Luận án TS Luật học: Hoàn thiện pháp luật trọng tài thương mại Việt Nam trong hội nhập

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYÊN ĐÌNH THƠ HOAN THIEN PHÁP LUẬT VỀ TRONG TÀI THƯƠNG MẠI CUA VIỆT NAM TRONG DIEU KIEN HỘI NHẬP QUỐC TẾ CHUYÊN NGÀNH: LUẬT KINH TẾ MÃ SỐ: 62 38 50 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HOC: PGS. TRAN NGOC DUNG PGS. DUGNG DANG HUE — - " /IÊN _— 4323. HÀ NỘI - 2007 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các nội dung được trình bày trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được al công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN _ ———— aorta Nguyên Dinh Thơ LOL MỞ ĐẦU. 2 2202222122122222212222222 212 2e ng rau reo CHUONG 1 NHỮNG VAN ĐỀ LY LUẬN VE TRONG TÀI THƯƠNG MAI VA PHÁP LUẬT TRONG TÀI THƯƠNG MAI.

Trọng tài thương mai - một sản phẩm tất yếu của nên kinh tế thi trường. Những yếu tố chi phối chất lượng hoạt động của Trọng tài thương mại. Dac điểm và cơ cấu của pháp luật trọng tài thương mại. Hội nhập kinh tế quốc tế và những yêu cầu dat ra đối với việc hoàn thiện pháp luật trọng tài thương mại của Việt Nam.

s2 22c 64 “HUONG 2 THỤC TRANG PHÁP LUAT VỀ TRỌNG TÀI THƯƠNG MAI. Những quy định hiện hành của pháp luật trong tài thương mại. Thực trạng thực hiện pháp luật trọng tài thương mại ở Việt Nam và những Varn dé phat Sih. 132 HUONG 3 PHUGNG HUONG HOAN THIEN PHAP LUAT VE TRONG TAI THƯƠNG MAL VIỆT NAM cooccccccccccccscssssssssesssssssssseseccsssesuesecsanseneessesesanevessees 144 3.

Quan điểm và định hướng hoàn thiện pháp luật trong tài thương mai của mi ÔÖÖ 144 3. Những giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật trọng tài thương mại VISE NAM. ---- -:- 5:22 112121 121222222121111211111212 11011211111 121101121111 [88 Danh mục các công trình của tác gia đã công bố. liên quan đến luận án.

190 Danh mục tài liệu tham khảO.- - 5: s22 x E21515212123 111111211221 12 ri 19] DANH MUC CAC CHU VIET TAT AAA American Arbitration Association Hiệp hội Trọng tài Hoa Ky ADB Asian Development Bank Ngân hàng phát triển Chau A AFTA ASEAN Free Trade Agreement Hiệp ước khu vực mau dich tu do ASEAN APEC Asia Pacific Economic Cooperation Diễn đàn hop tác kinh tế Chau A — Thái Bình Duong ASEAN Association of South East Asia Nations Hiệp hội các nước Dong Nam Á ASEM Asia-Europe Meeting Dién dan A-Au CIETAC China International Economic and Trade Arbitration Commission Ủy ban Trọng tài Thuong mai và Kinh tế quốc tế Trung Quốc EU European Union Lién minh Chau Au IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ Quốc tế JCAA Japan Commercial Arbitration Association Hiép hoi Trong tai Thuong mai Nhat Ban HKIAC Hong Kong International Arbitration Centre Trung tam Trọng tài Quốc tế Hong Kông. ICC International Court of Arbitration of the International Chamber of Commerce Phong Thuong mai Quốc tế LCIA London Court of International Arbitration Tòa án Trọng tài Quốc tế London SCC Stockholm Chamber of Commerce Phong Thuong mai Stockholm PCA Permanent Court of Arbitration Toa án Trọng tài thường trực SIAC Singapore International Arbitration Centre Trung tam Thuong mai Quoc té Singapore UNCITRAL United Nations Commission on International Trade Law Uy ban cua Lién hop quéc vé Luat Thuong mai Quoc té VIAC Vietnam International Arbitration Centre Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam WTO World Trade Organization Tổ chức Thuong mai Thế giới. CHLB Cong hòa Liên bang CHND Cong hòa nhân dân BLDS Bộ luật Dân sự BLTTDS Bo luật Tố tụng Dân sự HDTT Hội đồng Trọng tài TAND Tòa án nhân dân TTKT Trọng tài Kinh tế TTITM Trọng tài Thương mại TTTT Trung tâm Trọng tài LỜI MỞ ĐẦU 1.Tinh cấp thiết của việc nghiên cứu dé tài: Cùng với việc thực hiện chủ trương đôi mới quản lý kinh tế theo cơ chế thị trường định hướng XHCN, Việt Nam đang tích cực tham gia hội nhập kinh tế quốc tế. Mội trong những yêu câu của quá trình hội nhập này là bảo đảm tôn trọng và thực thi những quy định của các tổ chức quốc tế cũng như những cam kết trong các hiệp định ma Việt Nam là thành viên.

