Luận án Tiến sĩ Luật học: Chế định chứng minh trong tố tụng dân sự Việt Nam - Nguyễn Minh Hương, 2007

BO 6IÁ) DUC VA BAO TAO BO TU PHAP TRƯỜNG DAI HỌC LUẬT HA NỘI NGUYEN MINH HANG CHE DINH CHUNG MINH TRONG TO TUNG DAN SUVIET NAM CHUYEN NGANH LUAT DAN SU MA SO 62.01 NGƯỜI HƯỚNG DAN KHOA HOC 1. PHAN HUU THU 2. NGUYEN NGOC KHANH | Ù ' TRUON [PHN 9094 HA NOI - 2007 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIÁ LUẬN ÁN NGUYEN MINH HANG MỤC LỤC Trang Trang phụ bia Lời cam ¢oan Mục lục Danh mụ: các chữ viết tắt MỞ ĐẦU "ằ. -c¡aàaa "hương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VE CHẾ ĐỊNH CHUNG VINH TRONG PHAP LUẬT TO TUNG DAN SỰ VIỆT NAM. Chế finh chứng minh va cơ sở, phương pháp luận của chế định chứng minh trong Pháp luật tổ tung đến sự VICE 4T: a es nis mses nà tán HH.

Hà ng phế ng ta seme me 1. Đối trong chứng minh trong Pháp luật tố tung dân sự Việt Nam. Chủ ihé chứng minh và các quy định về quyền - nghĩa vụ chứng minh của các chủ thé chứng minh trong tố tụng dân sự Việt Nam. Chứng cứ - Vấn dé mau chốt của hoạt động chứng minh trong Tố tung dân sự Việt Nam ¬.

40 Chương 2: NỘI DUNG CỦA HOẠT ĐỘNG CHỨNG MINH TRONG TRONG PHAP LUẬT TO TUNG DAN SỰ VIỆT NAM HIỆN HANH 71 2. Sự hình thành và phát triển các quy định điều chỉnh về hoạt động chứng minh trong Pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam Pome cee w ee races eee eter eee e nga »eê600606060090606090624666949760090896006% 018908 71 2. Hoạt động cung cấp chứng cứ trong Tố tung dân sự Việt Nam. Hoạt động thu thập chứng cứ trong Tố tung dan sự Việt Nam.

Hoạt động nghiên cứu chứng cứ - điểm tựa cơ bản cho việc giải quyết các vụ, VIBE CĂN NỈ án sennnxninkknndinh ngán GH810 GENNUEISBSE801E50015SE3880.VS HOƠTSSEXESABSSĐSHDIKSIHUEE-THSE E930 112 2. Đánh giá chứng cứ - hoạt động khép lại của quá trình chứng minh. 125 hương 3: THUC TIEN ÁP DỤNG, PHƯƠNG HƯỚNG VA KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH CHỨNG MINH TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ lái l›ƒ. Thực tiễn áp dụng chế định chứng minh trong việc giải quyết các tranh chấp dân sự, hén nhân va gia đình tại các Tòa án Việt Nam.

Phương hướng hoàn thiện chế định chứng minh trong Tố tụng dân sự Việt Nam. 169 KẾT LUẬN 196 DANH MỤC CONG TRÌNH LIEN QUAN DEN LUẬN AN ĐÃ CONG BO TÀI LIEU THAM KHAO PHU LUC NHUNG CHỮ VIET TAT Bộ luật Dân su BLDS Bộ luật Tố tụng dân sự BLTTDS Hội đồng xét xử HDXX Hôn nhân và gia đình HN&GD Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự PLTTGQCV ADS Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế PLTTGQCVAKT Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động PLTTGQCTCLD Tòa án nhân dân TAND Tòa án nhân dân Tối cao TANDTC Tố tụng dân sự TTDS Uỷ ban nhân dân UBND Viện kiểm sát VKS Xã hội chủ nghĩa XHCN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Nhà nước là trụ cột của hệ thống chính trị, là công cụ thực hiện quyền lực của nhân dân. Công cuộc đổi mới ngày càng được mở rộng, càng đòi hỏi bức bách phải xây đựng, kiện toàn bộ máy nhà nước vững mạnh, trong sạch, quản lý có hiệu lực và hiệu quả trong điều kiện mới, bảo đảm cho bộ máy nhà nước ta giữ vững bản chất cách mạng, thực sự là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.

