Luận án tiến sĩ về tranh tụng trong tố tụng dân sự - Đặng Quang Dũng

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐẶNG QUANG DŨNG TRANH TỤNG TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI, 2023 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐẶNG QUANG DŨNG TRANH TỤNG TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành: Luật kinh tế Mã số: 9 38 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. HÀ THỊ MAI HIÊN HÀ NỘI, 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Kết quả nêu trong luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án ĐẶNG QUANG DŨNG MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu đề tài luận án. Tình hình nghiên cứu những vấn đề lý luận về tranh tụng trong tố tụng dân sự.

Tình hình nghiên cứu thực trạng pháp luật về tranh tụng trong tố tụng dân sự. Tình hình nghiên cứu giải pháp hoàn thiện pháp luật về thực hiện tranh tụng trong tố tụng dân sự ở Việt Nam. Đánh giá tình hình nghiên cứu. Những kết quả đạt được và được kế thừa trong luận án.

Những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết. Cơ sở lý thuyết và câu hỏi nghiên cứu. 30 Kết luận chương 1. 33 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRANH TỤNG TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ.

Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của tranh tụng trong tố tụng dân sự. Khái niệm tranh tụng trong tố tụng dân sự. Đặc điểm của tranh tụng trong tố tụng dân sự. Ý nghĩa của tranh tụng trong tố tụng dân sự.

Cơ sở khoa học của việc quy định tranh tụng trong tố tụng dân sự. Xuất phát từ việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tố tụng dân sự. Bảo đảm bình đẳng, công bằng, dân chủ, công khai, công lý không bị chậm trễ trong hoạt động tố tụng dân sự. Xuất phát từ bảo đảm tòa án ra phán quyết đúng đắn, chính xác.

Các yếu tố đảm bảo thực hiện tranh tụng trong tố tụng dân sự. Các quy định của pháp luật về tranh tụng trong tố tụng dân sự. Vai trò của tòa án khi giải quyết vụ án. Sự hỗ trợ của các cá nhân, cơ quan, tổ chức đối với đương sự.

Cơ chế kiểm sát, giám sát hoạt động tranh tụng. Sự hiểu biết pháp luật của các đương sự. Khái quát nội dung điều chỉnh của pháp luật về tranh tụng trong tố tụng dân sự. Các nguyên tắc bảo đảm thực hiện tranh tụng trong tố tụng dân sự.

Mối quan hệ giữa chế định tranh tụng với chế định khác của pháp luật liên quan. 64 Kết luận chương 2. 93 Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ TRANH TỤNG TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Thực trạng pháp luật về tranh trong tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nay.

Thực trạng pháp luật về quyền và nghĩa vụ của đương sự, người đại diện và người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. Thực trạng pháp luật về chứng minh và chứng cứ. Thực trạng pháp luật về tranh tụng tại phiên tòa. Thực trạng pháp luật về quyền và nghĩa vụ của tòa án trong việc bảo đảm tranh tụng.

Thực trạng pháp luật về quyền và nghĩa vụ của viện kiểm sát trong việc bảo đảm tranh tụng. Thực tiễn thực hiện tranh tụng trong tố tụng dân sự .1 Kết quả đạt được trong việc thực hiện các quy định của pháp luật Việt Nam thực hiện tranh tụng trong tố tụng dân sự .2 Hạn chế và nguyên nhân của một số hạn chế trong thực tiễn thực hiện về tranh tụng trong tố tụng dân sự hiện nay. 128 Kết luận chương 3. 134 Chương 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆP PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN TRANH TỤNG TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

Định hướng hoàn thiện pháp luật thực hiện tranh tụng trong tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nay. Đề cao vai trò và trách nhiệm của Tòa án, thiết lập cơ chế phù hợp để có thể hạn chế tối đa việc vi phạm quyền tố tụng của đương sự. Thiết lập được các cơ chế bảo đảm sự độc lập, khách quan của Tòa án. Thiết lập được một hệ thống chế tài hợp lý để ngăn chặn, xử lý có hiệu quả hành vi vi phạm quyền tranh tụng của đương sự.

Đáp ứng yêu cầu về cải cách tư pháp và hội nhập kinh tế quốc tế trong bối cảnh hiện nay. Bảo đảm quyền tiếp cận công lý của công dân. Tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của các nước trên thế giới về tranh tụng trong tố tụng dân sự. Đáp ứng yêu cầu về tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và khắc phục những hạn chế, bất cập của hệ thống pháp luật có liên quan đến tranh tụng trong tố tụng dân sự.

Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về tranh tụng trong tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nay. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về tranh tụng trong tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nay. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về tranh tụng trong tố tụng dân sự ở Việt Nam hiện nay. 162 Kết luận chương 4.