Điều đó đòi hỏi Nhà nước ta phải doi mới hệ thống pháp luật. nhất là pháp luật kinh tế để dam bao sự tương thích của nó với pháp luật quốc tế và các nước trên thế giới. Đại hội Đảng toàn quốc lân thứ X đã yêu cau: *.Chu động, tích cực hội nhap kinh tế sau hơn, day đủ hơn với khu vực và thé giới. Thực hiện có hiệu qua các cam kết với các nước, các tổ chức quốc tế về thương mại, đầu tư, dịch vụ và các lĩnh vực khác.Chuẩn bị tốt các điều kiện để thực hiện các cam kết sau khi nước ta gia nhập WTO.

Khan trương doi mới thể chế kinh tế, hoàn chỉnh hệ thông pháp luạt bao dam lợi ích quốc gia và phù hợp với các quy định, thông lệ quốc tế” [I9, tr. ^^" Trong lĩnh vực pháp luật về tài phán kinh tế, Pháp lệnh TTTM (được Uy ban Thường vụ Quốc hội thông qua ngày 25/02/2003. có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2003), là một văn bản pháp luật được xây dựng trên cơ sở pháp điên hoá các văn bản pháp luật về trọng tài ở Việt Nam, có tiếp thu một số nội dung cơ bản của Luật Mau UNCITRAL. Pháp lệnh đã khác phục được những bất cập của các văn bản pháp luật về trọng tài trước đó, mà bước chuyển biến có tính đột phá là đã tạo ra được một mat bang pháp lý chung cho hoạt động của các Trung tâm Trọng tài trong nước và trong tài quốc tế ở Việt Nam; xây dựng được mối quan hệ ho trợ giữa Toa ấn và trọng tài: tạo ra được cơ chế bao đảm thi hành phán quyết trọng tài.

Tuy nhiên, qua thời gian thi hành từ ngày 1/7/2003 đến nay cho thay, Pháp lệnh TTTM chưa phát huy được day du vai trò của mình trong đời sông Kinh te - xã hội. Nguyên nhàn cua tinh hình nay chủ yếu I¿ do: nhận thức của giới doanh nhân ve trọng tài chưa đây du; chat lượng đội ngũ TTV chưa cao; kinh nghiệm của các Tham phán trong việc thực hiện hỗ trợ trọng tài chưa nhiều: tổ chức và hoạt động của các TTTT còn nhiêu yếu kém và đặc biệt là các quy định pháp luật về TTTM chưa được hoàn thiện đến mức cần thiết. Pháp lệnh TTTM 2003 với tư cách là nguôn pháp luật chủ yếu của pháp luật về TTTM đã bộc lộ không ít hạn chế, bất cập làm anh hưởng đếr hoạt động của TTTM ở nước ta trong thời gian qua. Trong khi do, thực tiền sôi động của hoạt động kinh doanh, thương mai trong nền kinh tế thị trường tat yeu dan đến việc tranh chap phát sinh ngày càng nhiều về số lượng, lớn về quy mô, đa dạng về nội dung và phức tạp về tính chất.

