Luận án về pháp luật điều chỉnh quan hệ gia đình có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYỄN HỒNG BẮC PHAP LUẬT DIEU CHINH QUAN HE GIA BINH 0Ú YEU TÔ NUUC NGOAI Ữ VIỆT NAM TRONG THO! Ki ĐỔI MỚI VA HỘI NHẬP Chuyên ngành: Luật dân sự Ma số: 50507 LUAN AN TIEN SI LUAT HOC _ THU VIỆN. TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HA NỘI PHÒNG GV NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. HOANG PHƯỚC HIỆP PGS. HA THỊ Mái HIÊN HÀ NỘI - 2003 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Wguyin Wbéng Bae Mục lục Trang MỞ ĐẦU CHUONG 1 Những vấn dé lí luận về pháp luật điều chỉnh quan hệ gia đình có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam 1. Khái niệm pháp luật điều chỉnh quan hệ gia đình có yếu tố nước ngoài 1. Đặc trưng của pháp luật điều chỉnh quan hệ gia đình có yếu tố nước ngoài 17 74.

Các nguyên tắc cơ bản điều chỉnh pháp luật quan hệ gia đình có yếu tố nước ngoài 1. Tổng quan về sự hình thành và phát triển pháp luật điều chỉnh quan hệ gia đình có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam "ae CHƯƠNG 2 | Pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế Việt Nam kí kết hoặc tham gia điều chỉnh quan hệ gia đình có yếu tố nước 69 ngoài ở Việt Nam 2. Pháp luật Việt Nam hiện hành điều chỉnh quan hệ gia 69 đình có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam 2. Điều ước quốc tế Việt nam kí kết hoặc tham gia điều 107 chỉnh quan hệ gia đình có yếu tố nước nước ngoài CHƯƠNG 3 Thực tiên thi hành pháp luật về quan hệ gia đình có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam và một số giải pháp hoàn thiện pháp 126 luật đó trong thời kỳ đổi mới và hội nhập 3.

Thực tiễn thi hành pháp luật về quan hệ gia đình có yếu 126 tố nước ngoài ở Việt Nam 3. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật điều chỉnh quan 156 hệ gia đình có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam trong thời kì đổi mới và hội nhập KẾT LUẬN 186 ¢ NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIEN QUAN ĐẾN 188 LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ ¢ DANH MỤC TÀI LIEU THAM KHAO. 189 NHUNG TU VIET TAT TRONG LUẬN ÁN BLDS: Bo luat dan su CHXHCN: Cộng hoà xã hội chủ nghĩa HDTTTP: Hiép dinh tuong tro tu phap QHGD: Quan hé gia dinh UBND : Uy ban nhan dan XHCN: Xã hội chủ nghia Mo ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Báo cáo chính trị tại Dai hội lần thứ IX Dang cộng sản Việt Nam khẳng định: “Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, mở rộng, da phương hoá các quan hệ quốc tế.

Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, phan đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển. Nghị quyết số 07 ngày 27/11/2001 của Bộ chính trị nhấn mạnh "Hội nhập kinh tế quốc tế cần giữ vững độc lập tự chủ, thực hiện đa phương hoá, da dang hoá thị trường và đối tác, tham gia rộng rãi các tổ chức quốc tế. Các hoạt động đối ngoại song phương và da phương can. chủ động hội nhập kinh tếquốc tế" [2, tr.

Thực hiện công cuộc đổi mới đất nước do Đảng cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo, Nhà nước ta đã có quan hệ ngoại giao với hơn 160 quốc gia trên thế giới, có quan hệ hợp tác kinh tế, tài chính với hơn 200 tổ chức quốc tế và diễn đàn quốc tế, có quan hệ buôn bán với hơn 100 nước [85, tr. Trong bối cảnh đó, số lượng công dân Việt Nam ra nước ngoài làm ăn, học tập, công tác và người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài nhập cảnh vào Việt Nam ngày càng tăng. Hang năm trung bình có trên 1,5 triệu lượt. người nước ngoài, người Việt Nam ở nước ngoài đến Việt Nam với nhiều mục đích khác nhau.

| Tất cả tình hình trên đã và đang góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển. quan hệ về mọi mặt giữa Việt Nam với các nước và làm gia tăng các quan hệ, giao lưu dân sự - kinh tế có yếu tố nước ngoài. Các quan hệ gia đình (QHGĐ) có yếu tố nước ngoài trong các năm qua cũng tăng lên, đòi hỏi phải được điều chỉnh kịp thời. Để điều chỉnh các quan hệ đó, Nhà nước ta đã kí một số Hiệp định về tương trợ tư pháp và pháp lí với nước ngoài, ban hành Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Các văn bản nói trên đã tạo được một khung pháp lí góp phần tích cực điều chỉnh kịp thời và có hiệu quả QHGD đặt ra. Tuy nhiên, các van bản quy phạm pháp luật điều chỉnh QHGD có yếu tố nước ngoài nói trên trong thời gian qua cũng bộc lộ một số điểm hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu do công cuộc đổi mới đặt ra. Đồng thời, thực tiễn điều chỉnh QHGD có yếu tố nước ngoài trong thời gian qua cũng đã gặp phải một số vướng mắc cần được tháo gỡ kịp thời. Vì vậy, việc nghiên cứu một cách hệ thống vấn đề pháp luật điều chỉnh QHGD có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam trong thời kì đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế, để làm sáng tỏ những quy định của pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế mà Việt Nam kí kết với các nước ngoài điều chỉnh QHGD có yếu tố nước ngoài, cũng như xác định rõ cơ chế điều chỉnh các quan hệ này đã trở thành vấn đề cấp thiết.

