Luận án tiến sĩ: Pháp luật điều chỉnh quan hệ hôn nhân yếu tố nước ngoài tại Việt Nam - Nông Quốc Bình

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NÔNG QUỐC BÌNH PHÁP LUẬT DIEU CHINH QUAN HỆ HON NHÂN CO YEU Tổ NƯỚC NGOAI TAI VIỆT NAM Chuyên ngành : Luật dân sự Mã số : 5.07 THUVIEN | TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUAT HA NỘI PHÒNG GV LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dân khoa học: 1.TS Hà Hùng Cường 2.TS Doan Nang HA NOI - 2003 LỜI CAM ĐOAN lôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thục. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được di công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIA LUẬN ÁN Nông Quốc Bình MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU Chương 1: NHŨNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT DIEU CHINH QUAN HỆ HÔN NHÂN CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI 1.

Khái niệm pháp luật điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài 1. Nội dung pháp luật điều chính quan hệ hôn nhân 25 1. Đặc điểm pháp luật điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố 36 nước ngoài ( Chương 2: SỰ PHÁT TRIEN, CÁC NGUYÊN TAC VÀ QUY ĐỊNH 35 CỦA PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH QUAN HỆ HÔN NHÂN CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM 2A. Sự phát triển của pháp luật điều chỉnh quan hệ hôn nhân có 55 yếu tố nước ngoài tại Việt Nam Lede.

Các nguyên tắc cơ bản điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố 74 nước ngoài tại Việt Nam Zo, Quy định của pháp luật điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố 87 nước ngoài tại Việt Nam Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH 127 QUAN HỆ HÔN NHÂN CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM 3. Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật điều chỉnh quan hệ hôn {27 nhân có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam 3. Một số kiến nghị nhằm tiếp tục hoàn thiện pháp luật điều 135 chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam KẾT LUẬN 172 NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN TỚI LUẬN ÁN 176 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 177 NHUNG TỪ VIET TAT TRONG LUẬN AN CH : Cộng hoa HDTTTP : Hiệp định tương trợ tư pháp LHNGD : Luật Hôn nhân và gia đình TAND : Tòa án nhân dân XHCN : Xã hội chủ nghĩa MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ở Việt Nam trước đây hôn nhân có yếu tố nước ngoài là một loại quan hệ không phổ biến.

Tuy nhiên, trong hơn một thập kỷ qua, đặc biệt trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, hôn nhân có yếu tố nước ngoài không còn là hiện tượng hiếm hoi trong đời sống xã hội. Hiện nay thậm chí có nơi, có lúc hôn nhân có yếu tố nước ngoài đã trở thành một hiện tượng khá phổ biến. Cũng như mọi quan hệ khác, quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài cần có sự điều chỉnh của pháp luật. Vì vậy, nghiên cứu các vấn đề pháp lý liên quan tới quan hệ này trong giai đoạn hiện nay là rất cần thiết.

Văn bản pháp lý trong nước đầu tiên của Việt Nam ghi nhận các quy định điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài là Luật Hôn nhân và gia đình (LHNGĐ) nam 1986. Trên cơ sở của các quy định này, nhiều văn bản pháp luật quan trọng về hôn nhân có yếu tố nước ngoài lần lượt ra đời. Trong quan hệ quốc tế, Việt Nam đã ký kết nhiều Hiệp định tương trợ tư pháp (HDTTTP) với các nước mà mở đầu là HDTTTP với Cộng hòa dân chủ Đức (cũ) vào năm 1980. Tính đến nay Việt Nam đã ký kết 14 HDTTTP với các nước.

Trong các hiệp định này vấn đề liên quan tới việc giải quyết quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài được ghi nhận. Có thể nói, nội dung của các văn bản pháp luật trong nước và các điều ước quốc tế trên đây đã đóng góp một phần rất quan trọng trong việc điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam trong thời gian qua. Tuy nhiên, so với đòi hỏi thực tế của đời sống quốc tế, pháp luật của Việt Nam về vấn đề này vẫn cần được nghiên cứu để áp dụng có hiệu quả và bổ sung hoàn thiện. Khác với việc giải quyết quan hệ hôn nhân thông thường, việc giải quyết quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài thường liên quan đến việc chọn pháp luật áp dụng.

Do đó việc nghiên cứu đề tài sẽ làm sáng tỏ thêm các vấn đề lý luận trong việc áp dụng pháp luật nước ngoài nhằm điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài. Đây là điều quan tâm không chỉ của những người nghiên cứu pháp luật mà còn là của những người làm công tác liên quan tới việc giải quyết các vấn đề về hôn nhân có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Vì những lý do trên mà việc nghiên cứu đề tài "Pháp luật điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam" có ý nghĩa thiết thực cả về mặt lý luận và thực tiễn. Tình hình nghiên cứu đề tài Ở Việt Nam vấn đề hôn nhân có yếu tố nước ngoài mặc dù được một số nhà nghiên cứu quan tâm, nhưng các công trình nghiên cứu có tính chất chuyên khảo về vấn đề này vẫn còn rất khiêm tốn.

