Luận án Án lệ: Lý luận và thực tiễn so sánh Anh-Mỹ, Đức; kiến nghị cho Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYEN VĂN NAM Chuyên ngành:Luật Quốc tế và Luật So sánh Mã sô:62 38 60 01 Người hướng dẫn khoa học: 1. Lê Minh Tâm 2. Michael Bogdan LUẬN ÁN TIEN SĨ LUẬT HOC HÀ NỘI - 2011 LỜI CẢM ƠN Đề hoàn thành được bản luận án tiến sĩ này tôi chân thành cảm ơn tới tất cả các tô chức, cá nhân và những người thân trong gia đình đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu trong suốt 5 năm qua. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến hai giáo sư hướng dẫn khoa học là giáo sư, tiễn sĩ Lê Minh Tâm ( Trường Đại học Luật Hà Nôi) và giáo sư Michael Bogdan ( Khoa Luật- Trường Dai học Tổng hợp Lund, Thụy Điển).

Giáo sư Lê Minh Tâm đã tận tình chỉ bảo và động viên tôi phát triển các ý tưởng khoa học trong luận án. Giáo sư Michael Bogdan đã rất nhiệt tình hướng dẫn khoa học cho luận án của tôi. Trong quá trình nghiên cứu tôi đã học được rất nhiều từ hai giáo sư hướng dẫn khoa học của tôi. Đối với giáo sư Michael Bogdan, tôi còn thực sự được học được từ ông rất nhiều cách sử dụng tiếng Anh trong nghiên cứu pháp lý.

Vì luận án tiến sĩ của tôi được viết bằng cả tiếng Anh và tiếng Việt. Có thể nói sự nhiệt tình và nghiêm khắc của giáo sư Michael Bogdan đã giúp tôi trưởng thành rất nhiều trong sử dụng tiếng Anh khi viết luận án. Giáo sư Lê Minh Tâm đã có những gợi ý rất thực tiễn và linh hoạt về cách chọn lựa ngôn ngữ tiếng Việt trong luận án của tôi. Tôi vô cùng biết ơn tới sự giúp đỡ của các giáo sư, giảng viên, và nhân viên của trường Đại học Luật Hà Nội.

Nếu thiếu sự giúp đỡ của họ tôi sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong thực hiện đề tài nghiên cứu của mình. Tôi thực sự cảm ơn ý kiến đóng góp của PGS.TS Nguyễn Văn Động, GS.TS Thái Vĩnh Thắng, PGS.TS Nguyễn Minh Đoan, TS. Nguyễn Quốc Hoàn, và TS. Tôi xin cảm ơn TS.

Nguyễn Thị Ánh Vân, Giám đốc Trung tâm Luật So Sánh, Trường Đại học Luật Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi giảng dạy và tham gia trao đổi khoa học về Luật so sánh tại Trường Đại học luật Hà Nội. Trong suốt quá trình theo học chương trình nghiên cứu sinh, tôi đã nhận được sự giúp đỡ và hỗ trợ rất nhiều của Ban giám đốc dự án “Chương trình hợp tác dao tạo tiến sĩ Việt Nam-Thụy Điển trong khuôn khổ của dự án “Tăng cường năng lực dao tạo pháp luật ở Việt Nam’ do Cơ quan hợp tác phát triển quốc của Thụy Điền (sida) tài trợ”. Tôi xin cảm ơn GS.TS Lê Minh Tâm, PGS. TS Lê Thị Sơn đã ủng hộ và giúp đỡ chúng tôi thực hiện kế hoạch đi nghiên cứu ở nước ngoài.

Tôi biết ơn với sự nhiệt tình của chu đáo của Ths. Dương Thị Hiền, Ths Cù Thị Thùy Trang, họ đã và đang làm việc tại phòng Hợp tác quốc tế Trường Đại học Luật Hà Nôi. Tôi cũng xin nói lời cảm ơn chân thành tới những người bạn đồng nghiệp và nhóm nghiên cứu sinh của “Chương trình hợp tác đào tạo tiến sĩ Việt Nam-Thụy Điển trong khuôn khổ của dự án “Tăng cường năng lực đào tạo pháp luật ở Việt Nam’ do Co quan hop tác phát triển quốc tế của Thụy Điển (sida) tài trợ. Tôi đặc biệt cảm ơn tô chức Sida-Thụy Dién đã tài trợ nguồn kinh phí dé tôi có thể tham gia học tập và nghiên cứu ở nước ngoài theo yêu cầu của chương trình đào tạo tiến sĩ.

Để hoàn thành bản luận án tiến sĩ này, tôi đã trải qua những kỳ nghiên cứu và học tập vô cùng bô ích tại Khoa Luật của Trường Đại học Lund, Thụy Điền. Được học tập và tham gia sinh hoạt khoa học tại tại Khoa Luật của Trường Đại học Lund là một sự may mắn và rất hạnh phúc cho quá trình làm luận án tiến sĩ của tôi. Sự giúp đỡ của các giáo sư, giảng viên, nhân viên thư viện và những nhân viên của Khoa Luật - Lund đã góp phần đáng kể vào sự hoàn thành luận án tiến sĩ của tôi theo đúng thời hạn của chương trình đào tạo. Tôi xin đặc biệt cảm ơn đối với những giáo sư đang giảng dạy tại Khoa Luật-Lund.

Họ là GS. Bengt Lundell, GS Lars Göran Malmberg, GS Christina Moéll, GS. Kjell A Modéer, GS Per Ole Trasman, GS Hans Heinrich Vogel, GS. Michael Bogdan, PGS Christoffer Wong.

Tôi xin cảm ơn về sự nhiệt tình của nhân viên thư viện Anna Wiberg, người đã giúp tôi có được nhiêu tài liệu nghiên cứu quí báu cho luận án. Đóng góp cho sự hoành thành của luận án tiễn sĩ này, tôi xin cảm ơn Viện Max-Plank về Luật So sánh và Luật quốc tế (Max Planck Institute for Comparative and International Private Law), Hamburg, Cộng hòa Liên bang Đức đã tạo những điều kiện cho tôi trong suốt thời gian tìm đọc tài liệu và viết luận án tại viện nghiên cứu này (từ tháng 1 đến tháng 4 năm 2008). Nhiều nội dung của luận án này có liên quan đến ‘ly luận và thức tiễn về án lệ trong hệ thống pháp luật Anh, My’ đã được tôi viết và b6 sung trong thời gian 4 tháng (từ tháng 03 đến tháng 7 năm 2009) tại Trường Luật Suffolk (Suffolk Law School), Boston, bang Massachussetts, Mỹ. Tôi xin đặc biệt cảm ơn đến GS.

Bernard Ortwein và giáo su Micheal Avery. Ho là những người đã vô cùng nhiệt tình hướng dan va tra lời những câu hỏi của tôi về pháp luật của nước Mỹ. Tôi cũng xin dành lời cảm ơn rất chân thành tới sự giúp đỡ của luật su Jonathan D. Messinger va gia đình anh trong thời gian tôi nghiên cứu ở Boston.

Messinger là người đã nhiệt tình giải thích, trao đổi và giúp tôi cách tiếp cận với thực tiễn áp dụng án lệ trong hệ thong pháp luật Mỹ. Có lẽ sẽ rất khó cho tôi viết về thực tiễn án lệ trong pháp luật Mỹ trong luận án này nếu tôi không có được cơ hội nghiên cứu tại Trường luật Suffolk, Boston. Vé viéc nghiên cứu thực tiễn tòa án ở Việt Nam, tôi xin cảm ơn chân thành tới sự nhiệt tình giúp đỡ của thâm phán, TS. Nguyễn Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Khoa học xét xử, Tòa án nhân dân tối cao.

Có thể nói việc được trao đổi va hợp tác nghiên cứu với TS. Nguyễn Văn Cường đã giúp cho tôi có thêm được những thông tin và thực tiễn hữu ich cho định hướng giải quyết van dé trong luận án của mình. Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn của mình đối lãnh đạo Học viện An ninh nhân dân, các đồng nghiệp và Chủ nhiệm Bộ môn Pháp luật- Học Viện An ninh nhân dân đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành nhiệm vụ giảng dạy kết hợp với việc nghiên cứu trong suốt 5 năm qua. Bản luận án này được viết bằng tiếng Anh và tiếng Việt.

Vì vậy, tác giả của luận án sẽ khó tránh khỏi những hạn chế về ngôn ngữ diễn đạt khi dịch thuật luận án. Tôi xin cam đoan chịu trách nhiệm cá nhân về những ý tưởng và nội dung của luận án này. Xin cảm ơn sự góp ý của các nhà nghiên cứu, các bạn đồng nghiệp và người đọc. Hà Nội, tháng 4 năm 2011 Tác giả luận án Nguyễn Văn Nam Mục Lục CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ LUẬN ÁN 1.

Cơ sở của luận án 1. Mục đích nghiên cứu 15. Giới hạn nghiên cứu của đề tài 1. Phương pháp nghiên cứu 1.

Tài liệu nghiên cứu 1. Cơ cấu nội dung của luận án Phần I LÝ LUẬN VE ÁN LỆ CHƯƠNG 2 15 KHÁI NIỆM CHUNG VẺ ÁN LỆ 2. Khái niệm về án lệ 15 2.2 Lý luận về VIỆC tạo ra quyết định của Toà án 20 22. Lý luận về sựgiới hạn quyên ra quyết định của toà án 21 22s: Lý luận về thâm phán được quyền tự do quyết định khi xét xử 23 2.

uấn Lý luận về sự hợp pháp và hợp lý trong quyết định của toà án 24 CHƯƠNG 3 26 LÝ LUẬN VE AN LỆ TRONG HỆ THONG PHÁP LUẬT THÔNG LUẬT 3. Giới thiệu chung 26 Dates Khái niệm truyền thống về án lệ 27 3. Lý luận của chủ nghĩa pháp luật thực chứng về án lệ 29 3. Chủ nghĩa pháp luật hiện thực ở Mỹ 31 Deals Tại sao án lệ được thầm phán tuân theo 33 CHƯƠNG 4 36 LÝ LUẬN VỀ ÁN LỆ TRONG HE THONG PHÁP LUẬT DAN LUẬT THÀNH VĂN 4.

Giới thiệu chung 36 4. Trường phái Lịch sử pháp luật ở nước Đức 36 4. Lý luận của Hans Kelsen - chủ nghĩa thực chứng về án lệ 38 4. Lý luận về án lệ ở Pháp 39 PHAN II - ÁN LỆ TRONG HỆ THÔNG THÔNG LUẬT (THE COMMON LAW SYSTEM) CHƯƠNG 5 43 ÁN LỆ TRONG HỆ THÓNG PHÁP LUẬT NƯỚC ANH 5.

Giới thiệu Thông luật của nước Anh 43 5. Khái quát hệ thông các Toà án của nước Anh 46 Duces Giới thiệu 46 Sided Thứ bậc các toà án trong hệ thống tòa án Nước Anh 47 5. Học thuyết án lệ trong pháp luật nước Anh 51 5. Khái niệm về án lệ trong pháp luật nước Anh 51 Dedede Những yếu tố tạo thành một án lệ trong pháp luật của nước Anh 33 5.

Phan bắt buộc (Ratio Decidendi) và không bắt buộc của một án lệ 56 and (Obiter dictum) 5. Những án lệ không có giá trị bắt buộc 63 5. Phân biệt các án lệ 66 5. Áp dụng nguyên tắc tuân theo án lệ (Stare Decisis) trong hệ thống 67 toà án nước Anh 5.

Thực tiễn án lệ của Toà án tối cao Vương quốc Anh 67 342, Toà Phúc Thâm 70 5. Toà án Cấp cao 72 5. Án lệ và các nguyên tắc pháp luật 73 5. Vai trò án lệ trong đào tạo nghề luật ở Anh 74 Dids Các báo cáo pháp luật (Law Reports) 77 CHƯƠNG 6 80 ÁN LỆ TRONG HE THONG PHÁP LUẬT MỸ 6.

Giới thiệu về hệ thong pháp luật Mỹ 80 6. Hệ thống Toà án ở Mỹ 84 6. Những đặc trưng về hệ thống Toà án ở Mỹ 84 BÀ: Thứ bậc của hệ thông Toà án liên bang Mỹ 86 6. Khái quát về hệ thông Toà án các bang của Mỹ 90 6.

Học Thuyết án lệ của Mỹ 92 6. Truyền thống thông luật ở Mỹ 92 6. Quan điểm đối với án lệ 94 6. Khái niệm về sự tuân thủ án lệ (Stare decisis ) 98 6.

Thực tiễn áp dụng án lệ trong pháp luật của tiểu bang 104 6. Thực tiễn áp dụng án lệ trong hệ thống Toà án bang New York 105 6.