Luận án tiến sĩ luật học xác định cha mẹ con trong pháp luật việt nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYÊN THỊ LAN TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM Chuyên ngành : Luật Dân sự Ma so : 62.01 LUAN AN TIEN Si LUAT HOC NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HOC: 1. ĐINH TRUNG TUNG 2. HOANG NGOC THINH Ltt) HA NỘI - 2008 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào Khác.

TÁC GIÁ NGUYÊN THỊ LAN BANG TU VIET TAT BLTTDS Bộ luật Tố tụng dan su Bộ luật Dân sự Far 1. TNA sề PVT wee Ng M 3 by fiat Vall SU Va 1HưƯỜIE iviai Hon nhan va Gia dinh NQ Nghị quyết ND Nghị định TT Thông tư TTDS Tố tụng dân sự TTTON Thu tinh trong ống nghiệm TAND Toa án nhân dân UBND Uỷ ban nhân dân MỤC LỤC Trang PHẦN MỞ ĐẦU | CHƯƠNG 1: NHỮNG VAN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÁC ĐỊNH CHA, M#, CON 3 1. Khái niệm về xác định cha, me, con 5 LZ. Khái quai pap fai ve Xác điHñi Cita.

iï¡©, COI a2 CHUONG 2: PHAP LUAT VIỆT NAM HIEN HANH VỀ XÁC ĐỊNH 83 CHA, ME, CON VA THUC TIEN AP DUNG 2. Xác định cha, mẹ, con khi cha mẹ có hon nhân hop pháp - căn cứ, 83 thủ tục và thực tiến áp dung 2. Xác định cha, mẹ, con khi cha me khòng có hén nhân hựp phaip— 107 can cứ, thủ tục và thực tien ap dụng 2. Xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con theo phương 128 pháp khoa học — Căn cứ và thủ tục giải quyết CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIEN PHÁP LUẬT VỀ XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON Ms 3.

Phuong hướng hoàn thiện pháp luật về xác định cha, me, con 143 3. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về xác định cha, mẹ, con 140 PHAN KET LUAN 196 DANH MUC CAC CONG TRINH KHOA HOC BA CONG BO 197 DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO 198 PHAN PHU LUC 206 PHẦN MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI Trong xu thế phát triển chung của thế giới. Việt Nam luôn là nước đề cao các quyên cơ bản của con người.

đặc biệt là bảo vệ quyền của phụ nữ và trẻ em. bởi sự khác biệt về giới và kha năng nhận thức. Việc xác định cha. con luôn nhằm bao đảm quyền va lợi ích hợp pháp của các chủ thé trong quan hệ g1ữa cha me và con.

Điều đó làm ổn định mối quan hệ gia đình. đảm bảo những điều kiện an toàn cho sự nhát triển của trẻ em. Quan hệ giữa cha mẹ và con là một trong những mối quan hệ quan trọng trong gia đình. Vì vậy, việc xác định cha, mẹ, con có ý nghĩa trong mọi thời đại.

Dưới góc độ pháp lý, vấn đề xác định cha, mẹ. con càng đặc biệt được coi trọng bởi nó liên quan đến nhiều vấn đề khác trong các quan hệ dân sự. Trong giai đoạn hiện nay, các mối quan hệ gia đình ngày càng được quan tâm và đề cập ở nhiều góc độ khác nhau. Việc xác định cha, mẹ, con không còn mang nguyên ý nghĩa truyền thống bởi sự tác động của nhiều yếu tố, đặc biệt là sự tác động của điều kiện kinh tế xã hội.

Đó là sự phát triển của nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Việc Việt Nam hội nhập ngày càng sâu rộng vào đời sống quốc tế, sự kiện Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại quốc tế (WTO) đã dẫn đến nhiều sự thay đổi trong mọi mặt của đời sống xã hội. Đặc biệt, Việt Nam đang đón nhận làn sóng đầu tư nước ngoài trong hai năm trở lại đây. Như một hệ quả đương nhiên, quan hệ xã hội sẽ phức tạp hơn nhiều do sự giao lưu giữa các cá nhân đại diện cho nhiều nền văn hoá.

Nhiều giá trị văn hoá, pháp ai š es Je ˆ ~ 5 ` ˆ : lớ & ay củ ng Ciittt chin nhữn aul g£ tha 4 y? đối khô ng 1IIẢA?. nhs Những pearUate Anan HIIN/LE Yui nidm viVÀ tinh wd WUE II Yeu, An tsa nhẦm vA ain va Gin - đình của các tầng lớp trong xã hội cũng dần thay đổi theo các thái cực khác nhau. Vấn dé xác định cha. mẹ, con không nằm ngoài qui luật đó, nhất là đối với các quốc gia, nơi mà pháp luật về HN&GD chịu ảnh hưởng rất nhiều bởi phong tục, tap quan, đạo đức truyền thống như Việt Nam.

Di nhiên, pháp luật về xác định cha, me, con phải mang những dấu ấn của ảnh hưởng này. Chính vì vậy, hơn bất cứ mảng pháp luật nào, pháp luật về xác định cha, mẹ, con cần vừa phải giữ gìn được những giá trị truyền thống của gia đình Việt Nam, vừa phải phù hợp với quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ~ hiện nay. Dac biệt, do su phát triển không ngừng của khoa hoc kỹ thuật đã xuất hiện vấn đề sinh con theo phương pháp khoa hoc. Day là một vấn dé mới làm thay đổi những quan niệm truyền thống về một người cha, người mẹ.

người con. Vấn đề sinh con theo phương pháp khoa học đã thể hiện sự phát triển vuot bậc của khoa học kỹ thuật. Khoa học đã có thể can thiệp vào ngay cả quá trình tạo ra con người. Trong thực tế áp dụng các biện pháp hỗ trợ sinh sản.