Để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp và chính đáng của người dân, bảo đảm kỷ cương xã hội, một trong những nhiệm vụ hết sức quan trọng được Đảng và Nhà nước đặt ra là phải từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung và hoàn thiện Pháp luật tố tụng dân sự nói riêng nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội trên tất cả các lĩnh vực. Trong quá trình giải quyết các tranh chấp dân sự, các chủ thể tham gia tố tụng phải căn cứ vào các chứng cứ để tranh tụng. Các phán quyết của Tòa án phải dựa trên việc nghiên cứu phân tích và đánh giá chứng cứ một cách khách quan, đầy đủ, toàn diện, trên cơ sở kết quả tranh tụng tại phiên toà, nhằm mục đích giải quyết vụ, việc dan sự một cách nhanh chóng và đúng pháp luật. Trong thực tiễn giải quyết các vụ, việc dân sự những năm gần đây nhìn chung Tòa án nhân dân các cấp đã nhận thức rõ được tầm quan trọng của hoạt động chứng minh, trách nhiệm xác minh nghiên cứu, đánh giá chứng cứ từ đó làm tốt nhiệm vụ của mình, đồng thời đảm bảo cho các chủ thể tham gia tố tụng thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ của họ nhằm mục đích giải quyết đúng đắn vụ, việc dân sự.

Tuy nhiên, thực tiễn xét xử cho thấy tỷ lệ án bị hủy, bị sửa và qua nhiều cấp xét xử vẫn chiếm tỷ lệ khá cao. Nguyên nhân của tình trạng này một phần cơ bản xuất phát từ việc chưa có sự nhận thức thống nhất, đúng đắn về vấn đề chứng cứ, chứng minh; chưa xác định đúng nghĩa vụ và trách nhiệm của các chủ thể chứng minh; hoạt động cung cấp, thu thập, nghiên cứu chứng cứ của các chủ thể chứng minh chưa day đủ, đánh giá chứng cứ chưa chính xác. Những thiếu sót này được đề cập đến khá nhiều trong hầu hết các báo cáo công tác ngành Tòa án từ nhiều năm qua đặc biệt liên quan đến vấn đề thu thập và đánh giá chứng cứ. Đây cũng là một vấn đẻ gây nhiều trăn trở không chỉ đối với các nhà Lập pháp, nhà Nghiên cứu mà còn đối với các nhà Hoạt động thực tiễn nhằm tìm ra những giải pháp khắc phục.

Nhìn từ góc độ lịch sử, có thể nói vấn đề chứng cứ, chứng minh nói chung và hoạt động chứng minh trong tố tụng dân sự nói riêng cho đến thời điểm trước khi ban hình Bộ luật tố tụng dân sự còn quy định rất đơn giản và có nhiều bất cập. Đặc biệt, những vấn đề liên quan đến khái niệm chứng cứ, xác định chứng cứ, quyền - nghĩa vụ chứng minh của các chủ thể chứng minh, cũng như trình tự thủ tục cung cấp, tau thập, nghiên cứu, đánh giá chứng cứ. hầu như chưa được pháp điển hoá trong các quy định của pháp luật. Vì vậy, thực tiễn áp dụng Pháp luật tố tụng dân sự vào vệc giải quyết các vụ việc cụ thể gặp không ít khó khăn.