169 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 171 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 172 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BCHTW Ban chấp hành Trung ương BLTTDS Bộ luật tố tụng dân sự BLTTDSM Bộ luật tố tụng dân sự mới HĐXX Hội đồng xét xử KSV Kiểm sát viên TAND Tòa án nhân dân TANDTC Tòa án nhân dân tối cao TTDS Tố tụng dân sự VADS Vụ án dân sự VKSND Viện kiểm sát nhân dân XHCN Xã hội chủ nghĩa MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ở Việt Nam, “tranh tụng” là một trong những nội dung quan trọng, mang tính đột phá trong cải cách tư pháp hiện nay và đã được xác định trong Nghị quyết số 08 - NQ/TƯ ngày 21/1/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới đã nhấn mạnh định hướng mới trong hoạt động của các cơ quan tư pháp: “Khi xét xử, các Tòa án phải đảm bảo mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, thực sự dân chủ, khách quan… Việc phán quyết của Tòa án phải căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa, trên cơ sở xem xét đầy đủ, toàn diện các chứng cứ, ý kiến của kiểm sát viên… nguyên đơn, bị đơn và những người có quyền, lợi ích hợp pháp để ra những bản án, quyết định đúng pháp luật, có sức thuyết phục và trong thời hạn pháp luật quy định.

Các cơ quan tư pháp có trách nhiệm tạo điều kiện để luật sư tham gia vào quá trình tố tụng, nghiên cứu hồ sơ, tranh luận dân chủ tại phiên tòa”; Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 đã chỉ rõ cần phải: “Cải cách mạnh mẽ các thủ tục tố tụng tư pháp theo hướng dân chủ, bình đẳng, công khai, minh bạch, chặt chẽ, nhưng thuận tiện, bảo đảm sự tham gia và giám sát của nhân dân đối với hoạt động tư pháp; bảo đảm chất lượng tranh tụng tại các phiên toà xét xử, lấy kết quả tranh tụng tại toà làm căn cứ quan trọng để phán quyết bản án, coi đây là khâu đột phá để nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp…”. Tiếp đó, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của BCHTW Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới đã có những định hướng về cải cách tư pháp, đề ra nhiệm vụ và giải pháp xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính, phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Những tư tưởng, quan điểm trên một mặt xác định tranh tụng là một trong những nội dung quan trọng của cải cách tư pháp, mặt khác đây cũng được coi là định hướng và yêu cầu thúc đẩy việc nghiên cứu, thực hiện vấn đề thực hiện tranh tụng trong hoạt động tố tụng của Toà án. 1 Để thực hiện chiến lược cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước ta, lần đầu tiên Hiến pháp năm 2013 quy định nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử.

Đây là nguyên tắc đặc biệt quan trọng để công lý và công bằng của quốc gia được thực hiện đồng thời tạo bước đột phá cho việc lựa chọn và đổi mới mô hình tố tụng tư pháp ở Việt Nam. Vì vậy, BLTTDS 2015 với tư cách là luật hình thức có nhiệm vụ thể chế hóa quy định Hiến pháp năm 2013 đã quy định bảo đảm tranh tụng trong xét xử là một nguyên tắc của tố tụng dân sự (TTDS). Mặc dù tranh tụng trong TTDS đã được ghi nhận và từng bước được quy định trong Hiến pháp, luật pháp và đưa vào thực hiện thực tiễn, nhưng có quy định còn chưa đi vào thực tế, như: Vị trí, vai trò và chức năng của người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng chưa được đánh giá một cách đúng đắn dẫn đến không được bảo đảm đầy đủ các quyền và lợi ích hợp pháp theo Hiến định và Luật định. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó, tuy nhiên đáng chú ý hơn là việc các chủ thể tham gia tố tụng chưa nhận thức đầy đủ và chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về bảo đảm nguyên tắc tranh tụng trong TTDS.

Mặt khác, cũng cho thấy những bất cập, khiếm khuyết, còn chung chung, chưa cụ thể, chưa đi sát vào thực tiễn cuộc sống của các quy định pháp luật tranh tụng trong TTDS. Các quy định pháp luật này đã bộc lộ nhiều hạn chế, vướng mắc gây khó khăn thậm chí lúng túng trong quá trình áp dụng pháp luật của các đương sự cũng như của tòa án khi giải quyết các vụ án dân sự. Thực trạng trên cho thấy, có một công trình nghiên cứu chuyên sâu về tranh tụng trong TTDS nhằm nhận dạng những khuyết thiếu của pháp luật về tranh tụng trong TTDS dưới góc độ thực tiễn áp dụng là hết sức cần thiết.