Đồng thời, quá trình hội nhap kinh tế quốc tế với việc phải thực hiện đúng các nghĩa vụ quy định trong các hiệp định đa phương và song phương, tôn trọng tập quán thương mại quốc tế đòi hỏi pháp luật về TTTM phải được tiếp tục sửa đổi, bổ sung theo hướng “bảo đảm tính đồng bộ, nhất quán, ổn định và minh bạch” [19, tr.I I4], dap ứng yêu cau của việc giải quyết các tranh chấp thương mại. Vì vậy, việc nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về TTTM và thực trạng pháp luật TTTM, phát hiện ra những bất cập trong quy định pháp luật để từ đó de xuất những phương hướng. giải pháp hoàn thiện lĩnh vực pháp luật này là van de hết sức cân thiết hiện nay. De tài “Hoàn thiện pháp luật về trọng tài thương mại của Việt Nam trong diéu kiện hội nhập quốc tế” được thực hiện là nhằm góp phần đạt được mục đích quan trọng đó.

Tình hình nghiên cứu đề tài: Vấn đề pháp luật về trọng tài từ lâu đã được giới luật gia trong nước và ngoài nước quan tâm nghiên cứu. Đặc biệt, ở nước ta, khi Nghị định | 16/CP ngày 5/9/1994 của Chính phủ quy định ve to chức và hoạt động của trong tài kinh tế phi chính phủ đã to ra có nhiều bất cập và việc soạn thao Pháp lệnh TTTM dang được tien hành một cách khăn trương thì các nha Khoa học pháp lý của Việt Nam lại càng có nhiều bài viet, nghiên cứu ve van de nay. TẾ, Nguyễn Am Hiểu có bai “Mor so đặc điểm cua pháp Thật trong tài phi chính phủ ở Việt Nam hiện nay” (Tap chí Nhà nước và pháp luật. Nguyễn Như Phát có bài “Pháp luật to tung và các hình thức to tụng kinh tế” (Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 11, 2001"), TS.

Duong Thanh Mai có bài “Việc tiép nhận Luật Mau của UNCITRAL về Trọng tài thương mại Quốc tế ở một xố nước và việc vây dung Dự thao Pháp lệnh Trọng tài của Việt Nam ” (Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 9, 1998); PGS. Dương Dang Huệ có bài “7rọng tài kính tê phi chính phú ở Việt Nam - Thực trạng và những giải pháp nhằm nâng cao liệu qua hoạt động của nó ” (Thông tin khoa học pháp lý - Viện nghiên cứu khoa học pháp lý Bộ Tư pháp, số 5, 1999). Các bài viết này đã dé cập đến trọng tài và pháp luật trọng tài ở nước ta trong thời gian trước khi có Pháp lệnh TTTM năm 2003, đồng thời đã dé xuất được nhiều yêu cầu có tính nguyên tác cũng như giải pháp có tính cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật trọng tài trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, Sau khi Pháp lệnh TTTM được ban hành, PGS. Duong Dang Huệ đã có bài “Pháp lệnh Trọng tài thương mai năm 2003- Động luc mới cho su phat triển của trong tài phi chính phủ ở nước ta” [37], trong đó đã phân tích, bình luận một cách tông hợp vẻ các quy định của Pháp lệnh như một bước đột phá trong pháp luật ve trọng tài ở nước ta.

Nguyen Chánh án Toà án nhân dân tối cao, nguyên Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam Pham Hưng có bài “Tố tung trọng tài trong Pháp lệnh Trọng tài thương mai” [40], trong đó chủ yếu trình bày về quy trình to tung trọng tài theo quy định của Pháp lệnh. Một số luận án thạc sĩ Luật học cũng đã nghiên cứu về pháp luật này ở nước ta như: “Ve pháp luật Trọng tài thương mại ở nước ta hiện nay” (Luận án của Nguyên Thị Thu Thuỷ, năm 2003); “Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003- Cơ sở pháp lý mới cho sự thành lập và hoạt dong có hiệu qua của Trọng tài thương mại Việt Nam” (Luan án của Huynh Thị Thanh Thao, nam 2003); “Vai trò của Toà án trong hoạt động giải quyết tranh chap thương mại bang trọng tài ở Việt Nam” (Luận án của Vũ Anh Dương.