Bên cạnh đó, cùng với sự phít triển của khoa học công nghệ, các giao dịch thương mại điện tử ngày càng trở nñ phổ biến trên mang internet, cũng giống như các giao dịch truyền thống, các tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại điện tử mà các Tòa án sẽ phải giải quyết trong tương lai không xa là điều khó có thể tránh khỏi. Điều này liên quan đến việc ›ác định chứng cứ, chứng minh có sự tồn tại của các sự kiện, tình tiết làm cơ sở cho y:u cầu của đương sự và một loạt vấn đề khác. cần phải được dự liệu và nghiên cứu ci thể. Với Bộ luật tố tụng dân sự được Quốc hội khóa XI thông qua ngày 15/6/0004, chế định chứng minh đã được pháp điển hoá khá cụ thể trong luật và bat đầu đ vào cuộc sống kể từ ngày 1/1/2005.

Với hơn 2 năm, khoảng thời gian vẫn còn quá í để các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự thực sự in được vào ý thức của các cơ qun tiến hành tố tụng dân sự và người tiến hành tố tụng dân sự, đặc biệt là để có sự th:y đổi trong nhận thức truyền thống về chứng minh nhằm loại bỏ trách nhiệm chứn; minh xưa nay Tòa án vẫn “gánh thay” nghĩa vụ chứng minh cho đương sự. Bên sanh đó, vì nhiều lý do khác nhau chế định chứng minh trong BLTTDS vẫn khôn; khỏi bộc lộ khá nhiều bất cập, chưa thực sự phù hợp với tình hình mới, bối cảnhmới - bối cảnh chủ động hội nhập kinh tế, quốc tế và việc Việt Nam đã gia nhậptổ chức thương mại thế giới WTO. Thực tiễn áp dụng BLTTDS trong hơn 2 năm qua cũng cho thấy nhiều quy định chưa phát huy được hiệu quả trong thực tiễn xét xí, nhiều trường hợp việc giải quyết vụ, việc dân sự của Tòa án bị bế tắc chỉ vì các quy định của pháp luật liên quan đến vấn đề chứng minh còn chưa được day đủ, thiếu chặt chẽ, rõ ràng. Chính từ thực trạng này đòi hỏi phải nghiên cứu một cách toàn diện, sâu sắc và đầy đủ về chế định chứng minh nhằm hoàn thiện chế định chứng minh trong Pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp cũng như những đòi hỏi cấp thiết của đời sống kinh tế, xã hội, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam.

Với những lý do đó, việc nghiên cứu “Chế định chứng minh trong Tố tung dân sự Việt Nam” có ý nghĩa khoa học và có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Chế định chứng minh là một chế định khó và phức tạp. Cho đến nay đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đến chế định chứng này ở những khía cạnh khác nhau như: “Một số vấn đề về cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng Bộ luật Tố tụng dân sự" (Đề tài khoa học cấp Bộ, mã số 95-98-046/DT của Toà án nhân dân tối cao), luận văn của ThS. Vũ Trọng Hiếu về “Chứng cứ và hoạt động chứng mình trong tố tụng dân sự Việt Nam” năm 1998, một số bài viết trên các tạp chí khoa học pháp lý như “Đánh giá chứng cứ trong một vụ kiện đòi no” (Tạ Ngọc Hai, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 1/1990), “Nghia vụ cung cấp chứng cứ và nghĩa vu chứng minh trong tố tụng dân sự" (Phan Hữu Thư, Tạp chí Dan chủ và Pháp luật, số 9/1998), “Đánh giá toàn bộ chứng cứ mới tìm ra bản chất sự việc” (Duy Kiên, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, số 1/2000), “Xác định dia vị tốtụng của đương sự và đánh giá chứng cứ trong vụ án dân sự" (LS.

Nguyễn Thế Giai, Tạp chí Dân chủ và Pháp lua, số 9/2000), “Chứng cứ và chứng minh trong tố tụng dân sự" (TS. Hoàng Ngọc Thinh, Tap chí Luật học, số đặc san góp ý dự thảo Bộ luật tố tụng dân sự, tháng 4/2004), “Chứng cứ và chứng minh - Sự thay đổi nhận thức trong pháp luật tố tụng ddan sự Việt Nam” (Tưởng Duy Lượng, Dac san Nghề luật, số 10 tháng 01/2005).