NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI TRONG ĐIỀU KIỆN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM 10 1.1 Những vấn dé chung về nhượng quyền thương mại 10 1.2 Pháp luật điều chỉnh hoạt động nhượng quyền thương mại 46 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MAI TRONG DIEU KIEN NỀN KINH TẾ THỊ TRUONG Ở VIỆT NAM VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ 64 2.1 Thực trạng các quy định về hình thức nhượng quyền thương mai 64 2. Thực trạng các quy định về hợp đồng nhượng quyền thương mại 74 2.3 Thực trạng các quy định về hoạt động nhượng quyền thương mại trong mối quan hệ với pháp luật sở hữu trí tuệ 105 2.4 Thực trang các quy định về hoạt động nhượng quyền thương mại trong mối quan hệ với pháp luật cạnh tranh 115 CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MAI TRONG DIEU KIỆN NEN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM 3.1 Quan điểm hoàn thiện pháp luật điều chỉnh nhượng quyền thương mai trong điều kiện nền kinh tế thị trường ở Việt Nam 137 3.2 Những giải pháp cu thể nhằm hoàn thiện pháp luật điều chỉnh hoạt động nhượng quyền thương mại ở Việt Nam 145 PHẦN KẾT LUẬN 179 PHỤ LỤC 182 LỜI NÓI ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Trên thế giới, hoạt động nhượng quyền thương mại đã xuất hiện rất sớm, và đến nay đã phát triển rộng khắp trên phạm vi toàn cầu.

Nhượng quyền thương mại đang được các tập đoàn kinh doanh lớn trên thế giới sử dụng với tính chất là một trong những phương thức kinh doanh chủ yếu và có hiệu quả, đặc biệt là trong lĩnh vực phân phối va dịch vụ. Người tiêu dùng trên toàn thế giới không còn xa lạ với những thương hiệu nổi tiếng như đồ ăn nhanh McDonld’s, Loterria, hệ thống siêu thi Metro - đây là những thương hiệu của các nhà đầu tư sử dụng phương thức kinh doanh franchising [30]. Theo ước tính, nhượng quyền kinh doanh thương hiệu ở Châu Á đã đạt 50 tỷ USD/năm. Chỉ tính riêng ở Trung Quốc, sau thời điểm gia nhập WTO, đã có 50 ngành hàng thực hiện kinh doanh theo phương thức franchising, tốc độ tăng trưởng của lĩnh vực này đạt 40%/năm [1, Tr 3].

Ở Việt Nam, vì nhiều nguyên nhân khác nhau, nhượng quyền thương mai van đang còn là vấn dé rất mới mẻ. Những biểu hiện thực tế của hoạt động nhượng quyền thương mại tuy đã xuất hiện ở Việt Nam gần 10 năm nay, song kinh nghiệm về hoạt động nhượng quyền thương mại còn nhiều hạn chế cả về lý luận và thực tiễn. Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, không thể phủ nhận được rằng hệ thống pháp luật về thương mại của Việt Nam đã từng bước được hoàn thiện nhằm đáp ứng những yêu cầu ngày càng đa dạng của hoạt động thương mại, trong đó có nhượng quyền thương mại; tuy nhiên cơ sở _ pháp lý cho hoạt động nhượng quyền thương mại còn khá nhiều bất cập, chưa theo kip đòi hỏi của thực tiễn kinh doanh. Quan hệ nhượng quyền thương mại liên quan đến nhiều lĩnh vực phức tạp như: quyền sở hữu trí tuệ, cạnh tranh, bản thân quyền thương mại lại được hình thành từ một gói các quyền liên quan đến nhiều đối tượng của quyền sở bh hữu trí tuệ, vi vậy việc kiểm soát sở hữu đối với loại tài san nay không dé đàng.

Tính chất độc lập về vốn cũng như hoạt động kinh doanh của bên nhận quyền đã làm cho bên nhận quyền luôn có xu hướng muốn được thực hiện các hoạt động thương mại một cách độc lập, thoát ly khỏi sự kiểm soát của bên nhượng quyền. Trong khi đó, để duy trì sự vận hành ổn định của hệ thống nhượng quyền và bảo vệ tối đa các quyền sở hữu trí tuệ của mình, bên nhượng quyền luôn phải thực hiện việc giám sát chặt chế đối với toàn hệ thống nhượng quyền mà cụ thể là các bên nhận quyền. Chính vì vậy, mối quan hệ tưởng chừng như được kết nối bởi sự hợp tác giữa các bên nhượng quyền và nhận quyền lại là mối quan hệ chứa đựng những khả năng phát sinh tranh chấp. Thêm vào đó, thực tiễn của hoạt động nhượng quyền thương mại ở Việt Nam cho thấy, có nhiều tác động tiêu cực, bắt nguồn từ việc thực hiện nhượng quyền thương mại, tới các bên chủ thể của quan hệ nhượng quyền thương mại, người tiêu dùng và nền kinh tế nói chung, ví dụ như các vấn đề về vi phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc hạn chế cạnh tranh.

