Luận án TS Luật học: Hoàn thiện pháp luật về công ty trong kinh tế thị trường Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI TRẤN NGỌC LIÊM HOAN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CAC LOAI HÌNH CONG TY TRONG NEN KINH TẾ THỊ TRUONG VIỆT NAM Chuyên ngành : Luật Kinh tế.0815 [— JÀNG!| ray VILA GIAO VIEN | cox AVA got LUẬN AN TIẾN SĨ LUAT HOC Người hướng dan khoa học : 1. Dương Dang Huệ 2. Nguyễn Như Phát HÀ NỘI - 2002 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN Trần Ngọc Liêm MỤC LỤC Trang MO ĐẦU Chương 1: NHỮNG VAN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TY VÀ PHÁP LUẬT VỀ CÔNG TY Công ty - sản phẩm tất yếu của kinh tế thị trường Sự hình thành và phát triển của pháp luật về công ty ở Việt Nam 27 Chương 2: LUẬT DOANH NGHIỆP - MỘT BƯỚC PHÁT TRIEN 47 MỚI CỦA PHÁP LUẬT VỀ CÔNG TY Ở NƯỚC TA. Luật Doanh nghiệp hoàn thiện cơ chế thành lập và đăng ký 47 kinh doanh đối với công ty Luật Doanh nghiệp tạo cơ sở pháp lý để tự do hóa hoạt động kinh doanh của công ty. Luật Doanh nghiệp quy định thêm các mô hình công ty mới 66 Luật Doanh nghiệp hoàn thiện một cách căn bản cơ cấu tổ chức và 77 cơ chế quản lý trong công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần Chương 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT NHẰM NÂNG CAO HIỆU 101 QUÁ HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TY Hoàn thiện chế độ pháp lý về đăng ký kinh doanh 101 3.

Hoàn thiện chế độ pháp lý về cấp giấy phép kinh doanh 116 3. Hoàn thiện các quy định về tổ chức nội bộ của công ty 126 3. Hoàn thiện cơ chế pháp lý cho việc chuyển đổi doanh nghiệp 145 nhà nước, doanh nghiệp của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên KẾT LUẬN 167 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 172 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu dé tai Kinh tế thị trường, dù có tồn tại dưới hình thức nào chăng nữa thì cũng có những điểm chung, đặc trưng cho nó.

Một trong số những điểm chung đó là sự tồn tại nhiều loại hình chủ thể kinh doanh với các nguyên tắc tổ chức, quản lý, hoạt động khác nhau. Tính đa dạng của chủ thể kinh doanh này, một mat, là sản phẩm của chế độ đa sở hữu, của quyền tự do kinh doanh, mặt khác, lại là tiền dé cho sự ra đời và vận hành của các nguyên tắc khác như nguyên tac tự chịu trách nhiệm, nguyên tac tự do cạnh tranh trong khuôn khổ pháp luật v. Nhận thức được ý nghĩa của đặc trưng này, những năm vừa qua, Đảng và Nhà nước ta đã tiến hành nhiều biện pháp để không những hoàn thiện địa vị pháp lý của các doanh nghiệp đã có trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung như doanh nghiệp nhà nước và hợp tác xã, mà còn tạo điều kiện cho các chủ thể kinh doanh khác được tự do thành lập và hoạt động. Một trong những công việc đầu tiên mà Nhà nước ta đã thực hiện để xây dựng nền kinh tế đa thành phần sở hữu, đa chủ thể kinh doanh là việc ban hành Luật Công ty và Luật doanh nghiệp tư nhân năm 1990.

Cuối năm 1999, để tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa cho các công ty ra đời và hoạt động, Quốc hội nước ta đã ban hành Luật Doanh nghiệp mà thực chat là Luật về các loại hình công ty. Với sự ra đời của Luật Doanh nghiệp thì pháp luật về công ty ở nước ta đã bước sang một thời kỳ phát triển mới, phù hợp hơn với thực tiễn của đất nước và với thông lệ quốc tế. Việc chỉ mới qua 2 năm thi hành Luật Doanh nghiệp mà đã có 29.724 doanh nghiệp mới được dang ký kinh doanh với số vốn đầu tư khoảng 33.000 tỷ đồng [2, tr.4], là một minh chứng rất thuyết phục về sự cần thiết cũng như tác dụng to lớn mà Luật Doanh nghiệp đã mang lại cho đời sống kinh tế đất nước. Tuy nhiên, Nhà nước cũng như giới doanh nhân chưa thể bằng lòng với những gì đã được quy định trong Luật Doanh nghiệp cũng như với những gi đã đạt được trong thực tiên thi hành nó.

Hiện nay, đang có một số hiện tượng tiêu cực xảy ra trong quá trình đăng ký kinh doanh cũng như trong quá trình hoạt động của các doanh nghiệp nói chung và công ty nói riêng như đăng ký trụ sở doanh nghiệp nhưng không có thật; không tìm thấy trụ sở hoặc doanh nghiệp không có mặt tại trụ sở đã đăng ký; người thành lập doanh nghiệp vi phạm các điều kiện về nhân thân; đăng ký khống vốn của doanh nghiệp v. Vì vậy, đã có không ít người cho rang, cần phải “xiết lại” các quy định của Luật Doanh nghiệp. Quan điểm này đúng, sai thế nào, có thé chấp nhận được hay không, đó là những vấn dé mà mọi người, trước hết là các luật gia, cần phải có câu trả lời kịp thời và chính xác. Mặt khác, không phải bản thân Luật Doanh nghiệp đã hoàn thiện đến mức không có gi cần phải sửa đổi, bổ sung.

