Luận án tiến sĩ luật học: Hợp đồng kinh tế vô hiệu và hậu quả pháp lý - Lê Thị Bích Thọ

_“tesn am | BỘ GIÁO DỤC VA ĐÀ0 TAQ) TRUNG TAM KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN QUỐC GIA #1 44 / VIỆN NGHIÊN CỨU NHÀ NƯỚC VA PHÁP LUAT LÊ THỊ BÍCH THỌ LATS.oe “| fo HOP ĐỒNG KINH TẾ Vô HIỆU VÀ HẬU QUÁ PHAP LY CUA HGP DONG KINH TẾ Vô HIỆU CHUYÊN NGÀNH : LUẬT KINH TẾ MÃ SỐ : 50515 THƯ VIỆ ÊạN | TRUONG DA AI HỌC yg he 1À PHONG ĐỌC. LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hưởng dan khoa học: TS. NGUYÊN VĂN LUYEN slawret eASA TS. NGUYEN THỊ BÍCH VAN HÀ NỘI - 2002 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu nêu trong luận án là trung thực và chính xác. Các kết quả nghiên cứu nêu trong luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác gia luận án lu h e ra = sae Lé Thi Bich Tho MỤC LỤC Trang * LỜI MỞ ĐẦU 3 Chương 1: CO SỞ LÝ LUẬN CUA HỢP DONG KINH TẾ VÔ HIỆU VÀ HẬU 10 QUA PHÁP LY CUA NÓ 1. Hop đồng kinh tế va những đặc thù của nó trong hệ thống pháp luật 10 của nước ta 1.

Những yêu cầu đặt ra đối với việc điều chỉnh hợp đồng bang 10 pháp luật 1. Đặc thù của hợp đồng kinh tế trong chế định hợp đồng kinh tế — 17 1. Hợp đồng kinh tế vô hiệu 27 1. Nhận thức chung về hợp đồng vô hiệu 27 1.

Các yếu tố vô hiệu hợp đồng kinh tế 32 1. Phân loại hop đồng kinh tế vô hiệu 58 1. Hậu quả pháp lý của hợp đồng kinh tế vô hiệu 69 1. Khái niệm về hậu quả pháp lý của hợp đồng kinh tế vô hiệu 69 1.

Phương thức xử lí hợp đồng kinh tế vô hiệu a2 Chuong 2: HOP DONG KINH TẾ VÔ HIỆU - THUC TRANG PHAP LUAT VA 81 THUC TIEN AP DUNG 2. Cách tiếp cận của pháp luật và thực tiễn áp dung pháp luật về hợp 81 đồng kinh tế vô hiệu 2. Nhận xét đối với pháp luật về hợp đồng kinh tế vô hiệu và thực tiễn 133 áp dụng Chương 3: HOÀN THIỆN CÁC QUI ĐỊNH CUA PHÁP LUAT VỀ HỢP ĐỒNG 144 KINH TẾ VÔ HIỆU 3. Những vấn đề đặt ra đối với việc hoàn thiện các quy định của pháp 144 luật về hợp đồng kinh tế vô hiệu 3.

Những đề xuất cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật về hợp đồng kinh tế 158 vô hiệu KẾT LUẬN 192 DANH MỤC TÀI LIỆU ."1AM KHẢO 195 NHUNG TU VIET TAT TRONG LUẬN ÁN 1. BLDS : Bộ luật dân sự 2. BLHS : Bộ luật hình sự 3. DNTN : Doanh nghiệp tư nhân 4.

DINN : Đầu tư nước ngoài 5. DT& PT : Đầu tư và phát triển 6. LDN : Luật doanh nghiệp 7. PLHĐKT : Pháp lệnh hợp đồng kinh tế 8.

