Luận án Tiến sĩ Luật học về hòa giải trong giải quyết tranh chấp lao động - Đào Xuân Hội

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI ĐÀO XUÂN HỘI HÒA GIẢI TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP LAO ĐỘNG THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Luật Kinh tế Mã số: 62 38 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Phạm Hữu Nghị Hà Nội, 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Những số liệu trong các bảng biểu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá đƣợc chính tác giả thu thập từ các nguồn khác nhau có ghi rõ trong phần tài liệu tham khảo. Trong Luận án, khi sử dụng các nhận xét, đánh giá cũng nhƣ số liệu của các tác giả khác, của các cơ quan, tổ chức, nghiên cứu sinh đều đã trích dẫn đầy đủ nguồn tài liệu tham khảo.

Nếu phát hiện có bất kỳ sự gian lận nào tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung Luận án của mình. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Nghiên cứu sinh Đào Xuân Hội MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU. Tổng quan các công trình nghiên cứu về hòa giải trong giải quyết tranh chấp lao động.

Cơ sở lý thuyết nghiên cứu đề tài. 20 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HÒA GIẢI, PHÁP LUẬT VỀ HÒA GIẢI TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP LAO ĐỘNG. Khái niệm tranh chấp lao động, hòa giải tranh chấp lao động.

Nguyên tắc, chủ thể, quy trình, nội dung hòa giải trong giải quyết tranh chấp lao động và cơ quan quản lý hòa giải viên. Các mối quan hệ của hòa giải tranh chấp lao động. 55 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN VỀ HÒA GIẢI TRANH CHẤP LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

Thực trạng pháp luật Việt Nam về hòa giải tranh chấp lao động. Thực tiễn hòa giải tranh chấp lao động ở nƣớc ta. 80 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3. HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HÒA GIẢI TRANH CHẤP LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

Định hƣớng hoàn thiện pháp luật về hòa giải tranh chấp lao động. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về hòa giải tranh chấp lao động. Giải pháp tổ chức thực hiện hòa giải tranh chấp lao động trong thực tiễn. 136 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4.

144 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 148 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 149 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT BHXH Bảo hiểm xã hội BLLĐ Bộ luật Lao động BLĐTBXH Bộ Lao động – Thƣơng binh và Xã hội CN Công nhân CQHGTCLĐ Cơ quan Hòa giải tranh chấp lao động CQHGTCLĐQG Cơ quan Hòa giải tranh chấp lao động quốc gia HGVLĐ Hòa giải viên lao động HGV Hòa giải viên ILO International Labour Office (Tổ chức Lao động quốc tế) LĐLĐ Liên đoàn lao động NLĐ Ngƣời lao động NSDLĐ Ngƣời sử dụng lao động QHLĐ Quan hệ lao động TTP Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái bình dƣơng TCTLN Tổ công tác liên ngành TCLĐ Tranh chấp lao động XHCN Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ Biểu 3. Tình hình thực trạng tranh chấp lao động trên cả nƣớc giai đoạn 1995-2015 dẫn đến các cuộc đình công.

Số vụ án lao động đƣợc thụ lý và xét xử cấp sơ thẩm trên cả nƣớc mỗi năm. Số lƣợng hòa giải viên tại các đơn vị cấp tỉnh. Số lƣợng hòa giải viên trung bình/đơn vị cấp huyện ở một số tỉnh 93 Biểu 3. Số lƣợng hòa giải viên theo trình độ tại một số tỉnh.

Tỷ lệ hòa giải viên theo chuyên môn tại một số tỉnh phía Bắc. Tỷ hòa giải viên làm kiêm nhiệm tại một số tỉnh miền Trung và Tây Nguyên. Cơ quan quản lý hòa giải viên đƣợc đề xuất. Quy trình hòa giải tranh chấp lao động đƣợc đề xuất.

Tính cấp thiết của đề tài Trong các quan hệ xuất hiện, tồn tại và đƣợc thừa nhận trong nền kinh tế thị trƣờng, quan hệ lao động là một loại quan hệ đặc biệt bởi nó vừa là quan hệ có tính cá nhân, vừa là quan hệ có tính tập thể; vừa là quan hệ kinh tế, vừa là quan hệ mang tính xã hội. Do nhiều nguyên nhân khác nhau, các tranh chấp lao động thƣờng xuyên xảy ra. Tình hình tranh chấp lao động, đặc biệt là tranh chấp lao động mang tính tập thể thời gian qua có diễn biến phức tạp và ngày càng gia tăng, kéo theo tình trạng nghỉ việc tập thể. Điều này đã ảnh hƣởng rất lớn tới hoạt động sản xuất kinh doanh cũng nhƣ ổn định trật tự xã hội.

Tranh chấp lao động đƣợc giải quyết thông qua các phƣơng thức nhƣ: thƣơng lƣợng, hoà giải, trọng tài, tƣ pháp. Trong đó, Hoà giải vừa đƣợc coi là phƣơng thức, vừa là thủ tục khi giải quyết tranh chấp lao động. Hòa giải trong giải quyết tranh chấp lao động thể hiện vai trò rất quan trọng của mình trƣớc và ngay cả trong khi các tranh chấp đƣợc đƣa ra giải quyết tại các cơ quan giải quyết tranh chấp nhƣ trọng tài hay tòa án. Thông qua hòa giải, các đƣơng sự đạt đƣợc các th a thuận với sự tự do tự nguyện, phát huy đƣợc truyền thống đoàn kết, tinh thần tƣơng thân tƣơng ái của dân tộc, góp phần r t ngắn quá trình giải quyết tranh chấp, góp phần nâng cao hiệu quả việc giải quyết tranh chấp lao động, có thể trở thành phƣơng thức giải quyết tranh chấp thay thế hữu hiệu so với trọng tài hoặc tƣ pháp.