Không đơn thuần thuộc lĩnh vực khoa học về y hoc mà còn liên quan đến nhiều vấn đẻ về dao dức, về pháp lý, về tam iy, tình cảm. Việc áp dụng biện pháp ho trợ sinh san trong nhiều trường hợp không chi trong nội bộ cap vo chong vô sinh mà còn liên quan đên người thứ ba đó là người cho tình trùng, cho trứng. còn đụng cham đến những vấn đề khá nhay cảm đó là việc mang thai hộ va sinh sản vô tính. Day là một vấn dé rất phức tạp.

Việc xác định cha, mẹ, con trong những trường hợp này cũng có những biệt lệ. Về mạt pháp lý, hiện nay, Luật HN&GĐ năm 2000 và các van bản hướng dẫn thi hành đã tạo ra một hành lang pháp lý để điều chỉnh kịp thời vấn đề này. Tuy nhiên, trong quá trình thực thi và áp dụng pháp luật vẫn tồn tại nhiều vấn đề còn gây nhiều tranh cãi. không thống nhất.

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi đã chọn đề tài: “Xác định cha, mẹ, con trong pháp luật Việt Nam” với mong muốn làm sáng tỏ hơn vấn đề xác định cha, me, con. Từ đó, tìm ra hướng hoàn thiện pháp luật phù hợp với điều kiện xã hội Việt Nam hiện nay. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI Xác định cha, mẹ, con là một chế định pháp lý cơ bản, có ý nghĩa trong việc xác định các quyền và nghĩa vụ pháp lý của các chủ thể. Do vậy, vấn đề này đã dành được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu khoa học.

Tuy nhiên, từ trước tới nay vấn đề này chưa được nghiên cứu một cách toàn diện, chuyên sâu. Ngày 17,18 tháng 9 năm 2001 nhà Pháp luật Việt Pháp đã tổ chức hội thảo Pháp luật về đạo đức sinh học. Nội dung của cuộc hội thảo này có một phần liên quan đến đề tài nghiên cứu này, đó là vấn dé sinh con theo phương pháp khoa hoc, mang thai hộ, đẻ thuê. Vấn dé này được xem xét và thảo luận dưới các góc độ về v học, pháp lý, tình cảm, đạo đức, những hâu quả về mặt xã hội và pháp lý mà việc sinh con theo phương pháp khoa hoc, mang thai hộ.

đẻ thuê mang lại. đặt ra những thách thức chung cho các nhà khoa học thuộc các lĩnh vực khác nhau liên quan đến vấn đề này. Lúc bấy giờ Việt Nam chưa có hành lang pháp lý cho vấn đề này, vì vậy, cuộc hội thảo này có giá trị thực tiễn nhât định để Việt Nam xây dựng hành lang pháp lý cho vấn đề sinh con theo phương pháp khoa học và xác định cha. mẹ, con trong trường hợp sinh con theo phương pháp khoa học.

Hiện nay, xác định cha, mẹ. con được viết thành một phan của chương “Quyền và nghĩa vụ giữa cha mẹ và con” trong giáo trình Luật HN&GD Trường Đại học Luật Ha Nội nhưng chỉ dừng lại ở mức độ khái quát có tính định hướng cho sinh viên tiếp tuc nghiên cứu, tìm tòi. Bên cạnh đó là một so bài viết được dang trên các báo. tap chí duci nhiều góc đệ khác nhau như các bài viết của TS.

Nguyễn Văn Cừ: “A21 số suy nghĩ ve nguyên tắc xác định cha, mẹ và con (trong giá thi) theo pháp luật Việt Nam” (Tạp chí Luật học số 6/1999); “Vấn để xác định cha, mẹ và con ngoài giá thú theo luật Hôn nhân và Gia đình Việt Nam” (Tạp chí Luật học số 1/2002); bài viết của TS. Nguyễn Phương Lan: “Quyền làm me của người phụ nữ theo qui định của pháp luật Việt Nam” (Tạp chí Luật học số Đặc san phụ nữ năm 2004); bài viết của tác giả Lê Thị Kim Chung: “Những vấn đề nay sinh từ qui định về xác định cha, mẹ, con sinh ra nhờ kỹ thuật hồ trợ sinh sản ” (Tạp chí Dan chủ pháp luật số 9/2004). Những bài viết này chỉ dé cập đến những khía cạnh nhỏ của việc xác định cha, mẹ, con. một vài sinh viên chuyên ngành luật lựa chọn vấn đề này làm luận văn tốt nghiệp cử nhân luật như dé tài: “Ván đề xác định cha, me, con trong Luật HN&GPD năm 2000” (2003) của sinh viên Tran Huy Cường.

Những khoá luận này cũng chi dừng ở mức độ tóm lược những vấn đề cơ ban của pháp luật về xác định cha, me, con. Trong luận văn thạc sĩ của mình, tôi cũng đã chọn đề tài “Xác định cha, mẹ, con — Một số vấn đề lý luận và thực tiễn ” (2002). Pham vi nghiên cứu của luận văn này chi là xác định cha, me, con trong nước mà không đề cập đến việc xác định cha, mẹ, con có yếu tố nước ngoài. Đối với vấn dé xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con theo phương pháp khoa học mới chỉ dừng lại ở mức độ khái quát và định hướng vì lúc đó chưa có hành lang pháp lý cho vấn đề này.

Hiện nay, so với thời điểm lúc bấy giờ, các văn bản mới đã ra đời. để cập đến vấn dé mới như sinh con theo phương pháp khoa học và xác định cha, me, con trong trường hợp sinh con theo phương pháp khoa học.