Qua nghiên cứu nội dung của Luật và qua hơn 2 năm thực hiện đã cho thấy, mặc dù được coi là một bước phát triển cao của hoạt động lập pháp về công ty, nhưng Luật Doanh nghiệp vẫn còn không ít khiếm khuyết cần phải được tiếp tục hoàn thiện. Tóm lại, thực tiễn thi hành cũng như bản thân nội dung của Luật Doanh nghiệp đang đặt ra cho giới luật gia nhiều việc phải làm liên quan đến công ty và pháp luật về công ty. Vì vậy, tôi đã mạnh dạn chon vấn dé "Hoàn thiện pháp luát về các loại hình công ty trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam" làm dé tài Luận án tiến sĩ Luật học nhằm góp một phần công sức nhỏ bé của mình vào việc giải quyết những vấn đề mà thực tiễn và lý luận về công ty đang đặt ra hiện nay. Tình hình nghiên cứu Theo chúng tôi, pháp luật về công ty ở nước ta đã có 3 giai đoạn nghiên cứu cơ bản.

Giải đoạn thứ nhất là giai đoạn trước ngày Miền Nam hoàn toàn giải phóng (trước năm1975). Ở giai đoạn này, pháp luật về công ty được nghiên cứu chủ yếu ở Miền Nam và tác phẩm có giá trị tham khảo nhất là cuốn “Luật Thương mại Việt Nam dẫn giải” do Lê Tài Triển chủ biên, được xuất bản nam 1973 tại Nhà xuất ban Kim lai Ân quán, số 3 Nguyễn Siêu. Giai đoạn thứ hai được bat đầu từ năm 1990, tức là từ khi Luật Công ty được Quốc hội nước ta ban hành. Các công trình nghiên cứu về pháp luật công ty trong giai đoạn này, một mặt, đã góp phần làm sáng tỏ những nội dung chủ yếu của Luật Công ty, mặt khác, đã tìm kiếm những giải pháp, nhất là các giải pháp pháp lý để khắc phục những yếu kém của pháp luật công ty thời đó.

Theo chúng tôi, trong số các tác phẩm tổng kết thực tiễn va lý luận có giá trị nhất của thời kỳ này phải kể đến công trình nghiên cứu của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương xuất bản năm 1998 với nhan đề: “Đánh giá tổng kết Luật Công ty và kiến nghị những định hướng sửa đổi chủ yếu”. Tại tác phẩm này, bên cạnh việc phân tích những điểm yếu kém, khiếm khuyết của Luật Công ty và các văn bản hướng dẫn thi hành, tập thể tác giả đã đề xuất được khá nhiều các giải pháp nhằm hoàn thiện một cách cơ bản pháp luật về công ty ở nước ta. Giai đoạn thứ ba được bắt đầu từ sau khi Quốc hội nước ta ban hành Luật Doanh nghiệp năm 1999, Có thể nói, chỉ mới sau 2 năm thi hành nhưng đã có không ít công trình nghiên cứu về nội dung pháp lý cũng như ý nghĩa thực tiễn của Luật này. Đánh giá một cách khái quát thì có thể nói rằng, các công trình nghiên cứu trong giai đoạn thứ ba này đã đạt được nhiều thành tựu đáng ké.Cu thể là, thứ nhất, đã làm sáng tỏ các nội dung mới, tiến bộ của Luật Doanh nghiệp so với các quy định cũ; thw hai, đã cung cấp cho độc giả nhiều thông tin phong phú về việc thành lập và hoạt động của các loại hình công ty mới, thông qua đó, khẳng định tác dụng to lớn của Luật Doanh nghiệp trong thực tiễn và /hứ ba, đã bước đầu phát hiện được một số khiếm khuyết của Luật Doanh nghiệp và kiến nghị các giải pháp thích hợp để khác phục.

Tuy nhiên, nghiên cứu nội dung của các công trình này cho thấy, tình hình nghiên cứu về công ty và pháp luật về công ty hiện nay vẫn còn nhiều mặt yếu kém can phải được khắc phục. Một trong số những yếu kém đó là các công trình trước đây chưa đi sâu nghiên cứu để giải quyết một cách đồng bộ các vấn đề liên quan đến công ty và pháp luật về công ty, mà mỗi công trình chỉ đi sâu giải quyết một hoặc một số vấn đề đơn lẻ. Hậu quả là, cho đến nay, vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ, có hệ thống pháp luật về công ty và các bộ phận pháp luật khác có ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả hoạt động của công ty. Hy vọng ràng, Luận án này sẽ là công trình khoa học góp phần khác phục các khiếm khuyết trong khoa học pháp lý cũng như trong thực tiễn lập pháp về công ty ở nước ta.

Mục đích, nhiệm vụ của đề tài Mục đích của luận án là, trên cơ sở nghiên cứu một cách có hệ thống và đầy đủ các tiền đề kinh tế, xã hội cho sự ra đời và hoạt động của công ty, trên cơ sở phân tích các quy định mới trong Luật Doanh nghiệp có liên quan đến công ty cũng như thực tiễn áp dụng chúng trong thời gian 2 năm qua, tác giả sẽ dé xuất một số kiến nghị để không những hoàn thiện pháp luật về công ty mà còn hoàn thiện cả các bộ phận pháp luật khác có liên quan nhằm tạo môi trường pháp lý tốt hơn cho việc thành lập và và hoạt động của các loại hình công ty ở nước ta.