Xuất phát từ thực tế nói trên, trong điều kiện của Việt Nam hiện nay, việc nghiên cứu, đánh giá có hệ thống và toàn diện một số quy định pháp luật về nhượng quyền thương mại, đề ra những giải pháp cụ thể nhằm tiếp tục hoàn thiện và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về nhượng quyền thương mại là cần thiết, góp phần hoàn thiện pháp luật về thương mại tại Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển hoạt động thương mại trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Tình hình nghiên cứu đề tài Pháp luật về nhượng quyền thương mại là nội dung quan trọng của pháp luật thương mai trong nền kinh tế thị trường, dang được nhiéu nhà khoa hoc thuộc các lĩnh vực khác nhau quan tâm nghiên cứu. Ở các phạm vi và mức độ khác nhau, có một số công trình đã được công bố, đề cập đến một vài khía cạnh kinh tế và pháp lý của hoạt động nhượng quyền thương mại. Xét trên phạm vi khu vực và toàn thế giới, các công trình nghiên cứu về nhượng quyền thương mai chủ yếu tập trung vào: (i) phân tích các đặc điểm va cách thức tiến hành hoạt động nhượng quyền thương mại, đặc biệt là nhượng quyền thương mại quốc tế (Editors: Yanos Gramatidis & Dennis Campbell - International Franchising: An in-depth treatment of business and legal techniques.

(Based on reports made in the Spring 1990 conference sponsored by McGeorge School of Law at Waidring, Austria, and chaired by Yanos Gramatidis, Bahas, Gramatidis & Associates, Athens, Greece.) -Kluwer Law and Taxation Publishers. Deventer -Boston 1999); (ii) đánh giá những tác động của hoạt động nhượng quyền thương mại tới nền kinh tế (Economic Impact of franchised bussiness, a study for the international franchise. Association Educational Foundation, 2004, by the National Economic Consulting Practise of PricewaterhouseCoopers); (iii) nghiên cứu hoạt động nhượng quyền thương mại dưới góc độ pháp luật (Roberto Baldi, Distributorship, Franchising, Agency - Community and national Laws and Prachtice in the EEC). Ở Việt Nam, một số công trình nghiên cứu dé cập khái niệm về nhượng quyền thương mại từ khía cạnh kinh tế với những so sánh giữa nhượng quyền thương mại với một số hoạt động thương mại khác như bài viết của tác giả Phạm Thị Thu Hà với tên gọi: Nhượng quyền thương mại với doanh nghiệp Việt Nam, đăng trên Tờ tin của Hội Sở hữu công nghiệp số 47 — 2005; từ khía cạnh pháp lý như bài viết của tác giả Bùi Ngọc Cường: Các điều khoản độc quyền trong hợp đồng nhượng quyền thương mại (tạp chí Nhà nước và pháp luật số 7/2007); Hoàn thiện khung pháp lý về nhượng quyền thương mại (tạp chí nghiên cứu lập pháp, số 8/2007).

Nhìn nhận hoạt động nhượng quyền thương mại đơn thuần dưới góc độ thương mại và coi nhượng quyền thương mại là một bí quyết kinh doanh, tác giả Ly Quy Trung có bài viết với tên gọi: Franchise — Bí quyết thành công bang mô hình nhượng quyền kinh doanh (NXB Trẻ, Hà Nội, 2005). Ngoài ra, với bài viết Nhượng quyền thương mại dưới góc độ Luật Canh tranh (tap chí Nghiên cứu lập pháp, số 03/2007), tác giả Nguyễn Thanh Tú nghiên cứu nhượng quyền thương mại dưới góc độ pháp luật cạnh tranh. Bên cạnh đó, một số công trình tiếp cận nghiên cứu một số nội dung cụ thể của pháp luật về nhượng quyền thương mại, như: luận văn Thạc sỹ Luật học của tác giả Nguyễn Thị Minh Huệ với đề tài Những vấn đề lý luận và thực tiễn về nhượng quyền thương mại tại Việt Nam (Trường Đại học Luật Hà nội - 2005) ; đề tài nghiên cứu khoa học của trường Đại học Ngoại Thương với tên gọi: “Mot số giải pháp phát triển hình thức kinh doanh chuyển nhượng quyền sử dụng thương hiệu tại Việt Nam”, năm 2005. Tuy nhiên, những công trình kể trên mới dừng lại ở việc nghiên cứu nhượng quyền thương mại dưới góc độ kinh tế và những ảnh hưởng của hoạt động thương mại này tới đời sống xã hội hoặc nghiên cứu từng khía cạnh nhỏ của hoạt động nhượng quyền thương mại dưới góc độ pháp lý, ví dụ như vấn đề hợp đồng nhượng quyền thương mại trong tương quan với pháp luật cạnh tranh.

Từ việc đánh giá tình hình hình nghiên cứu pháp luật về nhượng quyền thương mại ở Việt Nam, cho thấy đến nay chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu một cách cơ bản, toàn diện và có hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn về nhượng quyền thương mại và pháp luật về nhượng quyền thương mại, để trên cơ sở đó chỉ ra cơ sở khoa học của việc hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về nhượng quyền thương mại ở Việt Nam hiện nay. Có thể khẳng định đây là công trình đầu tiên nghiên cứu về vấn đề này ở nước ta, với cấp độ luận án tiến sỹ Luật học. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài Mục đích của Luận án là làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của pháp luật điều chỉnh nhượng quyền thương mại, trên cơ sở đó đưa ra một số phương hướng hoàn thiện pháp luật điều chính hoạt động nhượng quyền thương mại 6 Việt Nam.