Tuy vậy, thực tiễn cho thấy những ƣu điểm to lớn của hòa giải trong giải quyết tranh chấp lao động đã ít có cơ hội đƣợc thực hiện. Có nhiều nguyên nhân để giải thích cho tình trạng nói trên, trong đó có những vấn đề mang tính nhận thức lý luận đối với hoà giải trong giải quyết tranh chấp lao động cũng nhƣ thực trạng quy định pháp luật, các thể chế hỗ trợ hoà giải tranh chấp lao động. khiến các chủ thể trong tranh chấp lao động chƣa lựa chọn Hòa giải nhƣ một phƣơng thức thay thế hữu hiệu trong giải quyết tranh chấp lao động. Bộ luật Lao động số 10/2012/QH13 đƣợc thông qua ngày 18 tháng 6 năm 2012 bắt đầu ch trọng hơn về vấn đề này thông qua việc quy định nhiều điểm mới về giải quyết tranh chấp lao động, đặc biệt là hòa giải trong giải 1 quyết tranh chấp lao động, cụ thể là vấn đề Hòa giải viên lao động (HGVLĐ) thay vì Hội đồng hòa giải cơ sở cộng với HGVLĐ nhƣ trƣớc đây.

Bên cạnh đó, Bộ Lao động – Thƣơng binh và Xã hội đang chỉ đạo các cấp triển khai việc thực hiện các quy định về pháp luật của Bộ Luật Lao động 2012 và các văn bản hƣớng dẫn thi hành về HGVLĐ, những kết quả của việc này có thể góp phần tạo ra các thực tiễn áp dụng phƣơng thức hòa giải nhằm th c đẩy hòa giải tranh chấp lao động trở thành phƣơng thức giải quyết tranh chấp lao động hiệu quả ở Việt Nam. Song trên thực tế, việc giải quyết tranh chấp lao động thông qua phƣơng thức hòa giải vẫn còn rất hạn chế, chủ yếu vẫn hòa giải các tranh chấp lao động cá nhân và tỷ lệ hòa giải thành cũng chƣa cao… Bên cạnh đó, hòa giải với tƣ cách là phƣơng thức giải quyết tranh chấp lao động trƣớc đây hầu nhƣ chƣa đƣợc ch trọng cả về lý luận, pháp luật thực định và đặc biệt trong thực tế. Cho đến nay, ở Việt Nam vẫn chƣa có mô hình hòa giải tiêu chuẩn và đƣợc quản lý một cách chuyên nghiệp, trình tự, thủ tục hòa giải, quyền hạn và tiêu chuẩn của HGVLĐ cũng còn nhiều điểm hạn chế… Trong khi đó còn thiếu vắng các công trình nghiên cứu về vấn đề này ở nƣớc ta. Có thể thấy, việc nghiên cứu cơ sở lý luận, thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng về hòa giải tranh chấp lao động vẫn còn nhiều hạn chế.

Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu cơ sở lý luận, thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng phƣơng thức hòa giải để giải quyết tranh chấp lao động theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực này là hết sức cần thiết. Từ những lý do trên đây, tôi đã chọn vấn đề “ a i tron quyết tranh chấp lao độn theo ph p lu t Vi t Nam h n nay” làm đề tài tiến sĩ luật học thuộc chuyên ngành Luật Kinh tế. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu trong luận án này là làm sáng t những vấn đề lý luận và thực tiễn của pháp luật về hòa giải tranh chấp lao động ở Việt Nam hiện nay. Từ đó, đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện pháp luật về hòa giải tranh chấp lao động.

2 Để đạt đƣợc mục đích nêu trên, luận án cần giải quyết đƣợc các nhiệm vụ sau đây: -Phân tích làm rõ bản chất, ý nghĩa của hòa giải trong giải quyết tranh chấp lao động; nghiên cứu cơ sở lý luận của pháp luật về hòa giải trong giải quyết tranh chấp lao động. - Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về hòa giải trong giải quyết tranh chấp lao động; đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật về hòa giải trong giải quyết tranh chấp lao động ở Việt Nam. - Từ cơ sở lý luận và thực tiễn, luận án nêu định hƣớng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và thực hiện pháp luật về hòa giải trong giải quyết tranh chấp lao động. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu của luận án Đối tƣợng nghiên cứu của luận án là: - Những vấn đề lý luận về hòa giải tranh chấp lao động và pháp luật về hòa giải trong giải quyết các tranh chấp lao động.

- Các quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về hòa giải trong giải quyết các tranh chấp lao động. Trong phạm vi nghiên cứu của luận án này, Nghiên cứu sinh đi sâu vào nghiên cứu hòa giải trong giải quyết tranh chấp lao động nhƣ một phươn thức độc l p vớ c c phươn thức quyết tranh chấp lao độn kh c như phươn thức quyết tranh chấp tạ t a n hay quyết tranh chấp theo thủ tục trọn tà. Việc hòa giải các bên tranh chấp trong các thủ tục tòa án hay trọng tài nhƣ là một bƣớc, một thủ tục trong tiến trình giải quyết tranh chấp có thể đƣợc đề cập nhƣng không đƣợc tập trung nghiên cứu trong luận án này.