Luận án: Thực hiện pháp luật phòng chống tội phạm mua bán người - Công an tây bắc

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN i MỤC LỤC ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN ÁN v MỞ ĐẦU 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 8 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 8 1. Đánh giá các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận 27 án và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu 1. Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu 31 Tiểu kết Chƣơng 1 33 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, 34 CHỐNG TỘI PHẠM MUA BÁN NGƯỜI CỦA LỰC LƯỢNG CẢNH SÁT HÌNH SỰ CÔNG AN CẤP TỈNH 2.

Khái niệm, đặc điểm, vai trò thực hiện pháp luật về phòng, 34 chống tội phạm mua bán người của lực lượng Cảnh sát hình sự Công an cấp tỉnh 2. Nội dung điều chỉnh pháp luật và hình thức thực hiện pháp 54 luật về phòng, chống tội phạm mua bán người của lực lượng Cảnh sát hình sự Công an cấp tỉnh 2. Các điều kiện bảo đảm thực hiện pháp luật về phòng chống 62 tội phạm mua bán người của lực lượng Cảnh sát hình sự Công an cấp tỉnh 2. Thực hiện pháp luật về phòng, chống tội phạm mua bán 68 người ở một số nước trên thế giới và những giá trị tham khảo đối với Việt Nam Tiểu kết Chƣơng 2 84 ii Chƣơng 3 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG VÀ THỰC TRẠNG THỰC 85 HIỆN PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG TỘI PHẠM MUA BÁN NGƢỜI CỦA LỰC LƢỢNG CẢNH SÁT HÌNH SỰ CÔNG AN CÁC TỈNH TÂY BẮC, VIỆT NAM 3.

Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về phòng, 85 chống tội phạm mua bán người của lực lượng Cảnh sát hình sự Công an các tỉnh Tây Bắc, Việt Nam 3. Thực trạng thực hiện pháp luật về phòng, chống tội phạm 92 mua bán người của lực lượng Cảnh sát hình sự Công an các tỉnh Tây Bắc, Việt Nam Tiểu kết Chƣơng 3 129 Chƣơng 4 QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN 130 PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG TỘI PHẠM MUA BÁN NGƢỜI CỦA LỰC LƢỢNG CẢNH SÁT HÌNH SỰ CÔNG AN CÁC TỈNH TÂY BẮC, VIỆT NAM 4. Quan điểm bảo đảm thực hiện pháp luật về phòng, chống tội 130 phạm mua bán người của lực lượng Cảnh sát hình sự Công an các tỉnh Tây Bắc, Việt Nam 4. Giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về phòng, chống tội 138 phạm mua bán người của lực lượng Cảnh sát hình sự Công an các tỉnh Tây Bắc, Việt Nam Tiểu kết Chƣơng 4 160 KẾT LUẬN 161 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN 163 ĐẾN LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 164 PHỤ LỤC 176 iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BLHS Bộ luật Hình sự BLTTHS Bộ luật Tố tụng hình sự CAND Công an nhân dân iv DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN ÁN Bảng 2.1: Diện tích, dân số và mật độ dân số phân theo địa phương các tỉnh Tây Bắc (Tính đến hết tháng 12 năm 2023).2: Thống kê số liệu về đội ngũ cán bộ chiến sỹ Phòng Cảnh sát hình sự Công an các tỉnh Tây Bắc (Tính đến 15/12/2023).3: Tình hình tội phạm mua bán người trên địa bàn các tỉnh Tây Bắc (Giai đoạn từ tháng 1/2018 đến 15/12/2023).4: Tình hình tội phạm mua bán người trên địa bàn các tỉnh Tây Bắc theo từng tỉnh (Giai đoạn từ tháng 1/2018 đến 15/12/2023).5: Kết quả tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm mua bán người trên địa bàn các tỉnh Tây Bắc (Giai đoạn từ tháng 1/2018 đến 15/12/2023).6: Kết quả xác minh, xử lí tố giác, tin báo về tội phạm mua bán người trên địa bàn các tỉnh Tây Bắc (Giai đoạn từ tháng 1/2018 đến 15/12/2023).7: Kết quả điều tra xử lí các vụ án mua bán người trên địa bàn các tỉnh Tây Bắc (Giai đoạn từ tháng 1/2018 đến 15/12/2023).8: Kết quả thực hiện công tác truyền thông, giáo dục pháp luật về phòng, chống tội phạm mua bán người của lực lượng Cảnh sát hình sự Công an các tỉnh Tây Bắc (Giai đoạn từ tháng 1/2018 đến 15/12/2023).9: Kết quả thực hiện công tác hợp tác quốc tế về phòng, chống tội phạm mua bán người trên địa bàn các tỉnh Tây Bắc (Giai đoạn từ tháng 1/2018 đến 15/12/2023).10: Thông tin tổng quan về các trang web tuyển dụng và kết nối thường được những đối tượng mua bán người sử dụng.

Tính cấp thiết của đề tài Tội phạm mua bán người đã và đang trở thành vấn đề nóng bỏng, nhức nhối, đe dọa sự ổn định của tất cả các quốc gia. Tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương nói chung và các nước Tiểu vùng sông Mê Kông nói riêng, trong đó có Việt Nam. Tại Việt Nam, tội phạm mua bán người đã xuất hiện trên khắp 63 tỉnh, thành với những thủ đoạn, cách thức hết sức tinh vi, xảo quyệt. Đối tượng của tội phạm mua bán người không chỉ là phụ nữ, trẻ em mà còn cả nam giới và trẻ sơ sinh.