Vấn đề về hôn nhân có yếu tố nước ngoài chỉ là một phần trong các công trình nghiên cứu như chuyên đề, luận văn tốt nghiệp cử nhân hoặc luận văn thạc sĩ và một số bài nghiên cứu đăng trên các tạp chí chuyên ngành. Ví dụ: Số chuyên đề của Tạp chí Dân chủ và pháp luật thuộc Bộ Tư pháp về Luật hôn nhân và gia đình năm 2000; Giới thiệu nội dung cơ bản của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 do TS. Dinh Trung Tung là chủ biên, Nxb Thanh phố Hồ Chí Minh, năm 2000; Luận văn thạc sĩ luật học về Su phát triển của pháp luật hôn: nhân và gia đình Việt Nam và những vấn đề cần sửa đổi, bổ sung Luật Hôn nhân và gia đình 1986 (năm 1996) của Nguyễn Văn Cừ; Luận văn thạc sĩ luật học về Hôn nhân trái pháp luật - Căn cứ xác định và biện pháp xu lý (năm 1998) của Ngô Thị Hường; Luận văn thạc sĩ luật học về Chế định ly hôn theo quy định của pháp luật Việt Nam (năm 1997) của Vũ Thị Hằng; Luận văn tốt nghiệp cử nhân luật về Pháp luật về hôn nhân giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài (năm 2000) của Bùi Thị Tố Nga; Luận văn tốt nghiệp cử nhân luật về Vấn đề ly hôn giữa công dân Việt Nam LoS) mà một bên đương sự ở nước ngoài (nam 2000) cua Dinh Thi Luyến; một số bài viết của Thái Công Khanh như Vấn đề quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài, đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân, số 4/2000, hoặc Bàn về giám hộ trong quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài, đăng trên Tạp chí Tòa án, số 12/2000. Có thể nói, các công trình trên đây không nghiên cứu chuyên sâu và toàn diện về pháp luật điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam mà chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu một phần các quy định của pháp luật điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam.

Nói cách khác, hiện nay chưa có công trình nghiên cứu toàn điện, chuyên sâu và có tính hệ thống đối với vấn đề này. Do đó đề tài vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu, khai thác ở cấp độ cao hơn. Mục đích nghiên cứu Mục đích thứ nhất của luận án là nhằm tìm hiểu quá trình hình thành và phát triển các quy phạm điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài của Việt Nam. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu này làm sáng tỏ quan điểm của Nhà nước ta trong việc ngày càng quan tâm đối với quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài, đồng thời đưa ra dự báo cho sự phát triển trong tương lai của pháp luật điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam.

Mục đích thứ hai của luận án là lý giải việc vận dụng các quy định của pháp luật để điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài. Khác với các quan hệ pháp lý thông thường, quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài thường chịu sự điều chỉnh của nhiều hệ thống pháp luật khác nhau. Việc kết hợp áp dụng các quy định của pháp luật trong nước và các quy định của pháp luật nước ngoài để điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài là hiện tượng phức tạp mà cần được lý giải một cách khoa học. Việc lý giải một cách khoa học vấn đề này là cơ sở để xây dựng và áp dụng có hiệu quả các quy định của pháp luật trong việc điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài.

Mục đích thứ ba của luận án là trên cơ sở kết quả nghiên cứu về lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam, luận án đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam. Đối tượng và phạm vỉ nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án gồm các vấn đề lý luận pháp luật và thực tiễn pháp lý của việc điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam. Nghiên cứu các vấn đề lý luận để xác định tính khoa hẹc trong việc xây dựng và áp dụng pháp luật trong việc điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài. Nghiên cứu thực tiễn để tìm ra những điểm phù hợp và chưa phù hợp của pháp luật trong việc điều chỉnh quan hệ hén nhân có yếu tố nước ngoài nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong lĩnh vực này.

Phạm vi nghiên cứu của luận án là các vấn đề pháp lý liên quan tới các quy định của pháp luật điều chỉnh quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài, chúng bao gồm các vấn đề cơ bản như khái niệm, lịch sử hình thành, n¢i dung và thực trang của pháp luật về vấn dé này. Trong quá trình nghiên cúu, các quy định tương ứng của pháp luật một số nước được vận dụng để so sánh với các quy định của pháp luật Việt Nam.