TAND : Toà án nhân dân 9. TNHH : Trách nhiệm hữu han 10. XHCN : Xã hội chủ nghĩa LỜI MỞ ĐẦU Œ LÍ tò 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Sự xuất hiện nhiều thành phần kinh tế với sự đa dạng về quy mô kinh doanh, hình thức hoạt động, hình thức sở hữu.

trong giai đoạn chuyển đổi sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường theo định hướng XHCN đã làm cho quan hệ hợp đồng kinh tế thay đổi về cơ bản. Cùng với sự phát triển một bước các quan hệ hợp đồng kinh tế, pháp luật về hợp đồng kinh tế đã có những bước phát triển nhất định với việc ban hành Pháp lệnh hợp đồng kinh tế. Lần đầu tiên các quy định về hợp đồng kinh tế vô hiệu và xử lý hợp đồng kinh tế vô hiệu được phi nhận trong một văn bản pháp luật có giá trị pháp lý cao là Pháp lệnh. Trong những nam đầu thực hiện, Pháp lệnh hợp đồng kinh tế đã póp phan quan trọng trong việc điều chỉnh các quan hệ hợp đồng kinh tế, gdp phần thúc đẩy nền kinh tế hàng hoá phát triển, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể kinh tế cũng như bảo đảm trật tự an toàn pháp luật của đất nước.

Tuy vậy, Jo được ban hành vào thời kỳ đầu của quá trình chuyển đổi, các quan hệ kinh tế mới tuy đã phát sinh song chưa định hình một cách rõ rệt và phổ biến, các tíc động đa chiều của quan hệ kinh tế thế giới đến các quan hệ kinh tế trone nước chưa mấy phức tạp, khiến cho giờ đây các văn bản pháp luật này đang bộc lộ rất nhiều nhược điểm, bất cập. Sự thiếu hoàn chỉnh của pháp luật về hep đồng kinh tế nói chung và về hợp đồng kinh tế vô hiệu nói riêng đã gay ảnh tưởng không nhỏ đến các chủ thể của nền kinh tế, đến sự ổn định và phat triển kinh tế. [rong điều kiện các quan hệ kinh tế - xã hội đã thay đổi, khoa học pháp lý nó chung và lý luận về luật kinh tế và luật dân sự cũng như lý luận về hợp đồng kinh tế và hợp đồng dân sự nói riêng cần có sự đổi mới và tiếp tục phát triển. Cùng với sự ra đời của Bộ luật dân sự, Luật thương mại và Luật doanh nghiệp đã nảy sinh nhiều vấn dé cần được làm rõ như khái niệm hợp đồng kinh tế, mối liên hệ giữa hợp đồng dân sự, hợp đồng kinh tế và hợp đồng trong hoạt động thương mại.

Chính sự không phân định rõ ràng các quan hệ nói trên đã đưa đến sự không thống nhất trong cách hiểu cũng như trong vận dụng để giải quyết các vấn đề của thực tiễn. Việc hoàn thiện chế định hợp đồng kinh tế là một vấn đề hết sức phức tạp bởi về lý luận lẫn thực tiễn chế định này còn chứa đựng nhiều điểm không hợp lý, hạn chế hiệu lực của nó. Trong những nhược điểm đó, các quy định về hợp đồng kinh tế vô hiệu và xử lý hợp đồng kinh tế vô hiệu là vấn đề đáng quan tâm. Nếu việc xử lý hợp đồng kinh tế vô hiệu không được thực hiện đúng thì số phận của toàn bộ cam kết, và đương nhiên là lợi ích của các bên kí kết sẽ bị đặt trước nguy cơ.

Vì vậy nhận thức đúng về bản chất hợp đồng kinh tế vô hiệu và hậu quả pháp lý của nó, từ đó xây dựng các quy định về hợp đồng kinh tế vô hiệu và biện pháp xử lý thích hợp sẽ góp phần hoàn thiện pháp luật về hợp đồng kinh re tê. Từ các lí do nêu trên tác giả đã lựa chọn đề tài "Hợp đồng kinh tế vô hiệu và hậu quả pháp lý của hợp đồng kinh tế vô hiệu” làm dé tài luận án nghiên cứu sinh. Việc nghiên cứu các cơ sở lý luận xà thực tiễn về hợp đồng kinh tế thông chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có giá trị thực tiễn sâu sắc. Muc đích và nhiệm vu của đề tài ? Mic đích chính của dé tài luận án là nghiên cứu một cách hệ thống các vấn dé F luận, các quy định về hợp đồng kinh tế vô hiệu và hậu quả pháp lý của nó cược quy định trong Pháp lệnh hợp đồng kinh tế và các văn bản hướng dẫn, thụ: tiễn của việc áp dụng các quy định về hợp đồng kinh tế vô hiệu để từ Wr đó lam sáng tỏ vấn dé này, góp phần hoàn thiện một bước lí luận, các quy định pháp luật về hợp đồng kinh tế vô hiệu và đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực áp dụng pháp luật trong lĩnh vực nêu trên.

Xuất phát từ mục đích trên, đề tài có nhiệm vu: 1. Nghiên cứu những vấn dé lý luận co bản về hợp đồng kinh tế vô hiệu, phân tích bản chất của hợp đồng kinh tế vô hiệu và hậu quả pháp lý của nó, đồng thời nghiên cứu về thực tiễn hợp đồng kinh tế và xử lí hợp đồng kinh tế vô hiệu. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận kết hop với đánh gid thực tiễn, nêu lên những vướng mắc của thực tiễn áp dụng Pháp lệnh hợp đồng kinh tế, từ đó đưa ra các giải pháp khắc phục, những hạn chế, bất cập của hợp đồng kinh tế theo các quy định hiện hành. Đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện lý luận về hợp đồng kinh tế vô hiệu cũng như lý luận về hậu quả pháp lý của hợp đồng kinh tế vô hiệu; hoàn thiên pháp luật hợp đồng kinh tế nói chung và các quy định về hợp đồng kinh tế vô hiệu và hậu quả pháp lý của hợp đồng kinh tế vô hiệu nói riêng; và các kiến nghị nhằm nâng cao năng lực áp dụng pháp luật tronp lĩnh vự này.

Đối tượng và phạm vỉ nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là cơ sở lí luận, thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng các quy định về hợp đồng kinh tế vô hiệu để hoàn thiện về mặt lí luìn, hoàn thiện các quy định về hợp đồng kinh tế vô hiệu và hậu quả pháp lý của chúng. Luận án giới hạn ở nghiên cứu làm rõ những vấn đề lí luận, thực trạng pháp lua về hợp đồng kinh tế vô hiệu và thực tiễn áp dụng pháp luật trong việc giải quyết tranh chấp kinh tế có liên quan đến hợp đồng kinh tế vô hiệu để từ đó đưa ra các kiến nghị hoàn thiện lý luận cũng như pháp luật về hợp đồng v6 \iệu. Luận án tập trung nghiên cứu lý luận hợp đồng kinh tế vô hiệu và hậu quả ?háp lý của nó xuất phát từ hiện trạng khái niệm "hợp đồng kinh tế". Những vấn đề nghiên cứu của luận án được tiếp cận theo chiều sâu và toàn diện của vấn dé trong sự liên hệ với lý luận và quy định của Pháp luật về hop đồng dân sự và thương mại, cũng như so sánh với pháp luật của nước ngoài về vấn ¢é nghiên cứu, liên hệ với thực tiễn áp dụng pháp luật ở các Toà án Nhân dân từ đó củng cố nhận thức về lý luận cũng như hoàn thiện các quy định về hợp đồng kinh tế vô hiệu và hậu quả pháp lý của nó.

Tình hình nghiên cứu Hợp đồng kinh tế là đề tài đã được nhiều nhà nghiên cứu lý luận cũng như thực tiễn quan tâm nghiên cứu. Đã có một số sách chuyên khảo về chế độ hợp đồng kinh tế được xuất bản như "Hợp đồng kinh tế” của Lê Lộc, "Kế hoạch hoá kinh doanh và hợp đồng kinh tế” của Phan Văn Tân, "Hợp đồng kinh tế và vấn đề giải quyết tranh chấp kinh tế ở nước ta" của các tác giả Hoàng Thế Liên, Phạm Hữu Nghị, Trần Đình Huỳnh, "Pháp luật về hợp đồng mua bán ngoại thương” của TS. Nguyễn Mạnh Bách.