Việc đánh giá thực trạng của pháp luật điều chỉnh QHGD có yếu tố nước ở Việt Nam va đề ra những phương hướng, giải pháp để hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong lĩnh vực này sao cho đáp ứng được những yêu cầu trong sự nghiệp đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế mà Đảng và Nhà nước ta đã đề ra cũng là đòi hỏi khách quan. Tình hình nghiên cứu đề tài QHGD có yếu tố nước ngoài đã được nhiều luật gia nước ngoài quan tâm nghiên cứu dưới các góc độ, khía cạnh và mức độ khác nhau. Điển hình là các luật gia của Pháp như M.Bernard Audit, Daniel Gutmann, Coucheez, Henri Batiffol, Paul Lagarde, Pierre Mayer, Gaudemet-Tallon, Yvon Loussouarn. Những công trình khoa hoc của các tác giả nay đã dé cập đến nhiều vấn dé của QHGD có yếu tố nước ngoài như quan hệ về tài sản của vợ, chồng, vấn đề xung đột luật trong chế độ gia đình, xác định luật áp dụng với chế độ gia đình.

Ở nước ta, trong những năm gần đây việc nghiên cứu về pháp luật điều chỉnh QHGD có yếu tố nước ngoài đã được các nhà nghiên cứu để cập đến ở mức độ khác nhau. Trước và sau khi công bố Pháp lệnh hôn nhân và gia đình giữa công dân Việt Nam và người nước ngoài năm 1993, đã có một số công trình khoa học nghiên cứu về QHGĐ, trong số đó phải kể đến Chuyên dé về "Chế định nuôi con nuôi trong pháp luật Việt Nam và quốc té" của Viện nghiên cứu khoa học pháp lí - Bộ Tư pháp năm 1998; bài viết của Nguyễn Công Khanh “Hoàn thiện pháp luật điều chỉnh quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài" đăng trên Tap chí nghiên cứu lập pháp số 4 năm 2000. Ngày 09/06/2000 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 được Quốc hội khoá X thông qua. Sau sự kiện này, một số công trình nghiên cứu, bài viết bình luận Luật hôn nhân và gia đình đã được công bố như “Luật hôn nhân và gia đình năm 2000” số chuyên đề tháng 2/2000 của Bộ tư pháp.

Bài viết của Thái Công Khanh "Bàn về giám hộ trong quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoàiL] đăng trên Tạp chí toà án nhân dân số 12/2000. Một số bài viết về quan hệ gia đình trong nước của các tác giả Ngô Thị Hường, Nguyễn Văn Cừ, Nguyễn Phương Lan. đăng trên Tạp chí luật học. Các bài viết này đã đề cập đến một số khía cạnh của quan hệ gia đình.

Tuy vậy, cho đến nay chưa có một công trình khoa hoc nào di sâu nghiên cứu một cách cơ bản và có hệ thống về pháp luật điều chỉnh QHGD có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam trong giai đoạn đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của luận án - Mục đích của luận án. + Làm sáng tỏ những vấn để lí luận cơ bản và thực tiễn về pháp luật điều chỉnh QHGD có yếu tố nước ngoài, phân tích những quy định hiện hành của pháp luật điều chỉnh QHGD có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam. + Đánh giá thực trạng pháp luật điều chỉnh QHGD có yếu tố nước ngoài; kiến nghị những phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật điều chỉnh QHGD có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

- Nhiệm vụ của luận án + Phân tích các khái niệm, các đặc trưng, nguyên tắc của pháp luật điều chỉnh QHGD có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam. + Phân tích những quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam và quy định của điều ước quốc tế Việt Nam kí kết với các nước ngoài điều chỉnh QHGD có yếu tố nước ngoài. + Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật điều chỉnh QHGD có yếu tố nước ngoài trong giai đoạn hiện nay, dé xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật điều chỉnh QHGD có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam trong thời kì đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế. - Phạm vi của luận án Luận án không có tham vọng đề cập tất cả các vấn đề mà chỉ tập trung phân tích và làm sáng tỏ những vấn đề lí luận về pháp luật điều chỉnh quan hệ gia đình có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam, từ đó làm cơ sở xác định pháp luật điều chỉnh và thẩm quyền giải quyết QHGD có yếu tố nước ngoài theo quy định của pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế mà Việt Nam kí kết với nước ngoài; đánh giá thực trạng và dé xuất giải pháp cơ bản để hoàn thiện pháp luật điều chỉnh QHGD có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam trong giai đoạn đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế.