Luận án ts luật học các tội xâm phạm hoạt động tư pháp theo pháp luật hình sự vi

Tính cấp thiết của đề tài Trong số các hoạt động của Nhà nước thì hoạt động tư pháp là một dạng hoạt động có ý nghĩa đặc biệt nhằm mục đích bảo vệ công lý, giữ gìn trật tự xã hội, bảo vệ lợi ích chính đáng của Nhà nước, xã hội và công dân. Những hành vi trực tiếp xâm phạm đến sự đúng đắn của hoạt động tư pháp có thể dẫn đến những thiệt hại nghiêm trọng trong việc thực thi công lý, duy trì trật tự xã hội cũng như đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Do đó, việc bảo vệ hoạt động tư pháp bằng pháp luật hình sự là một trong những nhiệm vụ hết sức quan trọng đối với bất kỳ Nhà nước nào bởi chính sự tồn tại, phát triển của hệ thống những quan hệ xã hội trong lĩnh vực này có ý nghĩa góp phần đảm bảo cho xã hội được ổn định và phát triển theo một trật tự nhất định mà Nhà nước mong muốn. Đây cũng là lý do mà Nhà nước ta quy định các tội xâm phạm hoạt động tư pháp thành một chương độc lập trong BLHS, cụ thể là Chương XXIV với các tội phạm được quy định từ Điều 367 đến Điều 391 BLHS năm 2015.

Trong những năm vừa qua, tình hình các tội xâm phạm hoạt động tư pháp ở nước ta diễn biến phức tạp khi số vụ phạm tội gia tăng theo từng năm, nhất là tại các tỉnh duyên hải miền Trung đã xảy ra nhiều vụ án đặc biệt nghiêm trọng, gây ảnh hưởng xấu đối với niềm tin của người dân vào hoạt động đúng đắn của các cơ quan tư pháp. Nhiều vụ án liên quan đến hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp tại các tỉnh duyên hải miền Trung như vụ án dùng nhục hình dẫn đến hậu quả nạn nhân Ngô Thanh Kiều bị chết tại Phú Yên; vụ án ông Huỳnh Văn Nén bị bức cung, dùng nhục hình dẫn đến chấp hành hình phạt tù oan sai gần 17 năm… đã gây xôn xao dư luận trong cả nước. Theo báo cáo công tác năm 2021 của Viện kiểm sát nhân dân các tỉnh, thành phố khu vực duyên hải miền Trung thì số lượng vụ án khởi tố tăng 4,7% về số vụ so với cùng kỳ năm 2020, tăng cao hơn tỷ lệ toàn quốc là 3,1%; chức vụ, xâm phạm hoạt động tư pháp tăng 8,5% cùng kỳ năm trước (trong khi trên toàn quốc, tỷ lệ này chỉ là 6,1%). Dự báo trong giai đoạn sắp tới, tình hình tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp trên phạm vi cả nước nói chung và tại địa bàn các tỉnh duyên hải miền Trung nói riêng sẽ còn diễn biến phức tạp với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi và 1 gây khó khăn hơn trong hoạt động điều tra, xử lý tội phạm.

Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự đối với các tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp trong thời gian qua còn tồn tại nhiều hạn chế, vướng mắc. Trong một số vụ án liên quan đến tội dùng nhục hình, việc định tội danh đối với người phạm tội vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau, chưa có sự thống nhất trên thực tế. Điển hình là trường hợp người phạm tội thực hiện hành vi dùng nhục hình để tước bỏ tính mạng của nạn nhân, cố ý xâm phạm đến hai khách thể khác nhau là sự đúng đắn của hoạt động tư pháp và tính mạng con người nhưng chỉ bị truy cứu TNHS về tội dùng nhục hình trong khi một số địa phương khác lại truy cứu TNHS về cả hai tội danh. Những hạn chế, vướng mắc này đã gây nhiều bức xúc, ảnh hưởng đến sự nghiêm minh, chính xác của hoạt động áp dụng pháp luật hình sự.

Từ khi được ban hành lần đầu tiên vào năm 1985, BLHS Việt Nam đã liên tục được nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện cho phù hợp với chính sách hình sự của Nhà nước ta qua mỗi thời kỳ. Qua nghiên cứu cho thấy, một số hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm đến hoạt động tư pháp, thể hiện tính nguy hiểm cao cho xã hội nhưng chưa được luật hình sự quy định là tội phạm nên không thể truy cứu TNHS. Đồng thời, hệ thống hình phạt quy định trong các tội xâm phạm hoạt động tư pháp nói chung đã nghiêm khắc và đáp ứng được mục đích trừng trị, giáo dục người phạm tội nhưng quy định về hình phạt trong một số tội phạm cụ thể còn mâu thuẫn với phần chung. Mức chế tài quy định trong một số điều luật còn thể hiện sự bất hợp lý khi so sánh trong mối tương quan chung, chưa tương xứng với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội.

Đồng thời, quy định pháp luật hình sự hiện hành về dấu hiệu pháp lý của một số tội phạm hoạt động tư pháp vẫn còn nhiều điểm bất cập, không hợp lý nên dẫn đến những khó khăn, trong việc áp dụng thực tế xử lý TNHS đối với các tội phạm này. Bên cạnh đó, việc nhận thức về lý luận đối với các tội xâm phạm hoạt động tư pháp của những người tiến hành tố tụng chưa được đầy đủ nên dẫn đến tình trạng áp dụng pháp luật không thống nhất, bỏ lọt tội phạm hoặc nhầm lẫn giữa tội danh trong nhóm tội phạm này với các tội danh thuộc nhóm tội phạm khác trong BLHS. Trong những năm qua, công tác nghiên cứu những vấn đề lý luận liên quan đến các tội xâm phạm hoạt động tư pháp chưa được quan tâm, chú trọng triển khai nên việc áp dụng 2 pháp luật về nhóm tội phạm này phát sinh nhiều sai sót trên thực tế và chưa có phương hướng giải quyết kịp thời, ảnh hưởng đến công tác phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm này. Ở giai đoạn hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đang tiếp tục tiến hành công cuộc cải cách tư pháp, cải cách hành chính nhằm xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng hệ thống tư pháp minh bạch, hiệu quả, bảo vệ công lý, vì con người.

Chiến lược cải cách tư pháp đã đề ra một trong những phương hướng quan trọng, đó là hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Trên cơ sở những định hướng lớn của Đảng và Nhà nước về đấu tranh phòng chống tội phạm, qua nghiên cứu quy định trong BLHS Việt Nam hiện hành về TNHS đối với các tội xâm phạm hoạt động tư pháp, tác giả nhận thấy vẫn còn những khoảng trống, bất cập về lý luận, pháp luật cũng như hạn chế trong việc áp dụng những quy định này trên thực tế. Vì vậy, yêu cầu cấp thiết hiện nay đối với khoa học pháp lý là phải định hướng và hoàn thiện hệ thống pháp luật phát triển theo xu thế chung của thời đại thông qua việc nghiên cứu rà soát pháp luật, chính sách đối chiếu, so sánh với thông lệ quốc tế và các tiêu chuẩn về quyền con người cũng như mô hình hoạt động ưu việt trên thế giới để tham khảo đánh giá tìm giải pháp phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội Việt Nam; xây dựng lại các quy phạm pháp luật có tính khả thi hơn, minh bạch hơn. Việc nghiên cứu về TNHS đối với các tội xâm phạm hoạt động tư pháp hiện nay vẫn chưa được các chuyên gia pháp lý hình sự quan tâm.

Số lượng các công trình nghiên cứu liên quan đến nhóm tội phạm này hiện tại rất ít các tác giả thường đi sâu nghiên cứu về TNHS của một tội phạm cụ thể chứ không nghiên cứu về TNHS của nhóm tội phạm. Do đó, việc nghiên cứu các quy định của pháp luật hình sự về TNHS đối với các tội xâm phạm hoạt động tư pháp sẽ làm phong phú thêm về lý luận và hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật; góp phần vào quá trình xây dựng, hoàn thiện pháp luật hình sự trong thời gian tới. Như đã phân tích ở trên, tình hình tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp tại địa bàn các tỉnh duyên hải miền Trung trong những năm qua diễn biến phức tạp với số vụ 3 phạm tội và tính chất nguy hiểm luôn ở mức cao hơn những địa phương khác trên cả nước. Bên cạnh đó, việc áp dụng pháp luật hình sự đối với các tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp tại địa bàn các tỉnh duyên hải miền Trung cũng phát sinh nhiều hạn chế, vướng mắc.

Vì lý do đó, tác giả quyết định chọn đề tài: “Các tội xâm phạm hoạt động tư pháp theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn các tỉnh duyên hải miền Trung” làm luận án Tiến sĩ luật học của mình. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 2. Mục đích nghiên cứu Luận án đưa ra nhận thức về lý luận đối với nhóm tội xâm phạm hoạt động tư pháp, đề xuất những kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật hình sự về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp và đưa ra những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định pháp luật đối với các tội xâm phạm hoạt động tư pháp. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục đích đã nêu trên, các nhiệm vụ nghiên cứu của luận án được xác định cụ thể như sau:  Nghiên cứu cơ sở lý luận về tội xâm phạm hoạt động tư pháp và cơ sở lý luận của việc ban hành các quy định về TNHS đối với các tội xâm phạm hoạt động tư pháp;  Nghiên cứu so sánh quy định về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp trong pháp luật hình sự một số quốc gia trên thế giới và từ đó rút ra những kinh nghiệm cho Việt Nam;  Khái quát lịch sử và phân tích thực trạng quy định pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp;  Đánh giá thực tiễn áp dụng quy định pháp luật hình sự hiện hành về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp tại địa bàn các tỉnh duyên hải miền Trung, làm sáng tỏ những bất cập, hạn chế, vướng mắc và nguyên nhân dẫn đến những bất cập, hạn chế, vướng mắc đó;  Đề xuất những kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật hình sự Việt Nam về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp; đưa ra những giải pháp nâng cao hiệu quả áp 4 dụng quy định pháp luật hình sự về các tội xâm phạm hoạt động tư pháp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.