Thậm chí, việc mua bán đối với bào thai, các bộ phận cơ thể người cũng đã và đang xảy ra. Nạn nhân của các vụ mua bán người chủ yếu bị khai thác làm nô lệ tình dục, lao động cưỡng bức hay lấy nội tạng. Thực trạng trên đòi hỏi cần có các giải pháp quyết liệt và phù hợp trong đấu tranh phòng, chống tội phạm mua bán người. Nhận thức rõ sự nguy hiểm của tội phạm mua bán người, Đảng ta đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách về phòng, chống tội phạm nói chung và phòng, chống tội phạm mua bán người nói riêng.

Trên cơ sở đó, Nhà nước kịp thời thể chế hóa thành các quy phạm pháp luật, các quan hệ pháp luật nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực phòng, chống tội phạm mua bán người theo mục tiêu thiết lập một trật tự xã hội, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, của Nhân dân. Pháp luật về phòng, chống tội phạm mua bán người đã ngày càng được hoàn thiện, tạo khuôn khổ pháp lý nhằm phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý nghiêm khắc hành vi mua bán người. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, sự vào cuộc của các cấp, các ngành và toàn xã hội, thực hiện pháp luật về phòng, chống tội phạm mua bán người ở Việt Nam thời gian qua đã đạt được những kết quả tích cực, đặc biệt là trên các nội dung: Công tác truyền thông về mua bán người; công tác đấu tranh với phòng, chốg tội phạm mua bán người; công tác tiếp nhận, xác minh, hỗ trợ ban đầu với nạn nhân của tội phạm mua bán người. Tuy nhiên, thực hiện pháp luật về phòng, chống tội phạm mua bán người ở Việt Nam vẫn còn là khâu yếu với một số hạn chế và tác động trực tiếp đến hiệu quả công tác phòng, chống tội 1 phạm mua bán người và bảo đảm quyền con người ở Việt Nam, đặc biệt là ở địa bàn vùng biên giới các tỉnh Tây Bắc.

Đến nay, vùng Tây Bắc được coi là một trong những địa bàn trọng điểm nhức nhối về nạn mua bán người và tội phạm mua bán người. Là lực lượng trực tiếp được giao nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm, trong đó có tội phạm mua bán người, trong những năm gần đây, thực hiện pháp luật về phòng, chống tội phạm mua bán người của lực lượng Cảnh sát hình sự Công an các tỉnh Tây Bắc, Việt Nam đã có sự chuyển biến tích cực và đạt được nhiều kết quả quan trọng. Cán bộ, chiến sĩ đã tuân thủ và chấp hành nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật về phòng, chống tội phạm mua bán người. Đồng thời, quá trình áp dụng pháp luật cũng ngày càng hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, tội phạm mua bán người trên địa bàn vẫn đang có xu hướng gia tăng và diễn biến hết sức phức tạp với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, đặc biệt là trong khoảng thời gian hai năm đại dịch Covid-19 đến nay. Nguyên nhân là do phần lớn các tỉnh Tây Bắc có điều kiện kinh tế chưa phát triển; địa bàn hiểm trở, phức tạp; công tác quản lý con người chưa tốt và nhận thức của Nhân dân, đặc biệt là nhận thức của một bộ phận đồng bào dân tộc còn hạn chế gây khó khăn cho công tác phòng, chống tội phạm mua bán người. Thực hiện pháp luật về phòng, chống tội phạm mua bán người của lực lượng Cảnh sát hình sự Công an các tỉnh Tây Bắc, Việt Nam còn có những hạn chế như: Việc tổ chức, thực thi pháp luật về phòng, chống tội phạm mua bán người có thời điểm còn mang tính sự vụ, chưa sâu sát, quyết liệt; một số chủ thể do nhận thức còn hạn chế nên việc tuân thủ, chấp hành các quy định của pháp luật về phòng, chống tội phạm mua bán người chưa thực sự nghiêm; việc áp dụng pháp luật về phòng, chống tội phạm mua bán người còn có hạn chế, nhất là trong một số hoạt động như: tuyên truyền pháp luật; tiếp nhận, xử lý tin báo; điều tra; hợp tác quốc tế với Công an nước bạn. Thực tiễn trên đòi hỏi cần phải nhận diện rõ những tồn tại, hạn chế và chỉ ra được nguyên nhân khách quan, chủ quan, đồng thời xác lập hệ thống quan điểm, đề xuất được các giải pháp có tính khả thi cao nhằm bảo đảm thực 2 hiện pháp luật về phòng, chống tội phạm mua bán người của lực lượng Cảnh sát hình sự Công an các tỉnh Tây Bắc, Việt Nam thời gian tới.

Dưới góc độ lý luận, vấn đề này tuy đã có công trình khoa học đề cập nghiên cứu nhưng chủ yếu ở góc độ tội phạm học và điều tra tội phạm. Vấn đề thực hiện pháp luật về phòng, chống tội phạm mua bán người của lực lượng Cảnh sát hình sự nói chung và của lực lượng Cảnh sát hình sự Công an các tỉnh Tây Bắc, Việt Nam nói riêng chưa được luận giải sâu sắc, toàn diện, thậm chí vẫn còn là khoảng trống chưa được các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà khoa học quan tâm thoả đáng. Xuất phát từ yêu cầu lý luận và thực tiễn đó, nghiên cứu sinh đã chọn đề tài: “Thực hiện pháp luật về phòng, chống tội phạm mua bán ngƣời của lực lƣợng Cảnh sát hình sự Công an các tỉnh Tây Bắc, Việt Nam” làm đề tài Luận án Tiến sĩ, ngành Lý luận và lịch sử Nhà nước và Pháp luật. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.